Bacteria / કોલેરા, પ્લેગ, TBથી લઈને ન્યુમોનિયા સુધી અનેક બીમારીઓનું કારણ બને છે આ 10 પ્રકારના બેક્ટેરિયા, જાણો અહીં

વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા પણ એન્ટિબાયોટિક સામે વધતા પ્રતિકાર ધરાવતા બેક્ટેરિયાને લઈને ચિંતા વ્યક્ત કરી ચૂકી છે. WHOની 2024ની પ્રાથમિકતા યાદીમાં 24 બેક્ટેરિયલ પેથોજન્સને સામેલ કરવામાં આવ્યા છે. ભારતમાં પણ આવા અનેક બેક્ટેરિયાના કેસ અને તેમના ડ્રગ રેઝિસ્ટન્સની સત્તાવાર દેખરેખ થાય છે.

વિબ્રિયો કોલેરા: કોલેરાનું કારણ

વાઇબ્રિયો કોલેરા બેક્ટેરિયાથી કોલેરા થાય છે. આ બીમારી મુખ્યત્વે દૂષિત પાણી અને ખોરાકના સેવનથી ફેલાય છે. ગંભીર સ્થિતિમાં દર્દીને વારંવાર પાણી જેવા ઝાડા થઈ શકે છે અને શરીરમાંથી ઝડપથી પાણી તથા ક્ષાર ઘટી શકે છે. સમયસર સારવાર ન મળે તો ડિહાઇડ્રેશન જીવલેણ બની શકે છે. WHO અનુસાર 2025માં 47 દેશોમાં કોલેરાના 4.51 લાખથી વધુ કેસ નોંધાયા હતા અને આફ્રિકા તથા પૂર્વી ભૂમધ્ય સાગર વિસ્તારમાં સૌથી વધુ ભાર જોવા મળ્યો હતો.ભારતમાં પણ વિબ્રિયો કોલેરાની હાજરી નોંધાઈ છે. NCDCના 2024 AMR સર્વેલન્સમાં આ બેક્ટેરિયાના આઇસોલેટ્સ નોંધાયા હતા.

યર્સિનિયા પેસ્ટિસ: પ્લેગ

યર્સિનિયા પેસ્ટિસ બેક્ટેરિયાથી પ્લેગ થાય છે. સામાન્ય રીતે આ ચેપ સંક્રમિત પિસ્સુ અને નાના સસ્તન પ્રાણીઓના સંપર્કથી માણસોમાં પહોંચી શકે છે. પ્લેગનું ફેફસાંને અસર કરતું સ્વરૂપ હોય તો સંક્રમિત વ્યક્તિના શ્વાસ અને ટીપાં દ્વારા પણ ફેલાવાની શક્યતા રહે છે.WHO અનુસાર 2019થી 2025 દરમિયાન માનવ પ્લેગના મોટાભાગના નોંધાયેલા કેસ ડેમોક્રેટિક રિપબ્લિક ઓફ કોંગો અને મેડાગાસ્કરમાંથી આવ્યા હતા. એટલે પ્લેગ સંપૂર્ણપણે દુનિયામાંથી નાબૂદ થયો નથી અને તેની સતત દેખરેખ જરૂરી છે.

શિગેલા ડિસેન્ટ્રી: બેક્ટેરિયલ પેચિશ

શિગેલા ડિસેન્ટ્રી સહિતની શિગેલા પ્રજાતિઓ બેક્ટેરિયલ પેચિશનું કારણ બની શકે છે. દૂષિત પાણી, ખોરાક અને સંક્રમિત વ્યક્તિના સંપર્કથી આ બેક્ટેરિયા ફેલાઈ શકે છે. તેમાં ઝાડા, પેટમાં દુખાવો અને ક્યારેક લોહીવાળા ઝાડા જેવી સમસ્યા થઈ શકે છે.નાના બાળકોમાં શિગેલા સંક્રમણનો ભાર ખાસ કરીને દક્ષિણ એશિયા અને ઉપ-સહારા આફ્રિકામાં જોવા મળે છે. ભારતમાં પણ શિગેલા સંક્રમણ અને તેના પ્રકોપના કેસ સામે આવ્યા છે. NCDCના 2024ના સર્વેલન્સમાં શિગેલા પ્રજાતિના આઇસોલેટ્સ નોંધાયા હતા.

