મોટું સંકટ / તિબેટમાં ફાટશે વધુ 7 ઝીલ? જે માત્ર નેપાળ નહીં, ભારત માટે પણ ચિંતાજનક બાબત

નેપાળના રસૂવા વિસ્તારમાં હિમાલયી ગ્લેશિયર તૂટવાથી આવેલ ભયાનક પૂર બાદ હવે ભારત અને નેપાળ સરહદે મોટો ખતરો મંડરાઈ રહ્યો છે. ઉપગ્રહના આંકડા અને વૈજ્ઞાનિક સંશોધનો મુજબ તિબ્બતના પોઇક્યુ નદી બેસિનમાં એવી 7 અત્યંત સંવેદનશીલ ગ્લેશિયર તળાવો (Glacial Lakes) આવેલા છે જે ગમે ત્યારે ફાટીને જળપ્રલય લાવી શકે છે. તાપમાન વધવાને કારણે આ તળાવોનું કદ ઝડપથી વધી રહ્યું છે, જે નીચેના નીચાણવાળા માનવ વસવાટો માટે ભારે ચિંતાનો વિષય બન્યો છે.

તિબ્બતમાં હજુ 7 ખતરનાક ગ્લેશિયર લેક્સ ફાટવાની અણી પર!

નેપાળના રસૂવામાં 26 ઓગસ્ટે ગ્લેશિયર ધસી પડવાના કારણે આવેલી અચાનક પૂર (Flash Flood) ની ઘટનાએ સમગ્ર હિમાલયન ક્ષેત્રમાં મોટી તબાહી મચાવી છે. સેંકડો લોકો લાપતા છે જેમાં મોટી સંખ્યામાં ભારતીય પ્રવાસીઓ પણ સામેલ છે. આ ઘટનાએ હિમાલયના ઊંચા પર્વતોમાં બનતી ગ્લેશિયર તળાવો અને તેના ઓવરફ્લો થવાના જોખમ પર વિશ્વનું ધ્યાન ફરી ખેંચ્યું છે.

અચાનક પૂરનું કારણ અને સેટેલાઇટ આંકડા

નેપાળી સત્તાવાળાઓના જણાવ્યા અનુસાર, ચીન તરફથી મળેલી સેટેલાઇટ તસવીરો દર્શાવે છે કે 5,200 મીટરની ઊંચાઈએ આવેલો એક મોટો ગ્લેશિયર તૂટીને લગભગ 1,200 મીટર નીચે ઘાટીમાં ખાબક્યો હતો. જેના પરિણામે તિબ્બતના પર્વતોમાંથી નીકળતી ભોતે કોશી અને ત્રિશૂલી નદીઓમાં અચાનક વિપુલ પ્રમાણમાં પાણી, કાંપ અને વિશાળ પથ્થરોનો ધસમસતો પ્રવાહ વહેવા લાગ્યો હતો.

પોઇક્યુ બેસિનની 7 ઝીલો કેમ બની ખતરનાક?

આ ઘટના બાદ તિબ્બતના પોઇક્યુ (Poiqu) નદી બેસિન પર વૈજ્ઞાનિકોની ચિંતા વધી ગઈ છે. તિબ્બતના ઉચ્ચ પ્રદેશમાંથી નીકળતી આ નદી નેપાળમાં ભોતે કોશી અને સુન કોશી તરીકે ઓળખાય છે, જે આગળ જતાં ભારતના સરહદી વિસ્તારો તરફ વહે છે.

કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટી પ્રેસ અને 'જર્નલ ઓફ ગ્લેશિયોલોજી' ના સંશોધન મુજબ, 1964 થી 2017 વચ્ચે પોઇક્યુ બેસિનમાં ગ્લેશિયર તળાવોના ક્ષેત્રફળમાં 110 ટકાથી વધુનો વધારો થયો છે. વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસોએ આ વિસ્તારની 7 મુખ્ય ગ્લેશિયર તળાવોને અત્યંત જોખમી (High Risk GLOF) શ્રેણીમાં મૂકી છે. ગાલોંગકો, ગાંગ્શિકો, જિયાલોંગકો, સિરેનમાકો, તારાકો, બેઇહૂ અને કાવુકુદેંકો એવી તળાવો છે જેના કુદરતી બાંધ ગમે ત્યારે તૂટી શકે છે.

શું છે GLOF (ગ્લેશિયર લેક આઉટબર્સ્ટ ફ્લડ)?

જ્યારે ગ્લેશિયર પિઘળીને પાછળ હટે છે ત્યારે બરફ, પથ્થર અને માટીના કુદરતી બાંધ પાછળ પાણી ભરાઈને તળાવ બને છે. ગ્લોબલ વોર્મિંગના કારણે હિમનદીઓ પ્રતિવર્ષ સરેરાશ 0.71 મીટરના દરે પાતળી થઈ રહી છે, જેનાથી તળાવોમાં પાણીનું દબાણ સતત વધે છે. જ્યારે ભૂસ્ખલન, ભૂકંપ કે હિમપ્રપાત થાય ત્યારે આ કુદરતી પાળ તૂટી જાય છે, જેને GLOF કહે છે.

આ પણ વાંચો : મહિલા સહકારી મંડળીઓને પાંચ વર્ષમાં NCDCની માત્ર રૂ. 1.01 કરોડની સહાય, અન્ય રાજ્યોની સરખામણીએ રાજ્ય ઘણું પાછળ

સામાન્ય પૂર કરતાં GLOF કેમ વધુ વિનાશક હોય છે?

GLOF ના પૂરમાં માત્ર પાણી નથી હોતું, પરંતુ તેની સાથે લાખો ટન બરફ, ખડકો, કાદવ અને ભારે મલબો અતિ તીવ્ર ઝડપે વહે છે. આ પ્રવાહ માર્ગમાં આવતા હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટ્સ, પુલ, રસ્તાઓ અને આખા ગામડાઓને ક્ષણભરમાં તહેસ-નહેસ કરી નાખવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. વૈજ્ઞાનિકોના મતે જો આ 7 માંથી એક પણ તળાવ ફાટશે તો નેપાળ સહિત ભારતના બિહાર અને ઉત્તર પ્રદેશના સરહદી વિસ્તારોમાં ભયાનક તબાહી મચી શકે છે.

બધા જ સમાચાર અને અપડેટ્સ મેળવવા માટે પ્લેસ્ટોર/એપ સ્ટોર પર જઇને અથવા આ લાઇન પર ક્લિક કરીને ડાઉનલોડ કરો અમારી લેટેસ્ટ એપ