ન્યૂઝ અપડેટ્સ
VTV / બિઝનેસ / ડીઝલ પર સરકારનો મોટો નિર્ણય, અચાનક વધાર્યો ટેક્સ; જાણો સામાન્ય લોકો અને વાહનચાલકો પર શું થશે અસર!
9 ફોટો ગેલેરી
Last Updated: 12:39 PM, 17 November 2026
1/9
આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં થતા ફેરફાર વચ્ચે કેન્દ્ર સરકારે પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોને લઈને નવો નિર્ણય લીધો છે. સરકારે ડીઝલની નિકાસ પર લાગતા ટેક્સમાં પ્રતિ લીટર રૂ. 2.50નો વધારો કર્યો છે. આ સાથે વિમાનમાં વપરાતા ઇંધણ એટલે કે ATFની નિકાસ પર પણ ડ્યૂટી વધારી છે. બીજી તરફ પેટ્રોલની નિકાસ પર લાગતો વિન્ડફોલ ટેક્સ શૂન્ય રાખવામાં આવ્યો છે. જોકે, આ નિર્ણયથી સામાન્ય ગ્રાહકોના ખિસ્સા પર સીધી અસર થવાની નથી, કારણ કે ઘરેલુ ઉપયોગ માટે વેચાતા પેટ્રોલ અને ડીઝલ પરના ટેક્સમાં કોઈ ફેરફાર કરાયો નથી.
2/9
કેન્દ્ર સરકારે ડીઝલની નિકાસ પર લાગતા સ્પેશિયલ એડિશનલ એક્સાઇઝ ડ્યૂટી (SAED) અને રોડ તથા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સેસમાં વધારો કર્યો છે. અગાઉ ડીઝલની નિકાસ પર પ્રતિ લીટર રૂ. 11.50 ટેક્સ વસૂલવામાં આવતો હતો. હવે તેને વધારીને પ્રતિ લીટર રૂ. 14 કરવામાં આવ્યો છે. એટલે કે ડીઝલની નિકાસ પર પ્રતિ લીટર રૂ. 2.50નો વધારો થયો છે.આ ફેરફાર 16 નવેમ્બરની મોડી રાતથી લાગુ કરવામાં આવ્યો છે. નાણાં મંત્રાલયે આ અંગે નોટિફિકેશન જાહેર કરીને નવા દર તાત્કાલિક અસરથી અમલમાં મૂક્યા છે.સરકારના આ નિર્ણયનો સીધો સંબંધ ડીઝલની નિકાસ સાથે છે. એટલે કે જે કંપનીઓ ડીઝલ વિદેશમાં વેચે છે તેમને હવે અગાઉ કરતાં વધારે ટેક્સ ચૂકવવો પડશે. આ પગલાનો હેતુ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં મળતા ઊંચા ભાવનો ફાયદો ઉઠાવીને કંપનીઓ વધુ પડતું ડીઝલ નિકાસ ન કરે તે સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.
ADVERTISEMENT
3/9
સરકારે માત્ર ડીઝલ જ નહીં પરંતુ વિમાનમાં વપરાતા ઇંધણ એટલે કે એવિએશન ટર્બાઇન ફ્યુઅલ (ATF)ની નિકાસ પર પણ ટેક્સ વધાર્યો છે. અગાઉ ATFની નિકાસ પર પ્રતિ લીટર રૂ. 11ની ડ્યૂટી લાગતી હતી. હવે તેને વધારીને પ્રતિ લીટર રૂ. 12.50 કરવામાં આવી છે.એટલે કે ATFની નિકાસ પર પ્રતિ લીટર રૂ. 1.50નો વધારો થયો છે. આ નિર્ણયથી વિમાનના ઇંધણની નિકાસ કરતી કંપનીઓ પર ટેક્સનો બોજ વધશે.સરકારનો પ્રયાસ પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોની ઘરેલુ ઉપલબ્ધતા જાળવી રાખવાનો છે. ખાસ કરીને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ભાવ વધે ત્યારે કંપનીઓ સ્થાનિક બજાર કરતાં વિદેશમાં વેચાણ કરવાનું વધારે પસંદ કરી શકે છે. આવી સ્થિતિ ઊભી ન થાય તે માટે નિકાસ પર ટેક્સ વધારવામાં આવ્યો છે.
