11 ફોટો ગેલેરી

ધર્મ / આ ગુફામાં ‘આદિ ગણેશ’ તરીકે પૂજાય છે ગણેશજીનું મસ્તક, ધાર્મિક માન્યતા પાછળનું રહસ્ય જાણીને ચોંકી જશો!

Last Updated: 12:47 PM, 9 September 2026

FOLLOW ON

શેર કરો

Patal Bhuvaneshwar Cave: શું તમે જાણો છો કે ભગવાન શિવના ત્રિશૂળ દ્વારા કપાયેલું ભગવાન ગણેશનું મસ્તક આજે પણ પૃથ્વી પર અસ્તિત્વ ધરાવે છે? ઉત્તરાખંડના પિથોરાગઢ જિલ્લામાં ગંગોલીહાટ નજીક આવેલી 'પાતાળ ભુવનેશ્વર ગુફા'માં આ મસ્તકની 'આદિ ગણેશ' તરીકે પૂજા કરવામાં આવે છે.

1/11

1. ક્યા છે ગણેશજીનું શિશ?

માનવામાં આવે છે કે, ભગવાન ગણેશનું મસ્તક જે લાખો વર્ષો પહેલાં ભગવાન મહાદેવે ધડથી અલગ કરી નાખ્યું હતું. તે આજે પણ આ રહસ્યમય ગુફામાં મોજૂદ છે. આ જાણીને તમને આશ્ચર્ય થશે. શું તમે જાણો છો કે એકવાર ભગવાન શિવે ક્રોધાવેશમાં આવીને પોતાના પુત્ર ગણેશનું મસ્તક તેમના ધડથી અલગ કરી નાખ્યું હતું? જોકે, બાદમાં તેમણે હાથીનું મસ્તક જોડીને તેમને પુનર્જીવિત કર્યા હતા, પરંતુ પ્રશ્ન એ ઊભો થાય છે કે, ગણેશનું તે કપાયેલું મસ્તક વાસ્તવમાં ક્યાં ગયું અને આજે તે ક્યાં સ્થિત છે? આ રહસ્યનો ખુલાસો કરતા પહેલા, આવો જાણીએ કે આ સમગ્ર ઘટનાની શરૂઆત કેવી રીતે થઈ.

આ તસવીર શેર કરો

2/11

2. આ રીતે જન્મ થયો ગણેશજીનો

પ્રચલિત કથા અનુસાર, ભગવાન ગણેશનું સર્જન દેવી પાર્વતીએ પોતાના હાથે કર્યું હતું. કથા એવી છે કે, એક દિવસ દેવી પાર્વતી સ્નાન કરવા જઈ રહ્યા હતા. તેમણે તેમના 'ઉબટન' માંથી એક બાળકનું સ્વરૂપ ઘડ્યું અને પોતાની દિવ્ય શક્તિઓનો ઉપયોગ કરીને તેમાં પ્રાણ ફૂંક્યા. આમ, એક બાળકનો જન્મ થયો, જેને દેવી પાર્વતીએ 'વિનાયક' નામ આપ્યું.માતા પાર્વતીએ ગણેશને પ્રવેશદ્વાર પર પહેરો ભરવાનો અને તેઓ સ્નાન કરતા હોય ત્યારે કોઈને પણ અંદર ન આવવા દેવાનો આદેશ આપ્યો. બાળ ગણેશે માતાની આજ્ઞાનું પાલન કર્યું અને દરવાજા પર પહેરો ભરવાનું શરૂ કર્યું.

આ તસવીર શેર કરો

3/11

3. ભગવાન શિવે ગણેશજી પર કરો પ્રહાર

દરમિયાન, ભગવાન શિવ ત્યાં આવી પહોંચ્યા અને અંદર પ્રવેશવાનો પ્રયત્ન કર્યો. બાળક ગણેશે ભગવાન શિવને ઓળખ્યા નહીં. તેથી, માતા પાર્વતીની આજ્ઞાનું પાલન કરતા તેમણે ભગવાન શિવને અંદર પ્રવેશતા અટકાવ્યા. ભગવાન શિવે ગણેશને સમજાવવાનો વારંવાર પ્રયત્ન કર્યો, પરંતુ તે બાળક પોતાની જગ્યાએથી ખસવા તૈયાર ન થયો. આનાથી ક્રોધિત થઈને ભગવાન શિવે ગણેશને ચેતવણી આપી, પરંતુ જ્યારે ગણેશ જરા પણ ન માન્યા, ત્યારે ભગવાન શિવે તેમના પર ત્રિશૂળનો પ્રહાર કર્યો અને તેમનું મસ્તક ધડથી અલગ કરી નાખ્યું.