સાલ્મોનેલા ટાઇફી: ટાઇફોઇડ

સાલ્મોનેલા ટાઇફી બેક્ટેરિયા ટાઇફોઇડનું કારણ બને છે. આ ચેપ મુખ્યત્વે દૂષિત પાણી અને ખોરાકથી ફેલાય છે. જ્યાં સ્વચ્છ પીવાનું પાણી અને સ્વચ્છતાની સુવિધા ઓછી હોય ત્યાં ટાઇફોઇડનું જોખમ વધુ રહે છે.દક્ષિણ એશિયા અને ઉપ-સહારા આફ્રિકાના કેટલાક વિસ્તારોમાં ટાઇફોઇડનો મોટો ભાર જોવા મળે છે. ભારતમાં પણ ટાઇફોઇડના કેસ સતત નોંધાય છે. NCDCના 2024ના AMR સર્વેલન્સમાં સાલ્મોનેલા ટાઇફી અને પેરાટાઇફીના આઇસોલેટ્સ નોંધાયા હતા.

બોર્ડેટેલા પર્ટ્યુસિસ: કાળી ખાંસી

બોર્ડેટેલા પર્ટ્યુસિસથી પર્ટ્યુસિસ એટલે કે કાળી ખાંસી થાય છે. આ બેક્ટેરિયા મુખ્યત્વે ખાંસી અને છીંક દરમિયાન નીકળતા શ્વાસના ટીપાંથી એક વ્યક્તિમાંથી બીજી વ્યક્તિ સુધી પહોંચી શકે છે. નાના બાળકો અને ખાસ કરીને શિશુઓમાં આ ચેપ ગંભીર બની શકે છે.આ બીમારી દુનિયાના અલગ-અલગ ભાગોમાં જોવા મળે છે. પર્ટ્યુસિસ સામે રસી ઉપલબ્ધ છે અને રસીકરણ ગંભીર બીમારીથી બચાવવાનો મહત્વનો રસ્તો છે. WHOની રસીકરણ વ્યવસ્થામાં પર્ટ્યુસિસ માટેની રસી પણ સામેલ છે.

માઇકોબેક્ટેરિયમ ટ્યુબરક્યુલોસિસ: ટીબી

માઇકોબેક્ટેરિયમ ટ્યુબરક્યુલોસિસ બેક્ટેરિયાથી ટીબી થાય છે. આ બીમારી મુખ્યત્વે ફેફસાંને અસર કરે છે અને સંક્રમિત વ્યક્તિના શ્વાસ, ખાંસી અથવા છીંક દ્વારા હવામાં ફેલાઈ શકે છે.ટીબી દુનિયાના અનેક દેશોમાં જોવા મળે છે અને ભારત તેના સૌથી વધુ અસરગ્રસ્ત દેશોમાં સામેલ છે. WHOના વૈશ્વિક ટીબી ડેટા મુજબ ભારત વિશ્વના ટીબી ભારમાં મોટો હિસ્સો ધરાવે છે. ટીબીની સમયસર તપાસ અને યોગ્ય સારવાર ખૂબ જ જરૂરી છે.

આ પણ વાંચોઃ ટ્રેનમાં લાંબી મુસાફરી દરમિયાન ઈન્ફેક્શનથી બચવા રાખો આ હાઈજિન ટિપ્સનું ધ્યાન, હાથની સફાઈથી લઈને ખાવા-પીવાની વસ્તુઓ સુધી

નાઇસેરિયા મેનિન્જાઇટિડિસ: મેનિન્જાઇટિસ

નાઇસેરિયા મેનિન્જાઇટિડિસ મેનિન્જોકોકલ મેનિન્જાઇટિસ અને લોહીમાં ગંભીર ચેપનું કારણ બની શકે છે. આ બીમારી મગજ અને કરોડરજ્જુની આસપાસના પડદાને અસર કરી શકે છે અને ગંભીર સ્થિતિમાં ઝડપથી જીવલેણ બની શકે છે.આ બેક્ટેરિયાથી થતી મેનિન્જાઇટિસનો સૌથી મોટો ભાર આફ્રિકાના મેનિન્જાઇટિસ બેલ્ટમાં જોવા મળે છે. WHO અનુસાર આ વિસ્તારમાં 2025 દરમિયાન હજારો શંકાસ્પદ કેસ અને સેંકડો મૃત્યુ નોંધાયા હતા. ભારતમાં પણ નાઇસેરિયા મેનિન્જાઇટિડિસથી મેનિન્જાઇટિસના કેસ નોંધાયા છે.

