જાણવા જેવુ / ED કેવી રીતે જપ્ત કરે છે તમારી સંપત્તિ? જાણો પરત મળી શકે કે નહીં, જાણો નિયમ

એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટ (ED) એ બૉલીવુડ અભિનેત્રી શિલ્પા શેટ્ટીના પતિ અને ઉદ્યોગપતિ રાજ કુન્દ્રાની રૂ. 97.79 કરોડની જંગમ અને જંગમ મિલકતો જપ્ત કરી છે. મહત્વનું છે કે, રાજ કુન્દ્રા સામે પ્રિવેન્શન ઓફ મની લોન્ડરિંગ એક્ટ (PMLA) હેઠળ આ કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે. ED દ્વારા પ્રોવિઝનલી એટેચ કરવામાં આવેલી પ્રોપર્ટીમાં જુહુમાં એક ફ્લેટ, જે શિલ્પા શેટ્ટીના નામે છે,  પુણેમાં રહેણાંક બંગલો અને રાજ કુન્દ્રાના નામે કેટલાક ઇક્વિટી શેરનો સમાવેશ થાય છે. પણ શું તમે જાણો છે કે, ED દ્વારા જપ્ત કરવામાં આવેલ મિલકતનું શું થાય છે ? 

સૌથી પહેલા જાણીએ કે શું છે સમગ્ર કેસ ? 
વર્ષ 2017માં જ્યારે બિટકોઈનની તેજી આવી ત્યારે અમિત ભારદ્વાજ, અજય ભારદ્વાજ અને મહેન્દ્ર ભારદ્વાજ નામના લોકોએ બિટકોઈનને લગતી વેરિએબલ ટેક પ્રાઈવેટ લિમિટેડ નામની કંપની બનાવી. તપાસ એજન્સીઓના જણાવ્યા અનુસાર કંપનીના પ્રમોટર્સે રોકાણકારો પાસેથી રૂ. 6600 કરોડના બિટકોઈન એકત્ર કર્યા હતા અને તેમને દર મહિને ક્રિપ્ટો દ્વારા 10% વળતર આપવાનું વચન આપ્યું હતું. શરૂઆતમાં તેણે રોકાણકારોને થોડા મહિનાઓ સુધી સારું વળતર આપ્યું, ત્યારબાદ બધું બંધ થઈ ગયું. વર્ષ 2018-19માં કંપની વિરુદ્ધ ફરિયાદો શરૂ થઈ હતી. ઘણા રોકાણકારોએ મહારાષ્ટ્ર પોલીસ અને દિલ્હી પોલીસમાં છેતરપિંડીનો આરોપ લગાવીને ફરિયાદ કરી હતી. આ પછી, પોલીસે અમિત ભારદ્વાજ, અજય ભારદ્વાજ, વિવેક ભારદ્વાજ, શિલ્પી ભારદ્વાજ અને મહેન્દ્ર ભારદ્વાજ જેવા પ્રમોટર્સ અને કંપની વિરુદ્ધ FIR નોંધી અને તપાસ શરૂ કરી.

આ રીતે સામે આવ્યું રાજ કુન્દ્રાનું નામ 
આ ફરિયાદોની તપાસના આધારે EDએ મની લોન્ડરિંગનો કેસ નોંધ્યો અને જ્યારે તેણે તપાસ શરૂ કરી ત્યારે જાણવા મળ્યું કે કંપનીના પ્રમોટર્સમાંથી એક અમિત ભારદ્વાજે રાજ કુન્દ્રાને 285 બિટકોઈન આપ્યા હતા, જેની વર્તમાન કિંમત લગભગ 150 રૂપિયા છે. કરોડ વર્ષ 2018 માં, EDએ આ કેસમાં પ્રથમ વખત કુન્દ્રાની પૂછપરછ કરી હતી અને હવે તેની સંપત્તિ જપ્ત કરી છે.

શું છે મિલકત જપ્ત કરવાની પ્રક્રિયા ?
જ્યારે એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટ (ED) કોઈપણ મિલકતને જપ્ત કરે છે ત્યારે તે પ્રિવેન્શન ઓફ મની લોન્ડરિંગ એક્ટ (PMLA) હેઠળ આવું કરે છે. સામાન્ય રીતે એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટ મની લોન્ડરિંગ અને મિલકત અથવા આવક સંબંધિત અનિયમિતતાઓ અંગે પગલાં લે છે જ્યાં તેને આર્થિક અનિયમિતતા જણાય અને ED પાસે આમ કરવા માટે યોગ્ય કારણો હોય. આ પછી સંબંધિત મામલાની તપાસ કરવામાં આવે છે.