4/9
ડીઝલ અને ATFની નિકાસ પર ટેક્સ વધારવામાં આવ્યો છે, પરંતુ પેટ્રોલ માટે સરકારે અલગ નિર્ણય લીધો છે. 16 નવેમ્બરથી શરૂ થતા આગામી બે અઠવાડિયા માટે પેટ્રોલની નિકાસ પર લાગતો વિન્ડફોલ ટેક્સ શૂન્ય રાખવામાં આવ્યો છે.એટલે કે આ સમયગાળા દરમિયાન પેટ્રોલની નિકાસ પર વિન્ડફોલ ટેક્સ વસૂલવામાં આવશે નહીં. જોકે, આ નિર્ણયનો અર્થ એવો નથી કે પેટ્રોલ પર લાગતા તમામ ટેક્સ નાબૂદ કરી દેવામાં આવ્યા છે. અહીં માત્ર નિકાસ પર લાગતા વિન્ડફોલ ટેક્સની વાત છે.નાણાં મંત્રાલયે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ઘરેલુ વપરાશ માટે મંજૂર પેટ્રોલ અને ડીઝલ પર લાગતા હાલના ડ્યૂટી દરમાં કોઈ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો નથી. એટલે કે પેટ્રોલ પંપ પર સામાન્ય ગ્રાહકોને મળતા ઇંધણના ભાવમાં આ નિર્ણયના કારણે સીધો ફેરફાર થવાનો નથી.
ADVERTISEMENT
5/9
સરકારના આ નિર્ણયને કારણે સામાન્ય વાહનચાલકોને તાત્કાલિક કોઈ સીધી અસર થવાની નથી. કારણ કે ડીઝલની નિકાસ પર ટેક્સ વધારવામાં આવ્યો છે, જ્યારે દેશમાં વેચાતા ડીઝલ પરના હાલના ટેક્સમાં કોઈ ફેરફાર થયો નથી.એટલે કાર, બાઈક, ટ્રક, બસ કે અન્ય વાહનોમાં ડીઝલનો ઉપયોગ કરતા લોકોને આ નિર્ણયને કારણે પેટ્રોલ પંપ પર વધારે પૈસા ચૂકવવા પડશે નહીં. તેવી જ રીતે પેટ્રોલના ભાવમાં પણ આ નિર્ણયના કારણે સીધો વધારો થવાનો નથી.જોકે, આ નિર્ણયની એક મહત્વની અસર પેટ્રોલિયમ કંપનીઓ પર પડી શકે છે. ડીઝલ અને ATFની નિકાસ કરનારી કંપનીઓએ હવે વધારે ટેક્સ ચૂકવવો પડશે. તેના કારણે નિકાસમાંથી મળતા નફામાં ઘટાડો થઈ શકે છે. સરકારનો પ્રયાસ એ છે કે કંપનીઓ વિદેશમાં વધુ નફો મેળવવા માટે સ્થાનિક બજારમાં ઇંધણની સપ્લાય ઘટાડે નહીં.આમ, હાલના નિર્ણયથી સામાન્ય ગ્રાહકોને પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવમાં સીધી રાહત કે વધારો મળવાનો નથી, પરંતુ દેશમાં ઇંધણની ઉપલબ્ધતા જાળવવામાં મદદ મળી શકે છે.