આ તસવીર શેર કરો

4/11

4. ગણેશજીને પુનર્જીવિત કરવાની માંગ

માનવામાં આવે છે કે ભગવાન શિવના ત્રિશૂળનો પ્રહાર એટલો શક્તિશાળી હતો કે બાળક ગણેશનું મસ્તક તેમના ધડથી અલગ થઈ ગયું અને કૈલાશ પર્વતથી દૂર પાતાળ લોકમાં જઈ પડ્યું. સ્નાન કર્યા બાદ જ્યારે માતા પાર્વતી બહાર આવ્યાં અને તેમને આ ઘટના વિશે જાણ થઈ, ત્યારે તેઓ શોક અને ક્રોધથી વ્યાકુળ થઈ ગયાં. પોતાના પુત્રને આવી હાલતમાં જોઈને તેમણે ભગવાન શિવ પાસે ગણેશને પુનર્જીવિત કરવાની માંગ કરી.

આ તસવીર શેર કરો

5/11

5. હાથીનું મસ્તક ગણેશજીના ધડ પર સ્થાપિત કર્યું

પાર્વતીજીનું દુઃખ જોઈને ભગવાન શિવે તેમના ગણોને ગણેશજીનું મસ્તક શોધીને પાછું લાવવાનો આદેશ આપ્યો. જોકે, જ્યારે ગણો ખાલી હાથે પાછા ફર્યા, ત્યારે ભગવાન શિવે તેમને સૂચના આપી કે રસ્તામાં મળનાર સૌપ્રથમ જીવનું મસ્તક લઈ આવે. ત્યારબાદ, ગણો એક હાથીના બચ્ચાનું મસ્તક લઈને પાછા ફર્યા. ભગવાન શિવે તે હાથીનું મસ્તક ગણેશજીના ધડ પર સ્થાપિત કર્યું અને તેમને પુનર્જીવિત કર્યા. ત્યારથી ભગવાન ગણેશ 'ગજાનન' તરીકે પણ ઓળખાય છે.

આ તસવીર શેર કરો

6/11

6. પાતાળ ભુવનેશ્વરમાં હાજર છે ગણેશજીનુ શિશ?

એક માન્યતા છે કે, ભગવાન ગણેશનું મૂળ માનવ મસ્તક આજે પણ એક ગુફામાં હાજર છે. કહેવાય છે કે, ભગવાન શિવે ક્રોધાવેશમાં ગણેશના શરીરથી જે મસ્તક અલગ કર્યું હતું, તેને આ જ ગુફામાં સ્થાપિત કરવામાં આવ્યું હતું. આ ગુફા 'પાતાલ ભુવનેશ્વર' તરીકે ઓળખાય છે. અહીં, ભગવાન ગણેશ જેવો આકાર ધરાવતી એક શિલા 'આદિ ગણેશ' તરીકે ઓળખાય છે. આ ગુફા ઉત્તરાખંડના પિથોરાગઢ જિલ્લામાં ગંગોલીહાટથી લગભગ 14 કિલોમીટરના અંતરે આવેલી છે. માન્યતા છે કે, આદિ શંકરાચાર્યે કળિયુગ દરમિયાન આ ગુફાની શોધ કરી હતી.

આ તસવીર શેર કરો

7/11

7. 108 પાંખડીઓ વાળા બ્રહ્મ કમળ

માનવામાં આવે છે કે, પાતાળ ભુવનેશ્વર ગુફામાં ભગવાન ગણેશના કપાયેલા મસ્તકની રક્ષા સ્વયં ભગવાન શિવ કરે છે. ભગવાન ગણેશનું સ્વરૂપ ધરાવતી શિલાની બરાબર ઉપર, 108 પાંખડીઓવાળા 'બ્રહ્મકમળ'ના આકારની એક શિલા આવેલી છે. એવું કહેવાય છે કે આ બ્રહ્મકમળમાંથી દિવ્ય બુંદો ભગવાન ગણેશના પથ્થર જેવા સ્વરૂપ પર સતત ટપકતા રહે છે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, આ બ્રહ્મકમળની સ્થાપના સ્વયં ભગવાન શિવ દ્વારા અહીં કરવામાં આવી હતી.

