National / 2000 ફૂટ પહોળો ગ્લેશિયરનો હિસ્સો 4000 ફૂટ નીચે ધસી પડ્યો, બરફ-કાટમાળના સેલાબે નેપાળ-તિબેટમાં મચાવી તબાહી

બુધવારનો દિવસ નેપાળના ઉત્તરીય પર્વતીય વિસ્તારો માટે એક ભયાનક યાદ બની ગયો. કાઠમંડુથી માત્ર 45 કિલોમીટર ઉત્તર તરફ આવેલા 7,234 મીટર ઊંચા લેંગટાંગ લિરુંગ પર્વતના ઢોળાવ પર અચાનક એવી ઘટના બની કે થોડા જ સમયમાં આખો વિસ્તાર વિનાશના દ્રશ્યમાં ફેરવાઈ ગયો. શરૂઆતમાં આ ઘટના પૂર કે ભૂસ્ખલન જેવી લાગી, પરંતુ સેટેલાઇટ તસવીરો અને નિષ્ણાતોના વિશ્લેષણથી સામે આવ્યું કે તેની શરૂઆત કદાચ એક વિશાળ હિમપ્રપાતથી થઈ હતી.

આશરે 17 હજાર ફૂટની ઊંચાઈએથી લગભગ 2 હજાર ફૂટ પહોળો હિમનદીનો મોટો ભાગ તૂટી પડ્યો હતો. આ બરફનો વિશાળ ટુકડો લગભગ 4 હજાર ફૂટ નીચે ખીણમાં પડ્યો. ઘટનાની તાકાત કેટલી હતી તેનો અંદાજ એ વાત પરથી લગાવી શકાય છે કે નિષ્ણાતોના મતે તેની અસર હિરોશિમા પરમાણુ વિસ્ફોટના આશરે 6.3 ટકા જેટલી હતી. આટલી મોટી અસરથી 5.2ની તીવ્રતાના ભૂકંપ જેવી કંપનની સ્થિતિ બની હતી.

પરંતુ આ તો વિનાશની શરૂઆત હતી.

બરફ, ખડકો અને પાણીનો વિશાળ જથ્થો નીચે પડતાં તે કાદવ અને કાટમાળ સાથે મળીને લગભગ 100 ફૂટ ઊંચી લહેરમાં ફેરવાઈ ગયો. આ લહેર ત્રિશુલી નદી તરફ ધસી ગઈ. નેપાળના ઊંચા અને ઢાળવાળા પર્વતો વચ્ચે આ પાણી અને કાટમાળની લહેર વધુ ઝડપથી નીચે આવી અને રસ્તામાં આવતી વસાહતો માટે જાણે મોતની દિવાલ બની ગઈ. નિષ્ણાતો માને છે કે હિમપ્રપાત લેંગટાંગ લિરુંગની ઉત્તરી બાજુએ થયો હતો. ગૂગલ અર્થ અને પ્લેનેટ લેબ્સની સેટેલાઇટ તસવીરોમાં આ વિસ્તાર વિશાળ હિમનદીથી ઢંકાયેલો જોવા મળે છે. આ વિસ્તારમાં અગાઉ પણ મોટા ભૂસ્ખલન થયા હોવાનું સામે આવ્યું છે.

સમય મુજબ સવારે 8:37 વાગ્યે ચીનની સરહદ નજીક

આ ઘટનાના દિવસે નેપાળના સમય મુજબ સવારે 8:37 વાગ્યે ચીનની સરહદ નજીક 4.4ની તીવ્રતાનો ભૂકંપ પણ નોંધાયો હતો. હવે વૈજ્ઞાનિકોમાં ચર્ચા છે કે ભૂકંપના કારણે ઢાળ તૂટી પડ્યો કે પછી મોટા હિમપ્રપાતને કારણે ભૂકંપની જેવી કંપનની સ્થિતિ ઊભી થઈ. જો ભૂકંપ કારણ બન્યો હોય તો પહેલાથી નબળા પડી ગયેલા બરફ અને ઢાળને તેના કારણે ધક્કો લાગ્યો હોઈ શકે છે.