પછી આ મામલો કોર્ટમાં જાય છે જ્યાં તેના પર કાર્યવાહી શરૂ થાય છે. પરંતુ જ્યારે ED કોઈ પ્રોપર્ટી એટેચ એટલે કે જપ્ત કરે છે ત્યારે તેનો અર્થ એ નથી કે તેનો ઉપયોગ કરી શકાતો નથી. તેનો ઉપયોગ વ્યક્તિગત અથવા વ્યાપારી હેતુઓ માટે થઈ શકે છે પરંતુ તે કોઈના નામે ખરીદી અથવા વેચી શકાશે નહીં અથવા ટ્રાન્સફર કરી શકાશે નહીં. પરંતુ ઘણા કિસ્સાઓમાં કાયદો પ્રતિવાદી માટે કેસની સુનાવણી પૂર્ણ ન થાય ત્યાં સુધી તે મિલકતમાંથી બહાર રહેવા અથવા તેનો ઉપયોગ ન કરવાની જોગવાઈ પણ કરી શકે છે.

મિલકત જપ્ત કર્યા પછીની શુ છે પ્રક્રિયા ? 
ED એક કેસમાં મિલકત અટેચ એટલે કે જપ્ત કર્યા પછી સંપૂર્ણ પુરાવા અને દસ્તાવેજો એકત્રિત કરે છે. પછી તે મામલાને કોર્ટમાં લઈ જાય છે. જ્યાં સુધી નિર્ણય લેવામાં ન આવે ત્યાં સુધી મિલકત ED પાસે જપ્ત રહેશે. EDની આ કાર્યવાહીને કોર્ટમાં પણ પડકારવામાં આવી શકે છે. જો આરોપીને ED દ્વારા લેવામાં આવેલી આ કાર્યવાહી યોગ્ય ન લાગે તો તે કોર્ટમાં જઈ શકે છે. જો કોર્ટને લાગે છે કે ED તેની કાર્યવાહીના સમર્થનમાં યોગ્ય દસ્તાવેજો અથવા દલીલો પ્રદાન કરવામાં સક્ષમ નથી, તો સંલગ્ન મિલકત તેના માલિકને પરત કરવામાં આવે છે. જો અંતિમ નિર્ણય EDની તરફેણમાં હોય તો જે મિલકત અટેચ કરવામાં આવી છે તે માલિક પાસેથી લેવામાં આવે છે અને પછી તેને જપ્ત કરવામાં આવે છે.

વધુ વાંચો : ગુજરાત સહિત અનેક રાજ્યમાં હીટવેવનું એલર્ટ, પૂર્વોત્તર ભારત માટે હવમાન વિભાગે કરી વરસાદની આગાહી

EDની રચના ક્યારે થઈ અને છું છે તેનું કાર્ય ? 
ફોરેન એક્સચેન્જ રેગ્યુલેશન એક્ટ, 1947 (FERA, 1947) હેઠળ વિનિમય નિયંત્રણ કાયદાના ઉલ્લંઘનને રોકવા માટે આર્થિક બાબતોના વિભાગના નિયંત્રણ હેઠળ 'એન્ફોર્સમેન્ટ યુનિટ'ની રચના કરવામાં આવી ત્યારે એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટ એટલે કે EDની સ્થાપના 1 મે, 1956ના રોજ કરવામાં આવી હતી. હાલમાં તે ભારત સરકારના નાણા મંત્રાલયના મહેસૂલ વિભાગ હેઠળની એક વિશેષ નાણાકીય તપાસ એજન્સી છે. તેનું મુખ્યાલય નવી દિલ્હીમાં છે. તેની મુંબઈ, ચેન્નાઈ, ચંદીગઢ, કોલકાતા અને દિલ્હીમાં 05 પ્રાદેશિક કચેરીઓ છે. તેના મુખ્ય કાર્યોમાં ફોરેન એક્સચેન્જ મેનેજમેન્ટ એક્ટ, 1999 (FEMA) ની જોગવાઈઓના ઉલ્લંઘનની તપાસ અને સમાધાનનો સમાવેશ થાય છે. એજન્સી પ્રિવેન્શન ઓફ મની લોન્ડરિંગ એક્ટ, 2002 (PMLA) હેઠળ પણ તપાસ કરે છે અને પગલાં લે છે.

VTV Gujarati Newsની તમામ અપડેટ સૌથી પહેલા મેળ​વ​વા માટે અમારી WhatsApp ચેનલ ફોલો કરો