ક્લેબ્સિએલા ન્યુમોનિયા: ગંભીર ચેપ

ક્લેબ્સિએલા ન્યુમોનિયા બેક્ટેરિયાથી ન્યુમોનિયા, પેશાબના માર્ગનો ચેપ, લોહીમાં ગંભીર ચેપ અને કેટલાક કિસ્સામાં મેનિન્જાઇટિસ થઈ શકે છે. હોસ્પિટલમાં દાખલ ગંભીર દર્દીઓમાં આ બેક્ટેરિયા ખાસ ચિંતાનો વિષય છે.તેના કેટલાક સ્વરૂપોમાં એન્ટિબાયોટિક સામે પ્રતિકાર વધ્યો છે, જેના કારણે સારવાર મુશ્કેલ બની શકે છે. ભારતમાં પણ ક્લેબ્સિએલા હોસ્પિટલમાં જોવા મળતા મહત્વના બેક્ટેરિયામાં સામેલ છે. NCDCના 2024ના સર્વેલન્સમાં ક્લેબ્સિએલા પ્રજાતિના મોટી સંખ્યામાં આઇસોલેટ્સ નોંધાયા હતા.

સ્ટ્રેપ્ટોકોકસ ન્યુમોનિયા: ન્યુમોનિયા

સ્ટ્રેપ્ટોકોકસ ન્યુમોનિયા ન્યુમોનિયા ઉપરાંત મેનિન્જાઇટિસ અને લોહીમાં ગંભીર ચેપ જેવી બીમારીઓનું કારણ બની શકે છે. ખાસ કરીને ગંભીર ન્યુમોનિયાના મહત્વના બેક્ટેરિયલ કારણોમાં તેનો સમાવેશ થાય છે.આ બેક્ટેરિયા દુનિયાના અનેક ભાગોમાં જોવા મળે છે. બાળકો, વૃદ્ધો અને અન્ય જોખમ ધરાવતા લોકોમાં ગંભીર ચેપનું જોખમ વધી શકે છે. ન્યુમોકોકલ બીમારી સામે રસી પણ ઉપલબ્ધ છે.

એસ્ચેરિશિયા કોલાઈ: ફૂડ પોઈઝનિંગ

ઈ. કોલાઈની મોટાભાગની જાતો સામાન્ય રીતે નુકસાનકારક હોતી નથી, પરંતુ કેટલીક જાતો ગંભીર ફૂડ પોઈઝનિંગ, ઝાડા અને લોહીવાળા ઝાડા જેવી બીમારી કરી શકે છે. દૂષિત ખોરાક અને પાણી આ ચેપના મહત્વના સ્ત્રોત બની શકે છે.ભારતમાં E. coli હોસ્પિટલ અને અન્ય દર્દીઓમાં જોવા મળતા મહત્વના બેક્ટેરિયામાં સામેલ છે. NCDCના 2024 AMR સર્વેલન્સમાં E. coli સૌથી વધુ નોંધાયેલા પ્રાથમિક બેક્ટેરિયલ પેથોજન્સમાં હતું અને કુલ આઇસોલેટ્સમાં તેનો હિસ્સો લગભગ 33 ટકા હતો.

શા માટે આ બેક્ટેરિયાથી સાવચેત રહેવું જરૂરી?

આ 10 બેક્ટેરિયાની અસર દરેક દેશમાં એકસરખી નથી. કેટલાક ચેપનું જોખમ દૂષિત પાણી, ખોરાક અને નબળી સ્વચ્છતા સાથે જોડાયેલું છે, જ્યારે કેટલાક બેક્ટેરિયામાં એન્ટિબાયોટિક સામે વધતો પ્રતિકાર મોટી ચિંતા બની રહ્યો છે.ભારતમાં NCDCનું AMR સર્વેલન્સ નેટવર્ક E. coli, Klebsiella, Salmonella Typhi અને Paratyphi, Shigella અને Vibrio cholerae સહિતના પ્રાથમિક બેક્ટેરિયાની દેખરેખ કરે છે. WHOએ પણ એન્ટિબાયોટિક રેઝિસ્ટન્સ સામે સંશોધન, નવા ઉપચાર અને યોગ્ય એન્ટિબાયોટિકના ઉપયોગ પર ભાર મૂક્યો છે. તેથી ચેપના લક્ષણોને અવગણવાને બદલે સમયસર તબીબી સલાહ અને યોગ્ય તપાસ કરાવવી જરૂરી છે.

બધા જ સમાચાર અને અપડેટ્સ મેળવવા માટે પ્લેસ્ટોર/એપ સ્ટોર પર જઇને અથવા આ લાઇન પર ક્લિક કરીને ડાઉનલોડ કરો અમારી લેટેસ્ટ એપ