10 ફોટો ગેલેરી

ધર્મ / 2 વર્ષ સુધીના બાળકો અને નવજાતના મૃત્યુ બાદ દફનવિધિ કેમ થાય છે? જાણો આ ધાર્મિક માન્યતા પાછળનું રહસ્ય!

Last Updated: 02:46 PM, 9 September 2026

FOLLOW ON

શેર કરો

હિંદુ ધર્મમાં સામાન્ય રીતે મૃત્યુ બાદ મૃતદેહના અંતિમ સંસ્કાર માટે અગ્નિદાહની પરંપરા જોવા મળે છે. જોકે નવજાત શિશુ અને નાની ઉંમરના બાળકોના મૃત્યુના કિસ્સામાં અંતિમ સંસ્કારની રીત અલગ હોવાનું ધાર્મિક ગ્રંથોમાં જણાવવામાં આવ્યું છે.

1/10

1. બાળકોને અગ્નિદાહ કેમ નથી અપાતો?

ગરુડ પુરાણ સાથે જોડાયેલી માન્યતાઓ અનુસાર બે વર્ષ સુધીના બાળકના મૃત્યુ બાદ તેના મૃતદેહને અગ્નિદાહ આપવાને બદલે જમીનમાં દફનાવવાનું વિધાન છે. આ પાછળ બાળકની નિર્દોષતા, કર્મ અને દુનિયા પ્રત્યેના તેના લગાવને કારણ માનવામાં આવે છે. જોકે અલગ-અલગ પ્રદેશ અને પરિવારમાં અંતિમ સંસ્કારની પરંપરા અલગ હોઈ શકે છે.

આ તસવીર શેર કરો

2/10

2. બે વર્ષ સુધીના બાળકને દફનાવવાનું વિધાન

ગરુડ પુરાણમાં ભગવાન વિષ્ણુ અને પક્ષીરાજ ગરુડ વચ્ચેના સંવાદ દ્વારા મૃત્યુ અને અંતિમ સંસ્કાર સાથે જોડાયેલી અનેક બાબતોનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર ગર્ભપાત થાય અથવા જન્મ બાદ બે વર્ષ સુધીના બાળકનું મૃત્યુ થાય તો તેના મૃતદેહને દફનાવવાનું વિધાન માનવામાં આવે છે. જ્યારે બે વર્ષથી વધુ ઉંમરના બાળકના મૃત્યુ બાદ અગ્નિસંસ્કાર કરવાની પરંપરાનો ઉલ્લેખ મળે છે.

આ તસવીર શેર કરો

3/10

3. બાળકો માટે અંતિમ સંસ્કારના નિયમ અલગ કેમ?

ધાર્મિક માન્યતા મુજબ બાળકના જીવનના શરૂઆતના વર્ષોમાં તેને દુનિયા, પરિવાર અને કર્મો વિશે સંપૂર્ણ સમજ હોતી નથી. તેની અંદર દુન્યવી મોહ-માયા પણ પુખ્ત વ્યક્તિની જેમ વિકસેલી હોતી નથી. ઉંમર વધવાની સાથે વ્યક્તિનો શરીર, પરિવાર અને સંસાર સાથેનો લગાવ વધતો જાય છે.આ માન્યતાના આધારે નાની ઉંમરમાં મૃત્યુ પામેલા બાળકની આત્માને શરીર અને દુનિયા પ્રત્યે પુખ્ત વ્યક્તિ જેટલો મોહ હોતો નથી એવું માનવામાં આવે છે. તેથી તેના અંતિમ સંસ્કારની રીત પણ વયસ્ક વ્યક્તિથી અલગ રાખવામાં આવી હોવાનું ધાર્મિક ગ્રંથો સાથે જોડાયેલી માન્યતાઓમાં જણાવાય છે.

આ તસવીર શેર કરો

4/10

4. શું બાળકોને પણ યમલોકના કષ્ટ ભોગવવા પડે છે?

