બિઝનેસ / IPO અને IPO GMP એટલે શું? શેરબજારની આ બે મહત્વની વાતો સરળ ભાષામાં સમજો

શેરબજારમાં આજકાલ દરેક વ્યક્તિ રોકાણ કરીને સારા પૈસા કમાવા માંગે છે. જ્યારે પણ કોઈ નવી કંપની શેરબજારમાં આવે છે, ત્યારે આપણે ન્યૂઝપેપર કે સોશિયલ મીડિયા પર બે શબ્દો સૌથી વધુ સાંભળીએ છીએ - IPO અને IPO GMP. ઘણા લોકો માત્ર બીજાનું સાંભળીને કે આ શબ્દો જોઈને પૈસા લગાવી દેતા હોય છે. પરંતુ એક જાગૃત રોકાણકાર તરીકે આ બંને શબ્દોનો અર્થ શું છે તે સમજવું ખૂબ જરૂરી છે. આજે આપણે એકદમ સરળ ગુજરાતી ભાષામાં સમજીશું કે આ બંને વસ્તુઓ શું છે અને તે કેવી રીતે કામ કરે છે.

IPO એટલે શું? (What is IPO?)

IPO નું પૂરું નામ ઈનિશિયલ પબ્લિક ઓફરિંગ (Initial Public Offering) છે.

સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, જ્યારે કોઈ ખાનગી કંપની પોતાના વ્યાપારને વધારવા માટે પહેલીવાર સામાન્ય જનતા પાસેથી પૈસા મંગાવે છે અને તેના બદલામાં લોકોને કંપનીની માલિકી (શેર) આપે છે, ત્યારે આખી પ્રક્રિયાને IPO કહેવામાં આવે છે. કંપનીઓ IPO કેમ લાવે છે? કોઈપણ કંપનીને પોતાના ખિસ્સામાંથી શેર વેચવાનો શોખ નથી હોતો, પણ તેમને પૈસાની જરૂર હોય છે. આના મુખ્ય કારણો નીચે મુજબ છે:

નવો વ્યાપાર શરૂ કરવા કે જૂની ફેક્ટરીને મોટી કરવા માટે.

કંપની પર રહેલું બેંકનું દેવું (લોન) ચૂકવવા માટે અને કંપનીને દેવા-મુક્ત કરવા માટે.

કંપનીની શરૂઆતમાં જે રોકાણકારોએ પૈસા લગાવ્યા હોય, તેમને નફા સાથે પોતાના પૈસા પાછા જોઈતા હોય ત્યારે.

જ્યારે કંપનીનો IPO આવે છે, ત્યારે સામાન્ય લોકો એક નક્કી કરેલી કિંમતે (જેને Issue Price કહેવાય છે) કંપનીના શેર ખરીદવા માટે અરજી કરે છે.

IPO GMP એટલે શું? (What is IPO GMP?)

GMP નું પૂરું નામ ગ્રે માર્કેટ પ્રીમિયમ (Grey Market Premium) છે.

આ સમજવા માટે સૌથી પહેલા 'ગ્રે માર્કેટ' સમજવું પડશે. ગ્રે માર્કેટ એ એક અનઓફિશિયલ (બિનસત્તાવાર) માર્કેટ છે. જ્યારે કંપનીનો IPO જાહેર થાય છે અને તેના શેર હજુ શેરબજાર (BSE અથવા NSE) પર લિસ્ટ નથી થયા હોતા, તે પહેલા જ આ ગ્રે માર્કેટમાં શેરનું છૂપી રીતે ખરીદ-વેચાણ શરૂ થઈ જાય છે. પ્રીમિયમ એટલે વધારાના પૈસા. જો કોઈ કંપની બહુ જ સારી હોય અને તેનો શેર ખરીદવા માટે લોકો પડાપડી કરી રહ્યા હોય, તો તેઓ કંપનીએ નક્કી કરેલા ભાવ કરતાં થોડા વધારે પૈસા આપવા તૈયાર થઈ જાય છે. આ વધારાના પૈસાને જ GMP (ગ્રે માર્કેટ પ્રીમિયમ) કહેવાય છે.

• એક સરળ ઉદાહરણથી સમજો
• ધારો કે એક કંપની, 'ABC લિમિટેડ' પોતાનો IPO લાવે છે.
• કંપનીએ એક શેરનો ભાવ નક્કી કર્યો છે: ₹૧૦૦ (આને ઈશ્યુ પ્રાઈસ કહેવાય).
• હવે બજારમાં લોકોને ખબર પડે છે કે આ કંપની ભવિષ્યમાં સારો નફો કરશે, એટલે ગ્રે માર્કેટમાં લોકો આ શેર લેવા માટે ₹૪૦ વધારે આપવા તૈયાર થઈ જાય છે.
• તો અહીં, GMP = ₹૪૦ કહેવાશે.