6/9
વિન્ડફોલ ટેક્સ એટલે કોઈ કંપનીને અચાનક અથવા અસાધારણ રીતે વધારે નફો થાય ત્યારે તે વધારાના નફા પર સરકાર દ્વારા વસૂલવામાં આવતો ટેક્સ. પેટ્રોલિયમ ક્ષેત્રમાં આંતરરાષ્ટ્રીય બજારના ભાવમાં મોટો વધારો થાય ત્યારે આ ટેક્સની જરૂરિયાત ઊભી થઈ શકે છે.ધારો કે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ડીઝલના ભાવ ભારતમાં વેચાતા ડીઝલ કરતાં ઘણા વધારે થઈ જાય. આવી સ્થિતિમાં રિફાઇનરી કંપનીઓને દેશની અંદર ડીઝલ વેચવા કરતાં વિદેશમાં નિકાસ કરીને વધારે નફો મળી શકે છે. પરિણામે કંપનીઓ નિકાસ વધારવા લાગે તો દેશમાં ઇંધણની સપ્લાય પર અસર થઈ શકે છે.આવી સ્થિતિને રોકવા માટે સરકાર વિન્ડફોલ ટેક્સ લગાવે છે. નિકાસ પર વધારે ટેક્સ લાગવાથી કંપનીઓ માટે વિદેશમાં ઇંધણ વેચીને અસાધારણ નફો મેળવવો મુશ્કેલ બને છે. તેનાથી સ્થાનિક બજારમાં ઇંધણની સપ્લાય જાળવવામાં મદદ મળે છે.જ્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ભાવ ઘટે છે અને કંપનીઓને નિકાસમાં વધારે નફો મળતો નથી ત્યારે સરકાર વિન્ડફોલ ટેક્સ ઘટાડે છે અથવા તેને શૂન્ય કરી શકે છે.
ADVERTISEMENT
7/9
ભારતમાં પહેલીવાર 1 જુલાઈ, 2022ના રોજ વિન્ડફોલ ટેક્સ લાગુ કરવામાં આવ્યો હતો. તે સમયે રશિયા અને યુક્રેન વચ્ચે યુદ્ધ ચાલી રહ્યું હતું. તેના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં મોટો ઉછાળો આવ્યો હતો.આ સમય દરમિયાન પેટ્રોલિયમ કંપનીઓને નિકાસમાં મોટો નફો મળી રહ્યો હતો. આ અસાધારણ નફા પર ટેક્સ વસૂલવા અને દેશની અંદર ઇંધણની સપ્લાય જાળવવા માટે સરકારે વિન્ડફોલ ટેક્સ લાગુ કર્યો હતો.વર્ષ 2022માં આ ટેક્સ દ્વારા સરકારને આશરે રૂ. 25,000 કરોડની આવક થઈ હતી. જોકે, વર્ષ 2023-24માં આ આવક ઘટીને આશરે રૂ. 13,000 કરોડ રહી ગઈ હતી.ત્યારબાદ ડિસેમ્બર 2024માં સરકારે આ ટેક્સ નાબૂદ કર્યો હતો. જોકે, માર્ચ 2026માં પશ્ચિમ એશિયામાં વધેલા તણાવ અને તેલના ભાવમાં ઉછાળા વચ્ચે સરકારે ફરીથી વિન્ડફોલ ટેક્સ લાગુ કર્યો હતો.હવે નવેમ્બર 2026માં સરકારે ફરી એકવાર ડીઝલ અને ATFની નિકાસ પર ટેક્સ વધારવાનો નિર્ણય લીધો છે. આ નિર્ણયથી સ્પષ્ટ થાય છે કે સરકાર આંતરરાષ્ટ્રીય બજારના ભાવ અને દેશની અંદર ઇંધણની ઉપલબ્ધતા વચ્ચે સંતુલન જાળવવા માગે છે.
8/9
આ નિર્ણય પાછળનો મુખ્ય હેતુ દેશમાં પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોની સપ્લાય જાળવી રાખવાનો છે. પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા તણાવને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલ અને પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોના ભાવમાં ફેરફાર જોવા મળી રહ્યો છે.આવી સ્થિતિમાં જો વિદેશમાં ડીઝલ અને ATFના ભાવ વધારે હોય તો કંપનીઓ નિકાસ વધારવાનું પસંદ કરી શકે છે. તેના કારણે દેશની અંદર આ ઉત્પાદનોની ઉપલબ્ધતા પર દબાણ આવી શકે છે.સરકાર નિકાસ પર ટેક્સ વધારીને કંપનીઓને ઘરેલુ બજારમાં સપ્લાય જાળવવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવા માગે છે. આથી હાલ ડીઝલ પર ટેક્સ વધારવાનો નિર્ણય સામાન્ય વાહનચાલકો માટે સીધો ભાવવધારો નથી, પરંતુ દેશની અંદર ઇંધણની ઉપલબ્ધતા જાળવવા માટે લેવાયેલું પગલું છે.
ADVERTISEMENT
સંકળાયેલા મુદ્દાઓ
ટોપ સ્ટોરીઝ