નેશનલ / ISROનો ‘નૉટી બોય’ 36 હજાર કિમી ઊંચાઈથી ભારત પર નજર રાખશે, દર 30 મિનિટે તસવીર લઈ આપત્તિ-કૃષિમાં કરશે મદદ!

ભારતીય અંતરિક્ષ સંશોધન સંગઠન (ISRO)એ 4 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ GSLV-F17 રોકેટથી EOS-05 એટલે કે GISAT-1A સેટેલાઇટ લોન્ચ કર્યો છે. આ સેટેલાઇટ લગભગ 36 હજાર કિલોમીટર ઊંચાઈ પરથી ભારત પર સતત નજર રાખશે.ખાસ વાત એ છે કે EOS-05 સમગ્ર ભારતીય ભૂભાગની તસવીર દર 30 મિનિટે લઈ શકશે. આપત્તિ વ્યવસ્થાપનથી લઈને ખેતી અને પર્યાવરણની દેખરેખ સુધી અનેક ક્ષેત્રોમાં આ સેટેલાઇટ મહત્વની ભૂમિકા ભજવશે.

EOS-05 શું છે અને તેનું કામ શું હશે?

ISROએ સતીશ ધવન સ્પેસ સેન્ટર પરથી GSLV-F17 રોકેટની મદદથી EOS-05 સેટેલાઇટને અવકાશમાં મોકલ્યો છે. તેને GISAT-1A તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. તેનું વજન લગભગ 2,367 કિલોગ્રામ છે. 4 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ સવારે 2:55 વાગ્યે સ્પેસ સેન્ટરના બીજા લોન્ચ પેડ પરથી તેનું લોન્ચિંગ કરવામાં આવ્યું હતું. આ GSLVની 19મી ઉડાન છે અને અત્યાર સુધીના સૌથી ભારે પેલોડવાળા મિશનોમાં તેનું નામ સામેલ છે.લગભગ આઠ મહિનાના ગેપ બાદ ISROનું આ એક મહત્વપૂર્ણ મિશન માનવામાં આવે છે. EOS-05ને જિયોસિંક્રોનસ ઓર્બિટમાંથી પૃથ્વીની તસવીરો લેવા માટે તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે. આ સેટેલાઇટ પૃથ્વીથી લગભગ 36 હજાર કિલોમીટર ઉપર સ્થિર રહીને ભારતીય ઉપખંડ પર સતત નજર રાખશે.

દર 30 મિનિટે ભારતની તસવીર લેશે

સામાન્ય રિમોટ સેન્સિંગ સેટેલાઇટ પૃથ્વીની નીચલી કક્ષામાં ફરીને કામ કરે છે. આ કારણે કોઈ એક વિસ્તારની તસવીર વારંવાર મેળવવામાં સમય લાગી શકે છે. EOS-05ની ખાસિયત એ છે કે તે જિયોસિંક્રોનસ ઓર્બિટમાં રહીને ભારતના મોટા ભૂભાગનું સતત નિરીક્ષણ કરી શકશે.આ સેટેલાઇટ સમગ્ર ભારતીય ભૂભાગની તસવીર લગભગ દર 30 મિનિટે લઈ શકશે. જ્યારે મહત્વપૂર્ણ વિસ્તારો માટે આ સમયગાળો ઘટીને લગભગ પાંચ મિનિટ સુધી થઈ શકે છે. તેમાં 700 મિલીમીટરનું ટેલિસ્કોપ લગાવવામાં આવ્યું છે. આ ટેલિસ્કોપ વિઝિબલ, નીયર-ઇન્ફ્રારેડ અને શોર્ટ-વેવ ઇન્ફ્રારેડ બૅન્ડમાં ડેટા એકત્ર કરશે.

પૂર, વાવાઝોડા અને આગની મળશે માહિતી

EOS-05નો સૌથી મોટો ફાયદો આપત્તિ વ્યવસ્થાપનના ક્ષેત્રમાં જોવા મળી શકે છે. પૂર, ચક્રવાત અને જંગલમાં લાગતી આગ જેવી ઘટનાઓ પર લગભગ રિયલ-ટાઇમમાં નજર રાખવામાં મદદ મળશે. વારંવાર મળતી તસવીરોના કારણે રાહત અને બચાવ કામગીરી માટે પરિસ્થિતિનો ઝડપથી અંદાજ લગાવી શકાશે.આ સેટેલાઇટ ખેતી માટે પણ ખૂબ ઉપયોગી સાબિત થઈ શકે છે. તેના ડેટાથી પાકની સ્થિતિ, જમીનમાં રહેલી ભેજ અને વનસ્પતિના સ્વાસ્થ્યનું મૂલ્યાંકન કરી શકાશે. આ ઉપરાંત પર્યાવરણની દેખરેખ અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સાથે જોડાયેલા કામોમાં પણ સેટેલાઇટથી મળતી માહિતી ઉપયોગી રહેશે.