આનો અર્થ એ કે જ્યારે આ શેર ૬-૭ દિવસ પછી ખરેખર શેરબજારમાં આવશે (લિસ્ટ થશે), ત્યારે તેનો ભાવ ₹૧૪૦ (૧૦૦ + ૪૦) ની આસપાસ ખુલવાની પૂરી શક્યતા છે. જો કોઈ રોકાણકારને IPO માં આ શેર લાગી જાય, તો તે લિસ્ટિંગના દિવસે જ એક શેર પર સીધો ₹૪૦ નો નફો કમાઈ શકે છે. આને 'લિસ્ટિંગ ગેઈન' (Listing Gain) કહેવાય છે.

શું માત્ર GMP જોઈને રોકાણ કરવું જોઈએ?

આજકાલ ઘણા નવા રોકાણકારો સૌથી મોટી ભૂલ એ કરે છે કે તેઓ માત્ર ઊંચું GMP જોઈને IPO માં પૈસા લગાવી દે છે. પરંતુ આવું કરવું ખૂબ જોખમી હોઈ શકે છે. આ વાતો ખાસ ધ્યાનમાં રાખો:

કોઈ ગેરેંટી નથી: GMP એ કોઈ સત્તાવાર આંકડો નથી. તે માત્ર દલાલો અને રોકાણકારોના પરસ્પર વ્યવહાર પરથી નક્કી થતો અંદાજ છે. સેબી (SEBI) કે શેરબજાર આને માન્યતા આપતા નથી.

બજારનો મૂડ: જો IPO ના છેલ્લા દિવસે અચાનક શેરબજાર નીચે પડે (ક્રેશ થાય) કે કોઈ ખરાબ ન્યૂઝ આવે, તો ₹૪૦ નું પ્રીમિયમ ધરાવતો શેર નુકસાનમાં (ડિસ્કાઉન્ટમાં) પણ ખુલી શકે છે.

બનાવટી માંગ: ઘણીવાર મોટા ખેલાડીઓ જાણીજોઈને ગ્રે માર્કેટમાં ખોટી માંગ ઉભી કરીને GMP વધારી દેતા હોય છે, જેથી સામાન્ય લોકો લાલચમાં આવીને ફસાઈ જાય. એકવાર IPO ભરાઈ જાય એટલે આ GMP અચાનક ગાયબ થઈ જાય છે.

IPO માં રોકાણ માટેના જરૂરી નિયમો

જો તમે IPO માંથી સારા પૈસા કમાવા માંગતા હોવ, તો માત્ર GMP ના ભરોસે ન બેસો. નીચેની બાબતો ચકાસવી ખૂબ જરૂરી છે:

કંપનીનું કામ: કંપની કઈ પ્રોડક્ટ બનાવે છે કે કઈ સર્વિસ આપે છે તે સમજો. શું ભવિષ્યમાં લોકો આ પ્રોડક્ટનો ઉપયોગ વધારશે?

કંપનીનો નફો: કંપની છેલ્લા ૩-૪ વર્ષથી નફો કરી રહી છે કે ખોટમાં ચાલી રહી છે તે જુઓ (આ માહિતી તમને IPO ના કાગળોમાં અથવા કોઈપણ ફાઈનાન્સ વેબસાઈટ પર મળી જશે).

લોનની વિગતો: કંપની પર દેવું કેટલું છે તે ચેક કરો. બહુ વધારે દેવું ધરાવતી કંપનીઓ જોખમી હોય છે.

લાંબા ગાળાનો વિચાર: માત્ર પહેલા દિવસે જ નફો કમાઈને નીકળી જવાની લાલચ ન રાખો. જો કંપની સારી હશે, તો તે લાંબા ગાળે તમને અનેકગણો નફો આપી શકે છે.

IPO અને GMP ની આ મૂળભૂત વાતો સમજીને તમે શેરબજારમાં વધુ સ્માર્ટ અને સુરક્ષિત રીતે રોકાણ કરી શકશો.

આ પણ વાંચો : તહેવારો પૂર્વે ખાદ્યતેલની આયાત વધતાં દસ મહિનાનો રેકોર્ડ તૂટ્યો

ડિસ્ક્લેમર: આ લેખ માત્ર જાણકારી અને શિક્ષણના હેતુથી લખવામાં આવ્યો છે. શેરબજારમાં રોકાણ જોખમને આધીન છે. ગ્રે માર્કેટમાં ટ્રેડિંગ કરવું કાયદેસર નથી. કોઈપણ જગ્યાએ રોકાણ કરતા પહેલાં તમારા સર્ટિફાઈડ ફાઈનાન્શિયલ એડવાઈઝરની સલાહ ચોક્કસ લો.

બધા જ સમાચાર અને અપડેટ્સ મેળવવા માટે પ્લેસ્ટોર/એપ સ્ટોર પર જઇને અથવા આ લાઇન પર ક્લિક કરીને ડાઉનલોડ કરો અમારી લેટેસ્ટ એપ