નેશનલ / મોબાઈલમાં તમારા ડેટા સુરક્ષિત નથી, અમિત શાહે સાયબર ખતરા પર આપ્યું મોટું એલર્ટ

ભારત ઝડપથી ડિજિટલ યુગમાં આગળ વધી રહ્યું છે, પરંતુ આ ડિજિટલ પ્રગતિ સાથે એક ગંભીર ખતરો પણ ઊભો થયો છે. ગૃહ મંત્રી અમિત શાહે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં ચેતવણી આપી છે કે હવે સાઇબર ફ્રોડ અને ડેટા ચોરી માત્ર વ્યક્તિગત નુકસાન કે સામાન્ય ગુનાની બાબત નથી રહી, પરંતુ તે સીધા રીતે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાથી જોડાયેલો મુદ્દો બની ગયો છે. તેમણે કહ્યું કે ભારતનો સંવેદનશીલ ડેટા દુશ્મન તત્વોના હાથમાં પહોંચે તેવો ખતરો વધી રહ્યો છે, જે દેશની આંતરિક સુરક્ષા માટે ગંભીર પડકાર છે.

અમિત શાહે જણાવ્યું કે આજના સમયમાં સાઇબર ફ્રોડ એટલો વ્યાપક બની ગયો છે કે તે દેશના આર્થિક તંત્ર, ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને નિર્ણય લેવાની ક્ષમતાને અસર કરી શકે છે. બેન્કિંગ સિસ્ટમ, ટેક્સ ડેટા, હેલ્થ રેકોર્ડ, ટેલિકોમ માહિતી અને નાગરિકોની ખાનગી વિગતો મોટા પ્રમાણમાં ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર ઉપલબ્ધ છે. જો આ ડેટા ખોટા હાથોમાં જાય, તો તેની અસર માત્ર વ્યક્તિગત સ્તર સુધી સીમિત ન રહી, પરંતુ રાષ્ટ્રીય સ્તરે ગંભીર પરિણામો આપી શકે છે.

ગૃહ મંત્રાલયના જણાવ્યા મુજબ, સરકાર અને તપાસ એજન્સીઓએ મળીને અત્યાર સુધી લગભગ 8,000 કરોડ રૂપિયાની રકમ સાઇબર ગુનેગારોના હાથમાં જતાં અટકાવી છે. આ સફળતા રિયલ-ટાઇમ ડિટેક્શન, ફંડ ટ્રેસિંગ અને ટેકનોલોજી આધારિત મિકેનિઝમ્સના કારણે શક્ય બની છે. આ આંકડા એ વાત સાબિત કરે છે કે ખતરો કેટલો મોટો છે અને તેને અવગણવું દેશ માટે જોખમી સાબિત થઈ શકે છે.

સાઇબર ગુનાઓ હવે એકલદોકલ ઘટનાઓ નથી રહ્યા. અધિકારીઓના જણાવ્યા પ્રમાણે, આજે સાઇબર ફ્રોડ પાછળ સંપૂર્ણ પ્રોફેશનલ નેટવર્ક કામ કરે છે. મ્યુલ અકાઉન્ટ્સ, ફર્જી સિમ કાર્ડ્સ, કોલ ફોરવર્ડિંગનો ખોટો ઉપયોગ, નકલી વેબસાઇટ્સ અને સોશિયલ એન્જિનિયરિંગ જેવી ટેક્નિક્સ દ્વારા લોકો નેતૃત્વ વગર પણ મોટી ઠગાઈનો શિકાર બની જાય છે. ઘણી વખત એક વ્યક્તિને છેતરવા પાછળ અનેક સ્તરો અને સંગઠિત ગેંગ્સ કાર્યરત હોય છે.

આ સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને Indian Cyber Crime Coordination Centre (I4C) અને CBI સાથે મળીને એક વ્યાપક રણનીતિ તૈયાર કરી રહી છે. આ યોજના માત્ર નવા કેસ ઉકેલવા સુધી સીમિત નથી, પરંતુ સમગ્ર સાઇબર ક્રાઇમ ઇકોસિસ્ટમને સમજવા અને તેને તોડી પાડવા પર કેન્દ્રિત છે. સરકાર હવે ફરિયાદ પછીની કાર્યવાહી કરતાં પણ રોકથામ અને ઝડપી પ્રતિભાવ પર વધારે ભાર મૂકી રહી છે.

