ડર / વાજપેયી સાથે હાથ મિલાવતા પહેલા પરવેઝ મુશર્રફ કેમ કાંપી રહ્યા હતા ? નેપાળમાં બનેલી ઘટનાનો રસપ્રદ કિસ્સો જાણવા જેવો

• પાકિસ્તાનના પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ પરવેઝ મુશર્રફનું દુબઈમાં નિધન
• સાર્ક કોન્ફરન્સ 2002 નેપાળમાં યોજાઈ હતી

પાકિસ્તાનના પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ પરવેઝ મુશર્રફનું દુબઈમાં નિધન થયું છે. તેઓ લાંબા સમયથી બીમાર હતા અને સંયુક્ત આરબ અમીરાતની એક હોસ્પિટલમાં તેમની સારવાર ચાલી રહી હતી. પાકિસ્તાનના પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ જનરલ પરવેઝ મુશર્રફના ભારત સાથે બહુ સારા સંબંધો નહોતા.  તેનું સૌથી મોટું કારણ કારગિલ યુદ્ધ છે જે લાહોર કરાર છતાં થયું હતું. તે સમયે મુશર્રફ પાકિસ્તાનના રાષ્ટ્રપતિ હતા. તેમના નેતૃત્વમાં પાકિસ્તાને ભારત પર હુમલો કર્યો. પરવેઝ મુશર્રફે ઘણી વખત ભારતની પીઠમાં છરો માર્યો હતો. પછી તે આર્મી ચીફ તરીકે  હોય કે પાકિસ્તાનના રાષ્ટ્રપતિ તરીકે. કારગિલ યુદ્ધથી લઈને કંદહાર પ્લેન હાઈજેક અને આગ્રા સમિટ અને તે પછી પણ  મુશર્રફે અટલ બિહારી વાજપેયી સાથે ચાલાકી બતાવી. દરેક વખતે ખરાબ ઈરાદા રાખનાર મુશર્રફ પાછળથી એવા થઈ ગયા કે તેમનામાં અટલ બિહારી સાથે હાથ મિલાવવાની હિંમત જ ન રહી.

મુશર્રફે ડરીને હાથ મિલાવ્યા
વર્ષ 2002 હતું. સાર્ક કોન્ફરન્સ 2002 નેપાળમાં યોજાઈ રહી હતી. ત્યારે જનરલ પરવેઝ મુશર્રફ પાકિસ્તાનના રાષ્ટ્રપતિ હતા.  પોતાના સંબોધનમાં તેમણે ભારત સાથે સારા સંબંધોની હાકલ કરી હતી. ત્યારે અચાનક મંચ પર બેઠેલા ભારતના તત્કાલિન વડાપ્રધાન અટલ વિહારી વાજપેયી બહાર આવ્યા અને હેન્ડશેક માટે હાથ લંબાવ્યો.  કારગિલ યુદ્ધ અને કંદહાર પ્લેન હાઇજેક થયાને હજુ ઘણા વર્ષો થયા વિત્યા ન હતા પણ તોય  બેશરમ મુશર્રફનું આ કૃત્ય જોઈને બધા ચોંકી ગયા. મુશર્રફમાં એટલી હિંમત ન હોવા છતાં, તેમણે ડરીને અટલ બિહારી વાજપેયી તરફ હાથ લંબાવ્યો.

આ ભારતીય સંસ્કૃતિ હતી કે અટલ બિહારી વાજપેયી પણ ઉભા થયા અને તેમની સાથે હાથ મિલાવ્યા. જોકે, બાદમાં તેણે એવો જડબાતોડ જવાબ આપ્યો કે મુશર્રફ લાંબા સમય સુધી ભૂલી શક્યા ન હતા.  આ ઘટનાના એક મહિના પછી, એક જાપાની મીડિયાને આપેલા ઇન્ટરવ્યુમાં, પરવેઝ મુશર્રફે સ્વીકાર્યું કે સાર્ક સંમેલન દરમિયાન અટલ બિહારી વાજપેયી સાથે હાથ મિલાવવો એ તેમના જીવનનો સૌથી મુશ્કેલ નિર્ણય હતો.આ બધું હોવા છતાં, પરવેઝ મુશર્રફે, જેઓ પાકિસ્તાનના રાષ્ટ્રપતિ હતા, તેમણે કાશ્મીર માટે 'ચાર મુદ્દાના ઉકેલ'નો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો. ઘણા અહેવાલો અનુસાર, આ ઉકેલને વડા પ્રધાન અટલ બિહારી વાજપેયી દ્વારા સૈદ્ધાંતિક રીતે મંજૂરી આપવામાં આવી હતી, પરંતુ કરાર પર હસ્તાક્ષર સમારંભના કલાકો પહેલા જ મુલતવી રાખવામાં આવ્યો હતો. આવી સ્થિતિમાં આગ્રા સમિટને ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચેના સંબંધો સુધારવાની સૌથી મોટી તક તરીકે છોડી દેવામાં આવી હતી. 

