ગાંધીનગર / ગુજરાતમાં UCC કાયદા લાગૂ, લિવ-ઈનમાં જન્મેલાં બાળકો કાયદેસર ગણાશે, આ સમાજ કાયદાની જોગવાઈથી બહાર

ગુજરાતમાં સમાન નાગરિક સંહિતા (Uniform Civil Code—UCC) લાગુ કરવાની પ્રક્રિયામાં મહત્વપૂર્ણ કાનૂની પગલું પૂર્ણ થયું છે. ગુજરાત વિધાનસભા દ્વારા પસાર કરાયેલા Gujarat Uniform Civil Code Bill, 2026ને રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુએ 17 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ મંજૂરી આપી છે. રાષ્ટ્રપતિ ભવનના સત્તાવાર રેકોર્ડમાં પણ ગુજરાત UCC બિલને મંજૂરી મળ્યાની નોંધ કરવામાં આવી છે.

UCCનો હેતુ લગ્ન, છૂટાછેડા, વારસો, ભરણપોષણ અને લિવ-ઇન સંબંધો જેવા વ્યક્તિગત નાગરિક મામલાઓ માટે ધર્મ આધારિત અલગ-અલગ જોગવાઈઓને બદલે એકસમાન કાનૂની માળખું ઊભું કરવાનો છે. ગુજરાત વિધાનસભાએ માર્ચ 2026માં બિલ પસાર કર્યું હતું.

લગ્નની નોંધણી ફરજિયાત

UCCની જોગવાઈઓ મુજબ ગુજરાતમાં લગ્નની સત્તાવાર નોંધણી કરાવવી ફરજિયાત રહેશે. ઉપલબ્ધ બિલની વિગતો અનુસાર લગ્ન થયાના 60 દિવસની અંદર નોંધણી કરવાની જોગવાઈ છે. નોંધણીમાં વિલંબ થાય તો ₹10,000 સુધીનો દંડ થઈ શકે છે. જોકે માત્ર નોંધણી ન કરાવવાના કારણે લગ્ન આપમેળે અમાન્ય બની જતા નથી.

એકથી વધુ લગ્ન અને બળજબરીના લગ્ન પર કડક જોગવાઈ

UCC હેઠળ એકથી વધુ લગ્ન એટલે કે બિગેમી/પોલિગેમી પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે. બળજબરી, દબાણ અથવા છેતરપિંડીથી લગ્ન કરાવવાના કિસ્સામાં સાત વર્ષ સુધીની કેદની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. એકથી વધુ લગ્ન સંબંધિત ગુનામાં પણ સજાની જોગવાઈ છે.

છૂટાછેડા માટે એકસમાન કાનૂની માળખું

UCCમાં તમામ લાગુ પડતા નાગરિકો માટે છૂટાછેડાની પ્રક્રિયા અને આધારને એકસમાન કાનૂની માળખા હેઠળ લાવવાની જોગવાઈ છે. બિલમાં લગ્ન બાદ એક વર્ષ સુધી છૂટાછેડા માટે અરજી ન કરી શકાય તેવી જોગવાઈ પણ દર્શાવવામાં આવી હતી.

છૂટાછેડા બાદ પુનઃલગ્ન અંગે પણ કાયદાકીય સુરક્ષા અને પ્રક્રિયા નક્કી કરવામાં આવી છે. અગાઉના લગ્નના આધારે મહિલાના પુનઃલગ્ન પર કોઈ ધાર્મિક અથવા અન્ય શરત લાદવામાં ન આવે તે દિશામાં જોગવાઈઓ કરવામાં આવી છે.

દીકરા-દીકરીને વારસામાં સમાન અધિકાર

UCCમાં વારસાગત મિલકત અંગે પુત્ર અને પુત્રી વચ્ચે સમાન અધિકારની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે. વારસદારોની શ્રેણી નક્કી કરીને મિલકતના હક અંગે એકસમાન નિયમો બનાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે.