ક્લાઉડ-ફ્રી સ્થિતિમાં મોટા વિસ્તારની તસવીરો

EOS-05ની મદદથી મોટા વિસ્તારોની વારંવાર તસવીરો મેળવી શકાશે. ખાસ કરીને ક્લાઉડ-ફ્રી સ્થિતિમાં મળતી તસવીરો વૈજ્ઞાનિકો અને આયોજનકર્તાઓ માટે મહત્વપૂર્ણ ડેટા પૂરો પાડી શકે છે. તેના આધારે જમીન અને કુદરતી સંસાધનો સાથે જોડાયેલા ફેરફારોને વધુ ઝડપથી સમજવામાં મદદ મળશે.ભારત જેવા વિશાળ દેશમાં વારંવાર અને ઝડપથી મળતી સેટેલાઇટ તસવીરો આપત્તિની સ્થિતિમાં ઝડપી નિર્ણય લેવામાં મદદ કરી શકે છે. ખેતીના આયોજનથી લઈને પર્યાવરણની દેખરેખ સુધી આ ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરવામાં આવી શકે છે.

આ પણ વાંચોઃ ફ્લેટ કે મકાનના બ્રોશર માત્ર માર્કેટિંગ નહીં પણ 'વચન' છે, બિલ્ડરો હાથ ન ખંખેરી શકે-સુપ્રીમ કોર્ટનો મોટો ચુકાદો

2021ની નિષ્ફળતા બાદ ISROની મોટી વાપસી

2021માં GSLV-F10 મિશન દરમિયાન GISAT-1 એટલે કે EOS-03 સેટેલાઇટને કક્ષામાં સ્થાપિત કરવામાં સફળતા મળી નહોતી. ક્રાયોજેનિક સ્ટેજમાં આવેલી ખામીને કારણે મિશન નિષ્ફળ ગયું હતું. હવે EOS-05 સાથે સમાન પ્રકારની ક્ષમતાને ફરીથી હાંસલ કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે.GSLV-F17 ત્રણ સ્ટેજવાળું રોકેટ છે. તેની ઊંચાઈ લગભગ 51.7 મીટર છે અને તેનું લિફ્ટ-ઓફ વજન લગભગ 420.5 ટન છે. રોકેટ સેટેલાઇટને સબ-જિયોસિંક્રોનસ ટ્રાન્સફર ઓર્બિટમાં પહોંચાડશે. ત્યારબાદ સેટેલાઇટ પોતાની જરૂરી કક્ષા સુધી પહોંચશે.

આ મિશન ભારતની સેટેલાઇટ અને અવકાશ ટેક્નોલોજીની ક્ષમતાને વધુ મજબૂત બનાવે છે. જિયોસિંક્રોનસ ઇમેજિંગના કારણે દેશને મોટા વિસ્તાર પર સતત નજર રાખવાનું એક મહત્વપૂર્ણ સાધન મળશે. આપત્તિ પ્રતિસાદ, કૃષિ આયોજન અને સુરક્ષા વ્યવસ્થામાં તેનો ઉપયોગ ભારત માટે લાંબા ગાળે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.

GSLV રોકેટને તેની અગાઉની કેટલીક નિષ્ફળતાઓને કારણે મજાકમાં ‘નૉટી બોય’ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. હવે GSLV-F17 દ્વારા EOS-05નું સફળ પ્રક્ષેપણ આ રોકેટ માટે પણ મહત્વપૂર્ણ વાપસી તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે. આ મિશન આત્મનિર્ભર ભારતની અવકાશ ક્ષમતાને વધુ નવી ઊંચાઈ આપનારું પગલું બની શકે છે.

બધા જ સમાચાર અને અપડેટ્સ મેળવવા માટે પ્લેસ્ટોર/એપ સ્ટોર પર જઇને અથવા આ લાઇન પર ક્લિક કરીને ડાઉનલોડ કરો અમારી લેટેસ્ટ એપ