સૈનિકોને તબક્કાવાર પરત લેવા  
કાશ્મીરમાં નિયંત્રણ રેખા (LOC)ની બંને તરફ લાખો સૈનિકો તૈનાત છે. મુશર્રફના મતે  ભારત અને પાકિસ્તાન બંનેએ સ્થાયી શાંતિ માટે આ ક્ષેત્રમાંથી તેમના સૈનિકો પાછા ખેંચી લીધા હોત. આ ચરણબદ્ધ વાપસી થશે  કે નહીં તે બંને પક્ષોએ નક્કી કરવાનું હતું.

કાશ્મીરની સીમાઓમાં કોઈ ફેરફાર નહી,  જમ્મુ-કાશ્મીરના લોકોને એલઓસી પાર આવવા-જવાની મંજૂરી
 LoC અસરકારક રીતે યુદ્ધવિરામ રેખા છે, જે 1972ના શિમલા કરારમાં બંને પક્ષોએ સ્વીકારી હતી. જોકે, ભારત કે પાકિસ્તાન તેને આંતરરાષ્ટ્રીય સરહદ તરીકે સ્વીકારતું નથી. બંને દેશો સમગ્ર કાશ્મીર પર દાવો કરે છે. જો મુશર્રફની યોજના સ્વીકાર કરવામાં આવ્યો હોત, તો ભારતે પાકિસ્તાનના કબજા હેઠળના કાશ્મીર પર પાકિસ્તાનની સાર્વભૌમત્વને સ્વીકારવું પડત અને તેના બદલામાં, પાકિસ્તાન ભારત વતી જમ્મુ અને કાશ્મીરના જોડાણ માટે સંમત થશે.   યુદ્ધવિરામ રેખા ત્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય સરહદ બની જાત અને બંને પક્ષો કાશ્મીરના બીજા અડધા ભાગ પર પોતાનો દાવો છોડી દેત. જો કે, જમ્મુ અને કાશ્મીરના લોકોને પ્રદેશના અન્ય ભાગમાં મુક્તપણે અવરજવર કરવાની છૂટ આપવામાં આવી હોત.

સ્વતંત્રતા વગર સ્વશાસન
પાકિસ્તાન લાંબા સમયથી 'કાશ્મીરીઓના આત્મનિર્ણય'નું હિમાયતી રહ્યું છે, પરંતુ મુશર્રફ વધુ સ્વતંત્રતાના પક્ષમાં હતા. વાજપેયીને પણ કદાચ આના પર બહુ વાંધો નહીં હોય કારણ કે ભારતીય બંધારણ પહેલાથી જ કલમ 370 હેઠળ જમ્મુ અને કાશ્મીરને સ્વાયત્તતા આપે છે.

ભારત, પાકિસ્તાન અને કાશ્મીરને સામેલ કરતા જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં  સંયુક્ત પર્યવેક્ષણ તંત્ર
સ્થાનિક કાશ્મીરી નેતૃત્વને સુપરવિઝન મિકેનિઝમમાં સામેલ કરવાના મુશર્રફના નિર્ણયથી તેમને સંભવિત મુશર્રફ-વાજપેયી કરારને પાકિસ્તાનમાં તેમના દેશવાસીઓને વેચવાની મોટી તક મળી હશે.પર્યવેક્ષણ તંત્રમાં સ્થાનિય કાશ્મીરી નેતૃત્વ સામેલ કરવાના મુશર્રફના નિર્ણયથી તેને મુશર્રફ-વાજપેયીના સંભવિત કરારને પાકિસ્તાનમાં ફરી પોતાના દેશના લોકોને વેચવાની મોટી તક મળી હશે. સમિટ નિષ્ફળ થયાના વર્ષો પછી, મુશર્રફે દાવો કર્યો હતો કે ભારતીય પક્ષે સમજૂતીનો ત્યાગ કર્યો હતો, જોકે ડ્રાફ્ટ ઠરાવ પર હસ્તાક્ષર કરવા માટે તૈયાર હતા. મુશર્રફે 2004માં એક કાર્યક્રમમાં કહ્યું હતું કે, "મને કહેવામાં આવ્યું હતું કે ભારતીય કેબિનેટે તેની મંજૂરી આપવાનો ઇનકાર કરી દીધો છે."