હિંદુ ધર્મની માન્યતા અનુસાર મૃત્યુ બાદ આત્માની યાત્રા તેના કર્મો સાથે જોડાયેલી છે. જોકે ખૂબ નાની ઉંમરમાં મૃત્યુ પામેલા બાળકો માટે અલગ માન્યતા જોવા મળે છે. ગરુડ પુરાણ સાથે જોડાયેલી ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર બે વર્ષથી ઓછી ઉંમરમાં મૃત્યુ પામેલા બાળકને કર્મોના આધારે યમલોકમાં દંડ મળતો નથી.આવી માન્યતાઓમાં બાળકની નાની ઉંમર અને નિર્દોષતાને મહત્વ આપવામાં આવ્યું છે. એવું માનવામાં આવે છે કે બાળકને સીધી સ્વર્ગપ્રાપ્તિ થાય છે. આ ધાર્મિક માન્યતા છે અને તેને વૈજ્ઞાનિક રીતે સાબિત થયેલું તથ્ય માનવું યોગ્ય નથી.

આ તસવીર શેર કરો

5/10

5. મૃત શિશુની આત્માની શાંતિ માટે શું કરવું?

ધાર્મિક માન્યતાઓમાં મૃત શિશુની આત્માની શાંતિ માટે દાન અને પુણ્યનું મહત્વ જણાવવામાં આવે છે. કેટલાક ઉલ્લેખો અનુસાર બાળકની ઉંમર પ્રમાણે દૂધનું દાન કરવાની પરંપરા છે. માન્યતા એવી છે કે બાળક જેટલા મહિનાનું હોય તેટલા બાળકોને દૂધ પીવડાવવામાં આવે તો મૃત આત્માને શાંતિ મળે છે.જોકે આ પરંપરાઓ દરેક સ્થળે એકસરખી રીતે પાળવામાં આવતી નથી. પરિવારની પરંપરા અને સ્થાનિક ધાર્મિક રીતિ-રિવાજ પ્રમાણે તેમાં ફેરફાર જોવા મળી શકે છે.

આ તસવીર શેર કરો

6/10

6. નાના બાળકોનું શ્રાદ્ધ કેમ અલગ માનવામાં આવે છે?

હિંદુ ધાર્મિક પરંપરામાં નાના બાળકોના શ્રાદ્ધ માટે પુખ્ત વ્યક્તિ કરતાં અલગ નિયમો હોવાનું માનવામાં આવે છે. કેટલીક માન્યતાઓ અનુસાર શ્રાદ્ધ સાથે જોડાયેલી વિશેષ વિધિઓ એવા વ્યક્તિઓ માટે હોય છે જેમના કેટલાક સંસ્કાર પૂર્ણ થયા હોય.આ કારણે ખૂબ નાની ઉંમરમાં મૃત્યુ પામેલા બાળકો માટે વયસ્ક વ્યક્તિની જેમ સામાન્ય શ્રાદ્ધ કરવાની પરંપરા ઘણા સ્થળોએ જોવા મળતી નથી. જોકે આ બાબતમાં પણ વિવિધ સંપ્રદાય અને પરિવારની પરંપરા પ્રમાણે નિયમો અલગ હોઈ શકે છે.