ગ્લોબલ વોર્મિંગથી પહેલેથી નબળા હતા બરફ અને હિમનદીઓ

આ આખી ઘટનામાં હવામાન પરિવર્તનનો મુદ્દો પણ મહત્વનો બની જાય છે. ગ્લોબલ વોર્મિંગના કારણે બરફ અને હિમનદીઓ પહેલાથી જ નબળા પડી રહ્યા છે. ચોમાસાના અંતિમ દિવસોમાં પર્વતોના ઢોળાવ પર બરફનું પ્રમાણ પણ વધારે હતું. હિમનદી પાછળ હટી રહી હોવાથી બનેલા મોરેઇન્સ પાણીથી ભરાઈ ગયા હતા. અગાઉ આ વિસ્તારોને પર્માફ્રોસ્ટથી મજબૂતી મળતી હતી, પરંતુ હવે સ્થિતિ બદલાઈ રહી છે. લેંગટાંગ લિરુંગ સંપૂર્ણ રીતે નેપાળમાં આવેલું છે, પરંતુ કાટમાળના પ્રવાહે ચીનની સરહદ બનાવતી લહેન્ડે ખોલા નદીને પણ રોકી દીધી હતી. નદીનો રસ્તો બંધ થતાં ત્યાં થોડા સમય માટે તળાવ જેવી સ્થિતિ બની અને ત્યારબાદ પાણીનો આ અવરોધ તૂટી ગયો. કાદવ, પાણી અને મોટા પથ્થરોની દિવાલ ત્રિશુલી નદી તરફ આગળ વધી અને નીચે નેપાળ તરફ વિનાશ ફેલાયો.

આ પર્વતનો ઇતિહાસ પણ દુઃખદ રહ્યો છે

લેંગટાંગ લિરુંગ માટે આ પહેલી મોટી દુર્ઘટના નથી. એપ્રિલ 2015માં નેપાળમાં આવેલા 7.8ની તીવ્રતાના ભૂકંપ બાદ આ પર્વતના દક્ષિણ ભાગમાં હિમપ્રપાત થયો હતો. આ હિમપ્રપાત નીચે હિમનદીમાં ધસી ગયો હતો અને લેંગટાંગ ગામ દટાઈ ગયું હતું. તે ઘટનામાં ઓછામાં ઓછા 300 લોકોના મોત થયા હતા. હવે 2026ની આ આપત્તિ એ જ પર્વતની ઉત્તરી બાજુ સાથે જોડાયેલી છે. એટલે લેંગટાંગ લિરુંગ ફરી એકવાર નેપાળ માટે મોટી કુદરતી દુર્ઘટનાનું કેન્દ્ર બન્યું છે.

હિમાલયમાં વધી રહી છે 'હિમાલય સુનામી' જેવી ઘટનાઓ

નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે આ કોઈ એકલદોકલ ઘટના નથી. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં હિમાલય વિસ્તારમાં આવી અનેક ઘટનાઓ સામે આવી છે. ચમોલી 2021, મેલામચી 2021, સિક્કિમ 2023, થામે 2024, ભોટે કોસી 2025 અને હવે 2026ની આ ઘટના તેના ઉદાહરણ છે. આમાંથી મોટાભાગની ઘટનાઓ ચોમાસાની આસપાસ બની છે. ગયા વર્ષે 8 જુલાઈના ભોટે કોસી પૂરમાં 18 લોકોના મોત થયા હતા. આ પૂરમાં નેપાળ-ચીન સરહદ પરનો મહત્વનો વેપાર અને પર્યટન વિસ્તાર પણ ભારે અસરગ્રસ્ત થયો હતો. હાઇવે, હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટ્સ અને ટ્રાન્સમિશન લાઇનોને ભારે નુકસાન થયું હતું. વૈજ્ઞાનિકોએ તે પૂર પાછળ સુપરહિમાલયન તળાવોના ભરાવા અને ફાટવાને કારણ ગણાવ્યું હતું. તે સમયે ચીન તરફથી સ્થાનિક નેપાળી અધિકારીઓને ચેતવણી આપવામાં આવી હતી. પરંતુ આ વખતે એવી કોઈ પૂર્વ ચેતવણી મળી નહોતી. આ વર્ષે હિમપ્રપાત અને પૂરનો સ્ત્રોત સરહદની ખૂબ નજીક હતો. તેથી કાટમાળનો પ્રવાહ રાસુવા ચોકી સુધી પહોંચવામાં માત્ર થોડી મિનિટો લાગી હતી.