આંકડાઓ પણ સ્થિતિની ગંભીરતા દર્શાવે છે. 2023-24 દરમિયાન UPI સંબંધિત સાઇબર ફ્રોડના કેસોની સંખ્યા 13.42 લાખથી વધુ નોંધાઈ હતી, જેમાં અંદાજે 1,087 કરોડ રૂપિયાનું નુકસાન થયું હતું. બીજી તરફ, 2024-25 દરમિયાન ડિજિટલ ટ્રાન્ઝેક્શનનો કુલ વોલ્યુમ 18,000 કરોડથી વધુ ટ્રાન્ઝેક્શન સુધી પહોંચ્યો, જે દર્શાવે છે કે જ્યાં ડિજિટલ સુવિધાઓ વધી રહી છે, ત્યાં સ્કેમર્સ માટે તકો પણ વધી રહી છે.

શૈક્ષણિક સંસ્થાઓના અભ્યાસો પણ ચિંતા વ્યક્ત કરે છે. IIM અમદાવાદના વિશ્લેષણ મુજબ, અડધાથી વધુ સાઇબર ફ્રોડના કેસોમાં સામાન્ય નાગરિકોને 1 લાખથી 10 લાખ રૂપિયાની સીધી આર્થિક નુકસાની થઈ છે. આ માત્ર આંકડાનો પ્રશ્ન નથી, પરંતુ સામાન્ય લોકોની જીવનભરની બચત પર પડતો ઘા છે, જે સમાજમાં ભય અને અવિશ્વાસ પેદા કરે છે. ગૃહ મંત્રાલયનું માનવું છે કે સાઇબર ક્રાઇમથી થતું નુકસાન માત્ર પૈસા સુધી સીમિત નથી. ડેટાની ચોરીથી ઓળખ, વિશ્વાસ, સિસ્ટમની અખંડિતતા અને દેશની ડિજિટલ સુરક્ષા પર ગંભીર અસર પડે છે. એટલા માટે જ હવે સાઇબર ક્રાઇમને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા જેટલી જ ગંભીરતા સાથે જોવામાં આવી રહ્યું છે.

આ પડકારને પહોંચી વળવા માટે સરકાર “સાઇબર કમાન્ડો” તૈયાર કરવાની દિશામાં આગળ વધી રહી છે. આગામી કેટલાક વર્ષોમાં અંદાજે 5,000 ટ્રેન્ડ સાઇબર કમાન્ડો તૈયાર કરવામાં આવશે, જે રિયલ-ટાઇમ સાઇબર હુમલાઓ સામે તાત્કાલિક કાર્યવાહી કરી શકશે. આ સાથે ડેટા શેરિંગ પ્લેટફોર્મ, સેન્ટ્રલ સાઇબર ક્રાઇમ રજિસ્ટ્રી અને AI આધારિત ડિટેક્શન ટૂલ્સ પર પણ કામ ચાલી રહ્યું છે, જેથી ફંડિંગ ચેન અને સમગ્ર નેટવર્કને એકસાથે પકડવું શક્ય બને. રાજ્ય સ્તરે પણ કાર્યવાહી તેજ થઈ છે. કેટલાક રાજ્યોમાં મોટા પાયે સાઇબર ગુનેગારોની ધરપકડ કરવામાં આવી છે અને કરોડો રૂપિયાની રકમ ફ્રીઝ કરવામાં આવી છે. આ દર્શાવે છે કે સાઇબર ઠગાઈ માત્ર મહાનગરો સુધી સીમિત નથી, પરંતુ દેશના દરેક ખૂણે તેનો ખતરો છે.

સરકારનું સ્પષ્ટ માનવું છે કે માત્ર ટેક્નોલોજીથી જ આ સમસ્યાનો ઉકેલ શક્ય નથી. નાગરિકોની સાવચેતી, સરળ અને ઝડપી રિપોર્ટિંગ સિસ્ટમ, એજન્સીઓ વચ્ચે સંકલન અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ્સની જવાબદારી equally જરૂરી છે. આ તમામ પગલાં મળીને જ ભારતની ડિજિટલ સુરક્ષાને મજબૂત બનાવી શકે છે.