આ તસવીર શેર કરો

7/10

7. અલગ ઉંમરના બાળકો માટે અલગ ધાર્મિક નિયમ

ગરુડ પુરાણના દસમા અધ્યાય સાથે જોડાયેલી માન્યતાઓમાં બાળકોની ઉંમર અને અવસ્થા પ્રમાણે અલગ-અલગ વિધિનો ઉલ્લેખ મળે છે. ગર્ભમાં જ ભ્રૂણ નષ્ટ થવાની સ્થિતિમાં કોઈ વિશેષ ક્રિયા ન હોવાનું જણાવાય છે. જ્યારે દાંત નીકળ્યા પહેલાં બાળકનું મૃત્યુ થાય તો દૂધના દાન સાથે જોડાયેલી પરંપરાનો ઉલ્લેખ મળે છે.બાળ અવસ્થામાં મૃત્યુ થાય તો પાણીથી ભરેલા ઘડાનું દાન અને ખીરનું ભોજન કરાવવાની પરંપરા જણાવાય છે. જ્યારે કુમાર અવસ્થામાં મૃત્યુ થાય ત્યારે સમાન ઉંમરના બાળકો અને બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવાનો ઉલ્લેખ મળે છે. પાંચ વર્ષ કે તેથી વધુ ઉંમરના બાળક માટે પાયસ એટલે કે ખીર અને ગોળમાંથી બનાવેલા પિંડના દાનની માન્યતા પણ જોવા મળે છે.

આ તસવીર શેર કરો

8/10

8. બાળકો માટે સ્વર્ગના દ્વાર ખૂલવાની માન્યતા

ધાર્મિક કથાઓમાં બાળકોની નિર્દોષતા અને નિષ્કપટતાને વિશેષ મહત્વ આપવામાં આવ્યું છે. એક લોકકથા અનુસાર એક બાળકના મૃત્યુ બાદ ભગવાન વિષ્ણુના આદેશથી તેના માટે સ્વર્ગના દ્વાર ખોલવામાં આવ્યા હતા.જોકે બાળક પોતાના માતા-પિતાને છોડીને સ્વર્ગમાં જવા તૈયાર ન હતું. તેની લાગણી જોઈને ભગવાન વિષ્ણુએ તેના માતા-પિતાના અપરાધોને માફ કર્યા અને તેમને પણ સ્વર્ગમાં સ્થાન આપ્યું હોવાની કથા કહેવાય છે. આ લોકમાન્યતા બાળકોની નિર્દોષતા અને ભગવાનની કરુણાને દર્શાવે છે.

આ તસવીર શેર કરો

9/10

9. મૃત્યુ બાદ આત્માની શાંતિ માટે શું જરૂરી?

હિંદુ ધર્મમાં મૃત્યુને જીવનનો અંત નહીં પરંતુ આત્માની યાત્રાનો એક પડાવ માનવામાં આવે છે. ગરુડ પુરાણમાં મૃત્યુ, કર્મ, આત્મા અને પરલોક સાથે જોડાયેલી અનેક ધાર્મિક માન્યતાઓનું વર્ણન મળે છે.નાના બાળકોના મૃત્યુના કિસ્સામાં અંતિમ સંસ્કાર અને અન્ય ધાર્મિક ક્રિયાઓ વયસ્કોથી અલગ હોવાનું માનવામાં આવે છે. જોકે દરેક પરિવાર અને સંપ્રદાયમાં રીતિ-રિવાજ અલગ હોઈ શકે છે. તેથી આવી પરિસ્થિતિમાં પરિવારની પરંપરા અને જાણકાર ધર્માચાર્યની સલાહને મહત્વ આપવું યોગ્ય છે.

આ તસવીર શેર કરો

10/10

10. DISCLAIMER

ધર્મને લગતો આ આર્ટિકલ માત્ર અલગ-અલગ મળતી માહિતીને આધારિત છે. નહીં કે તમે તેને સત્ય જ માની લો. કારણ કે ધર્મ દરેકની આસ્થાનો વિષય છે. અહીં આપવામાં આવેલી જાણકારીને અનુસરતા પહેલા ધર્મ કે શાસ્ત્ર આધારિત જ્ઞાન ધરાવનારા વિદ્ધાનોની સલાહ લેવી અતિ આવશ્યક રહેશે. નહીં તો કોઇ મુશ્કેલી સર્જાય તો જવાબદારી vtvgujarati.com નહીં રહે. કારણ કે આ આર્ટિકલ ફક્ત ન્યૂઝના હેતુસર પબ્લિશ કરવામાં આવ્યો છે.

આ તસવીર શેર કરો

સંકળાયેલા મુદ્દાઓ

Child Funeral Rituals Hindu Death Rituals Garud Puran