નેશનલ / ભારતે શોધ્યો રસ્તો, હવે હોર્મુઝ પર નહીં રહેવું પડે નિર્ભર, અહીંથી આવી રહ્યો છે ક્રૂડનો ભંડાર

વૈશ્વિક રાજકારણમાં જ્યારે પણ મધ્ય પૂર્વના દેશોમાં તણાવ વધે છે, ત્યારે તેની સીધી અસર ભારત જેવા મોટા તેલ આયાતકાર દેશો પર પડે છે. હાલમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા જંગે હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીને લગભગ ઠપ્પ કરી દીધી છે. ભારત અગાઉ પોતાની તેલ અને ગેસની જરૂરિયાત માટે ૪૫ ટકા જેટલું નિર્ભર મધ્ય પૂર્વના દેશો પર હતું, પરંતુ હવે આ રણનીતિ બદલાઈ રહી છે. રોયટર્સના અહેવાલ મુજબ, ભારતની સરકારી કંપની હિન્દુસ્તાન પેટ્રોલિયમ (HPCL) એ પશ્ચિમ આફ્રિકાના દેશ અંગોલા પાસેથી ટેન્ડર દ્વારા ૨૦ લાખ બેરલ તેલની ખરીદી કરી છે. આ પગલું એવા સમયે લેવાયું છે જ્યારે ખાડી દેશોનું ક્રૂડ ઓઈલ વિશ્વનું સૌથી મોંઘું તેલ બની ગયું છે.

ચાલુ સપ્તાહની શરૂઆતમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડની કિંમતોએ વર્ષ ૨૦૦૮નો ૧૪૭.૫૦ ડોલર પ્રતિ બેરલનો રેકોર્ડ તોડી નાખ્યો હતો. આટલા ઉંચા ભાવ અને સપ્લાયમાં અવરોધોને કારણે ભારતીય રિફાઇનરોએ હવે વેસ્ટ આફ્રિકન અને એશિયા-પ્રશાંત ક્ષેત્ર તરફ નજર દોડાવી છે. HPCL એ એક્સન (Exxon) પાસેથી 'ક્લોવ' અને 'કેબિન્ડા' ગ્રેડના ૧૦ લાખ બેરલ તેલની ખરીદી કરી છે, જેની ડિલિવરી મે મહિનાની શરૂઆતમાં થવાની છે. મહત્વની વાત એ છે કે આ તેલનો ઉપયોગ રાજસ્થાનના બાડમેરમાં આવેલી ૧,૮૦,૦૦૦ બેરલ પ્રતિ દિવસની ક્ષમતા ધરાવતી રિફાઇનરી માટે કરવામાં આવશે. આ ઉપરાંત, ઈન્ડિયન ઓઈલ કોર્પોરેશન (IOC) પણ પશ્ચિમ આફ્રિકાના દેશો પાસેથી મોટા પાયે તેલ ખરીદવા માટે વાટાઘાટો કરી રહ્યું છે.

મધ્ય પૂર્વના તેલના ભાવોમાં થયેલા અચાનક વધારાએ એશિયાઈ રિફાઇનરો માટે પડકાર ઉભો કર્યો છે. ઓમાન અને દુબઈના બેન્ચમાર્કમાં તેજી આવતા તેલની પડતર કિંમત વધી ગઈ છે, જેના કારણે ભારત જેવા દેશો વિકલ્પો શોધવા અથવા ઉત્પાદન ઘટાડવા માટે મજબૂર થયા હતા. જોકે, ભારતે ઉત્પાદન ઘટાડવાને બદલે નવા બજારો શોધવાનું પસંદ કર્યું છે. HPCL એ તાજેતરમાં જ ટ્રેડર 'ટોટ્સા' પાસેથી 'ફોરકાડોસ' અને 'અગબામી' નામના તેલના ગ્રેડ પણ ખરીદ્યા છે. આ વૈવિધ્યકરણને કારણે ભારત હવે માત્ર મધ્ય પૂર્વના દેશોના ભરોસે નથી, જે ભવિષ્યમાં યુદ્ધ લાંબુ ખેંચાય તો પણ ભારતને ઉર્જા સુરક્ષા પ્રદાન કરશે.

હોર્મુઝ માર્ગ બંધ થવાથી ભારતમાં સૌથી વધુ અસર LPG (રાંધણ ગેસ) ના સપ્લાય પર પડી હતી, કારણ કે ભારત ગેસ માટે મોટાભાગે ઈરાન અને કતાર જેવા દેશો પર નિર્ભર છે. પરંતુ હવે આફ્રિકન દેશો અને રશિયા જેવા વૈકલ્પિક સ્રોતોથી તેલ અને ગેસની આયાત શરૂ થતા ભારતીય બજારોમાં સ્થિરતા આવવાની અપેક્ષા છે. ભારતની આ રણનીતિ માત્ર આર્થિક જ નહીં પણ રાજદ્વારી રીતે પણ અત્યંત મહત્વની છે, કારણ કે તે દર્શાવે છે કે ભારત પોતાની જરૂરિયાતો માટે કોઈપણ એક ભૌગોલિક ક્ષેત્ર પર નિર્ભર રહેવા માંગતું નથી. રાજસ્થાનની બાડમેર રિફાઇનરી આ નવા આયાતી તેલને પ્રોસેસ કરીને દેશની ઇંધણની જરૂરિયાતો પૂરી કરવામાં મોટી ભૂમિકા ભજવશે.