આ તસવીર શેર કરો

8/11

8. ચાર યુગોથી જોડાયેલ છે રહસ્ય

માન્યતા છે કે, આ ગુફામાં ચાર યુગોનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા ચાર પથ્થરો આવેલા છે. તેમાંથી એક પથ્થરને 'કળિયુગ'નું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. કહેવાય છે કે, આ પથ્થર ધીમે-ધીમે ઉપરની તરફ વધી રહ્યો છે. માન્યતા છે કે જે દિવસે આ પથ્થર ગુફાની છતને સ્પર્શશે, તે દિવસે કળિયુગનો અંત આવશે. જોકે, આ બાબત ધાર્મિક શ્રદ્ધા પર આધારિત છે અને તેનો કોઈ વૈજ્ઞાનિક પુરાવો નથી.

આ તસવીર શેર કરો

9/11

9. ગુફામાં થાય છે અનેક ધાર્મિક પ્રતિક

પાતાલ ભુવનેશ્વર ગુફામાં અનેક ધાર્મિક પ્રતીકો અને આકૃતિઓ જોવા મળે છે. માન્યતા છે કે અહીં કેદારનાથ, બદ્રીનાથ અને અમરનાથ સાથે સંકળાયેલા દેવી-દેવતાઓની ઉપસ્થિતિનો પણ અનુભવ કરી શકાય છે. અમરનાથ ગુફા સાથે જોડાયેલી આકૃતિની નજીક દેખાતી પથ્થરની મોટી રચનાઓને ભગવાન શિવની જટાઓનાં પ્રતીક માનવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત, એવું પણ માનવામાં આવે છે કે આ ગુફામાં ભગવાન શિવની તપસ્યા સાથે સંકળાયેલા 'કમંડળ' અને 'ખડાવ' જેવી આકૃતિઓ પણ હોવાની માન્યતા છે. કહેવાય છે કે આ ગુફામાં કાલ ભૈરવની જીભનો આકાર પણ જોઈ શકાય છે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, જો કોઈ વ્યક્તિ કાલ ભૈરવના મુખમાંથી પ્રવેશ કરીને તેમની પૂંછડી સુધી પહોંચે, તો તેને મોક્ષની પ્રાપ્તિ થાય છે.

આ તસવીર શેર કરો

10/11

10. કૈલાશ પર્વત સુધી જાય છે ગુપ્ત રસ્તો?

પાતાલ ભુવનેશ્વર ગુફા સાથે જોડાયેલી અન્ય એક માન્યતા પણ ઘણી રહસ્યમય છે. કહેવાય છે કે ગુફાની અંદરથી એક ગુપ્ત માર્ગ કૈલાશ પર્વત તરફ જાય છે. જોકે, આ દાવા માટે પણ કોઈ વૈજ્ઞાનિક કે ઐતિહાસિક આધાર નથી. આ ઉપરાંત મહાભારત સાથે જોડાયેલી એક માન્યતા અનુસાર, સ્વર્ગની યાત્રા દરમિયાન પાંડવો આ ગુફા પાસે રોકાયા હતા. કહેવાય છે કે તેમણે અહીં ભગવાન ગણેશના આશીર્વાદ મેળવ્યા હતા અને ભગવાન શિવ સાથે 'ચૌપડ'ની રમત પણ રમી હતી. આજે, પોતાની રહસ્યમય ગુફા, ધાર્મિક મહત્વ અને અનોખી કુદરતી રચનાઓને કારણે પાતલ ભુવનેશ્વર શ્રદ્ધાળુઓ અને પ્રવાસીઓ બંનેને આકર્ષે છે. અહીં જોવા મળતી દરેક રચના સાથે કોઈને કોઈ પૌરાણિક કથા જોડાયેલી છે, જે આ ગુફાને દેશના સૌથી રહસ્યમય ધાર્મિક સ્થળોમાંનું એક બનાવે છે.

આ તસવીર શેર કરો

11/11

11. DISCLAIMER

ધર્મને લગતો આ આર્ટિકલ માત્ર અલગ-અલગ મળતી માહિતીને આધારિત છે. નહીં કે તમે તેને સત્ય જ માની લો. કારણ કે ધર્મ દરેકની આસ્થાનો વિષય છે. અહીં આપવામાં આવેલી જાણકારીને અનુસરતા પહેલા ધર્મ કે શાસ્ત્ર આધારિત જ્ઞાન ધરાવનારા વિદ્ધાનોની સલાહ લેવી અતિ આવશ્યક રહેશે. નહીં તો કોઇ મુશ્કેલી સર્જાય તો જવાબદારી vtvgujarati.com નહીં રહે. કારણ કે આ આર્ટિકલ ફક્ત ન્યૂઝના હેતુસર પબ્લિશ કરવામાં આવ્યો છે.

આ તસવીર શેર કરો

સંકળાયેલા મુદ્દાઓ

uttarakhand patal bhuvaneshwar cave lord ganesha cut head