દિલ્હી / જાણો રાજકીય પાર્ટીના ચિહ્નો ઇલેક્શન કમિશન કેવી રીતે કરે છે નક્કી

• દેશમાં ચૂંટણીનો માહોલ
• ચૂંટણીમાં ચિહ્નોનું શું મહત્વ છે ?
• ચુંટણી પંચ કેવી રીતે નક્કી કરે છે રાજકીય પાર્ટીના ચિહ્નો

ચાલી રહેલા બિહારની વિધાનસભાની ચુંટણીમાં એક તરફ કમળ(ભાજપ) અને તીર(જેડી-યું) જયારે બીજી તરફ હાથ(કોંગ્રેસ) અને ફાનસ(આરજેડી) એકબીજાની વિરુધ્ધ ઊભાં રહ્યા છે, ત્યારે મતદારો પણ બીજા કેટલા અસંખ્ય ચિહ્નોને જેવી રીતે બંગડીઓ, કેપ્સીકમ, ડીઝલ પંપ, કેક, બેટ્સમેન મતપત્ર પર જોવાની અપેક્ષા રાખી શકે છે.

ચૂંટણીમાં ચિહ્નોનું શું મહત્વ છે?

ભારત જેવા વિશાળ અને વૈવિધ્યસભર દેશમાં, જ્યાં ઘણી નાની રાજકીય પાર્ટી રાજ્યની ચૂંટણીઓમાં ભાગ્ય અજમાવે છે,  ત્યારે મતદારો સાથે જોડાવા માટે પ્રતીકો નિર્ણાયક પ્રચાર સાધનો છે. 1951-52માં ભારતે પહેલી રાષ્ટ્રીય ચૂંટણી યોજી ત્યારથી ચિહ્નોને ચૂંટણી પ્રક્રિયાનો નિર્ણાયક ભાગ બની ગયા છે.  પહેલા લગભગ 85 ટકા મતદારો તે સમયે નિરક્ષર હતા, તેથી પક્ષો અને ઉમેદવારોને તેમની પસંદગીની પાર્ટી ઓળખવામાં સહાયતા માટે ચિહ્નોને ફાળવવામાં આવ્યા હતા. 

કેટલા પ્રકારનાં ચિહ્નો છે?

ચૂંટણી ચિહ્નો (આરક્ષણ અને ફાળવણી) (સુધારો) હુકમ, 2017 મુજબ પક્ષના ચિહ્નો કાં તો અનામત અથવા મુક્ત છે. દેશભરમાં આઠ રાષ્ટ્રીય પક્ષો અને 64 રાજ્ય પક્ષોએ આરક્ષિત ચિહ્નો રાખ્યા છે, ત્યારે ચૂંટણી પંચ પાસે લગભગ २०० નિ: શુલ્ક ચિહ્નો છે, જે ચૂંટણી પૂર્વે હજારો અજાણ્યા પ્રાદેશિક પક્ષોને ફાળવવામાં આવ્યા છે. EC અનુસાર, ભારતમાં 2,538 માન્યતા પ્રાપ્ત થયેલી પાર્ટીઓ છે.

ઉદાહરણ તરીકે, જો કોઈ રાજ્યમાં માન્યતા પ્રાપ્ત થયેલી પાર્ટી, બીજા રાજ્યમાં ચૂંટણી લડતી હોય, તો તે પાર્ટીનો ચિહ્ન અનામત કરી શકે છે, જો એ ચિહ્નનો બીજા કોઈએ ઉપયોગ ના કર્યો હોય અને બીજી અન્ય પાર્ટી જોડે સમાનતા ના હોય.

રાજકીય પાર્ટીઓને ચિહ્ન કેવી રીતે ફાળવવામાં આવે છે?

>આ આદેશ, 1968 માં પ્રથમવાર બહાર પાડવામાં આવ્યો હતો, ચૂંટણી પંચને રાજકીય પાર્ટીઓની માન્યતા માટે, સંસદીય અને વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ પર સ્પષ્ટીકરણ, અનામત, પસંદગી અને પ્રતીકોની ફાળવણીનો આદેશ આપ્યો હતો. નિર્દેશો મુજબ, એક ચિહ્ન ફાળવવા માટે, પાર્ટી/ ઉમેદવારે નામાંકન પત્ર ભરતી વખતે, ECની નિ: શુલ્ક ચિહ્નની સૂચિમાંથી ત્રણ ચિહ્નની સૂચિ પ્રદાન કરવાની રહેશે. તેમાંથી, પાર્ટીમાં / ઉમેદવારને પ્રથમ આવનારા પ્રથમ-સેવાના ધોરણે એક ચિહ્ન ફાળવવામાં આવે છે.

જ્યારે કોઈ માન્ય રાજકીય પક્ષ વિભાજિત થાય છે, ત્યારે ચૂંટણી પંચ ચિહ્ન સોંપવાનો નિર્ણય લે છે. ઉદાહરણ તરીકે, જ્યારે સમાજવાદી પાર્ટી વિભાજિત થઈ ત્યારે ECએ અખિલેશ યાદવ સાયકલ ફાળવી હતી.

એવી જ રીતે, જયલલિતાના મૃત્યુ પછી, એઆઈએડીએમકે બે જૂથોમાં વિભાજીત થઈ ગયું હતું અને બંનેએ વિભાજીત પાર્ટીઓએ બે પાંદડાઓનું ચિહ્નનો દાવો કર્યો હતો, જેના કારણે ECને  ચિહ્નને સ્થગિત કરવી પડી હતી. સુનાવણી પછી, ECએ પલાનીસ્વામી-પન્નીરસેલ્વમ જૂથને બે પાંદડાઓનું ચિહ્ન ફાળવ્યું, ચુકાદો આપ્યો અને તેઓએ એઆઈએડીએમકેની ધારાસભ્ય અને સંગઠનાત્મક પાંખમાં બહુમતીનો ટેકો મેળવ્યો.