160થી વધુ મોત, અનેક પ્રોજેક્ટ ખતમ

ગુરુવાર સવાર સુધીમાં સત્તાવાર મૃત્યુઆંક 160થી ઉપર પહોંચી ગયો હતો અને આ આંકડો હજુ વધવાની આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી હતી. આખી રાત નવલપરાસી જિલ્લામાં આશરે 200 કિલોમીટર નીચે વહેતી નારાયણી નદીમાં માણસો અને પ્રાણીઓના મૃતદેહો સાથે કાટમાળ તરતો જોવા મળ્યો હતો. ભોટે કોસી અને ત્રિશુલી નદીઓ પર ઓછામાં ઓછા છ મોટા હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટ્સ, ટ્રાન્સમિશન લાઇનો અને પાવર સબસ્ટેશન નાશ પામ્યા અથવા ભારે નુકસાન થયું હતું. નુવાકોટમાં આવેલો 25 મેગાવોટનો ગ્રીડ-સ્કેલ સોલાર પ્લાન્ટ પણ કાદવમાં દટાઈ ગયો હતો. બાંધકામ હેઠળના પ્રોજેક્ટ્સને પણ ભારે નુકસાન થયું હતું. ભોટે કોસી અને ત્રિશુલી નદીઓ પરના લગભગ એક ડઝન પુલ પણ ધોવાઈ ગયા હતા. આમાંથી કેટલાક પુલ 70 કિલોમીટર સુધી નીચેના વિસ્તારમાં આવેલા હતા. જેના કારણે ઉત્તર તરફના હાઇવે પણ તૂટી ગયા હતા. માળખાકીય સુવિધાઓ અને સંપત્તિને અબજો ડોલરનું નુકસાન થવાનો અંદાજ છે.

હવે નેપાળ સામે સૌથી મોટો પડકાર શું?

આ આપત્તિ કદાચ નેપાળની અંદરની હિમનદીમાંથી શરૂ થઈ હશે, પરંતુ તેણે સરહદ પારની કુદરતી આપત્તિઓના વધતા જોખમ તરફ પણ ધ્યાન દોર્યું છે. હિમનદી તળાવ ફાટવું, અચાનક પૂર, પર્માફ્રોસ્ટ પીગળવું અને મોરેન તૂટી પડવા જેવી ઘટનાઓ હવે આબોહવા પરિવર્તન સાથે વધુ જોડાઈ રહી છે. ખાસ વાત એ છે કે આવી ઘટનાઓ માટે દરેક વખતે ભૂકંપ જરૂરી નથી. એટલે નેપાળ જેવા પર્વતીય દેશ માટે માત્ર ભૂકંપની તૈયારી પૂરતી નથી. ચેતવણી પ્રણાલીને મજબૂત બનાવવી, નેપાળ અને ચીન વચ્ચે સરહદ પાર સહયોગ વધારવો અને આબોહવા પરિવર્તન સામે અનુકૂલન માટે વધુ રોકાણ કરવું હવે જરૂરી બની ગયું છે.

આ પણ વાંચો : નેપાળના પૂર બાદ UP-બિહારમાં હાઈ એલર્ટ! ગંડક નદીમાં 3 મીટર સુધી ઊંચા મોજાંની આશંકા

આ ઘટના નેપાળના રાજકીય સમયગાળામાં પણ આવી

સપ્ટેમ્બર 2025માં GenZ વિરોધ પ્રદર્શનો બાદ વહેલી ચૂંટણી યોજાઈ હતી. બાલેન શાહની RSPએ તેમાં મોટી જીત મેળવી હતી. તેમની સરકારને સત્તામાં આવ્યા હજુ માત્ર છ મહિના થયા છે અને હવે ત્રિશુલી ખીણમાં શોધ, બચાવ અને પુનર્વસનનું મોટું કામ તેની સામે છે. હિમાલયને આપણે સુંદર પર્વતો માટે ઓળખીએ છીએ, પરંતુ આ ઘટના બતાવે છે કે આ પર્વતો હવે આબોહવા પરિવર્તન અને ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય અસ્થિરતાનું જીવંત ઉદાહરણ પણ બની રહ્યા છે. નેપાળ જેવા દેશોને હવે આવી ઘટનાઓનો સામનો કરવા માટે સ્થાનિક તૈયારીની સાથે આંતરરાષ્ટ્રીય મદદની પણ જરૂર પડશે. આપત્તિએ એક વાત સ્પષ્ટ કરી છે કે કુદરત સામેની લડાઈ માત્ર આપત્તિ આવ્યા પછી શરૂ કરી શકાય નહીં. આવનારા સમયમાં ચેતવણી પ્રણાલી, સરહદ પાર સહયોગ અને પર્વતીય વિસ્તારોમાં મજબૂત આયોજન જ અનેક જીવ બચાવી શકે છે.

બધા જ સમાચાર અને અપડેટ્સ મેળવવા માટે પ્લેસ્ટોર/એપ સ્ટોર પર જઇને અથવા આ લાઇન પર ક્લિક કરીને ડાઉનલોડ કરો અમારી લેટેસ્ટ એપ