મહિલાઓ માટે ભરણપોષણ અને કાનૂની સુરક્ષા

લગ્ન અને લિવ-ઇન સંબંધોમાં મહિલાના ભરણપોષણના અધિકારને કાયદાકીય માળખું આપવામાં આવ્યું છે. ખાસ કરીને લિવ-ઇન સંબંધમાંથી અલગ થવાના કિસ્સામાં મહિલાને ભરણપોષણનો દાવો કરવાની જોગવાઈ હોવાની વિગતો સામે આવી છે.

લિવ-ઇન સંબંધોનું રજિસ્ટ્રેશન ફરજિયાત

ગુજરાત UCCની સૌથી ચર્ચિત જોગવાઈઓમાં લિવ-ઇન સંબંધોનું ફરજિયાત રજિસ્ટ્રેશન સામેલ છે. સંબંધ શરૂ થયા બાદ નિર્ધારિત સમયગાળામાં નોંધણી કરાવવાની રહેશે.

નોંધણી ન કરાવવા બદલ ₹10,000 સુધીનો દંડ અથવા ત્રણ મહિના સુધીની કેદની જોગવાઈ હોવાની માહિતી બિલના અહેવાલોમાં આપવામાં આવી છે. જો લિવ-ઇન સંબંધમાં રહેલા બંનેમાંથી કોઈ વ્યક્તિની ઉંમર 21 વર્ષથી ઓછી હોય, તો તેના માતા-પિતા અથવા વાલીને જાણ કરવાની જોગવાઈ પણ બિલમાં કરવામાં આવી છે.

લિવ-ઇન સંબંધથી જન્મેલા બાળકને કાયદાકીય સુરક્ષા

લિવ-ઇન સંબંધમાંથી જન્મેલા બાળકને કાયદેસર સંતાન તરીકે માન્યતા આપવાની જોગવાઈ છે. આવા બાળકના વારસાના અધિકાર અને મહિલાના ભરણપોષણને પણ કાનૂની સુરક્ષા આપવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે.

આદિવાસી સમાજ UCCની જોગવાઈઓથી બહાર

ગુજરાત UCCમાં અનુસૂચિત આદિજાતિ (ST) સમાજને બાકાત રાખવામાં આવ્યો છે. બિલની જોગવાઈઓ મુજબ બંધારણ હેઠળ સુરક્ષિત કેટલાક પરંપરાગત અધિકારો અને રૂઢિગત કાયદાઓ ધરાવતા જૂથો પર પણ આ કાયદો લાગુ નહીં પડે.

હવે આગળ શું?

રાષ્ટ્રપતિની મંજૂરી બાદ ગુજરાત UCCને કાયદાકીય મંજૂરી મળી ગઈ છે. હવે તેની અસરકારક અમલ તારીખ અને જરૂરી નિયમો અંગે રાજ્ય સરકાર દ્વારા સત્તાવાર કાર્યવાહી મહત્વપૂર્ણ રહેશે. UCC કાયદો ક્યારે અને કઈ પ્રક્રિયા હેઠળ સંપૂર્ણ રીતે અમલમાં આવશે તે માટે રાજ્ય સરકારની સત્તાવાર ગેઝેટ સૂચના પર નજર રહેશે.

આ પણ વાંચોઃ અમરેલીનું અરજણસુખ ગામ સિંહણ માટે બન્યું હોટસ્પોટ, પાંચ વખત હુમલો કરતાં ગ્રામજનોમાં ભયનો માહોલ

આ કાયદાથી ગુજરાતમાં લગ્ન, છૂટાછેડા, વારસો, ભરણપોષણ અને લિવ-ઇન સંબંધોને લગતા નાગરિક કાયદામાં મોટો ફેરફાર થવાની શક્યતા છે. ગુજરાત હવે ઉત્તરાખંડ બાદ UCC અમલ તરફ આગળ વધનાર દેશનું બીજું રાજ્ય બન્યું છે.

બધા જ સમાચાર અને અપડેટ્સ મેળવવા માટે પ્લેસ્ટોર/એપ સ્ટોર પર જઇને અથવા આ લાઇન પર ક્લિક કરીને ડાઉનલોડ કરો અમારી લેટેસ્ટ એપ