જાણવા જેવું / પત્ની, બાળક કે માતા-પિતા? જાણો કોના નામે પ્રોપર્ટી ખરીદવી સૌથી વધારે સુરક્ષિત

પત્ની, બાળકો કે માતા-પિતાના નામે ઘર અથવા જમીન ખરીદવી એ અમુક શરતો હેઠળ કાયદાકીય રીતે માન્ય છે, પરંતુ દરેક પ્રકારના નાણાકીય વ્યવહારને તેમાં છૂટ મળતી નથી. બેનામી મિલકત કાયદા હેઠળ એ બાબતની ચકાસણી કરવામાં આવે છે કે મિલકત ખરીદવા માટે નાણાં ક્યાંથી આવ્યા, સંપત્તિનો વાસ્તવિક માલિક કોણ છે અને આ સમગ્ર લેવડ-દેવડ કઈ રીતે કરવામાં આવી છે. જો વ્યવહારમાં કોઈ પણ પ્રકારની ગેરરીતિ સામે આવે, તો મિલકત જપ્ત થવાનું, દંડ થવાની સાથે કાયદાકીય કાર્યવાહીનો ગંભીર જોખમ ઊભો થઈ શકે છે. તેથી, પ્રોપર્ટી ખરીદતી વખતે રજિસ્ટ્રી, બેંક ટ્રાન્સફર, આવકના પુરાવા તેમજ ગિફ્ટ કે લોન સાથે જોડાયેલા દસ્તાવેજો હંમેશાં સુરક્ષિત સાચવીને રાખવા જરૂરી છે.

ઘર ખરીદવું હોય કે જમીનમાં રોકાણ કરવું હોય, અનેક લોકો પોતાના બદલે પરિવારના કોઈ સભ્યના નામે પ્રોપર્ટી ખરીદવાનું પસંદ કરતા હોય છે. કોઈના માટે આ પરિવારના ભવિષ્યને સુરક્ષિત કરવાનો રસ્તો હોય છે, તો કોઈ મિલકતની વહેંચણી અગાઉથી જ નક્કી કરવા માંગે છે. પરંતુ આ પ્રકારની ખરીદીમાં એક નાની ભૂલ પણ મોટી કાયદાકીય મુશ્કેલી ઊભી કરી શકે છે. ખાસ કરીને ત્યારે, જ્યારે પ્રોપર્ટી માટે નાણાં ચૂકવનાર વ્યક્તિ અને રજિસ્ટ્રીમાં માલિક તરીકે નોંધાયેલ વ્યક્તિ બંને અલગ-અલગ હોય.

આવા કિસ્સાઓમાં સૌથી મહત્વનો સવાલ એ રહે છે કે નાણાં કોણે ચૂકવ્યા, સંપત્તિ પર વાસ્તવિક હક કોનો છે અને આ લેવડ-દેવડ પાછળનો હેતુ શું હતો. ભારતમાં બેનામી મિલકત સાથે જોડાયેલા કાયદાઓ કુટુંબની કેટલીક લેવડ-દેવડ માટે છૂટ આપે છે, પરંતુ દરેક પારિવારિક સંબંધ માટે નિયમો એકસરખા હોતા નથી. આ જ કારણે પ્રોપર્ટી ખરીદતા પહેલા આ તમામ નિયમો અને ટેક્સ સાથે જોડાયેલી મહત્વની બાબતોને સમજવી અત્યંત આવશ્યક છે.

પરિવારના સભ્યના નામે પ્રોપર્ટી ખરીદવાના નિયમો શું છે?

બેનામી સંપત્તિ લેવડ-દેવડ પ્રતિબંધ અધિનિયમ, 1988 ની કલમ 2(9) અંતર્ગત કેટલીક ખાસ પરિસ્થિતિઓમાં વિશેષ છૂટ આપવામાં આવી છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો કોઈ વ્યક્તિ પોતાની પત્ની કે સંતાનોના નામે પ્રોપર્ટી ખરીદે અને તેના માટેની રકમ પોતાની જાણીતી અને કાયદેસરની આવકમાંથી ચૂકવે, તો તે નિર્ધારિત શરતો હેઠળ છૂટના દાયરામાં આવી શકે છે. આ જ રીતે, ભાઈ-બહેન કે પરિવારના સીધા સગા સંબંધીઓ સાથે સંયુક્ત સ્વરૂપે પ્રોપર્ટી ખરીદવા પર પણ કેટલીક શરતો સાથે છૂટ મળી શકે છે. આના માટે નાણાં રોકનાર વ્યક્તિનું રજિસ્ટ્રીમાં સહ-માલિક તરીકે નામ હોવું અને ચૂકવણીનો સ્ત્રોત સ્પષ્ટ હોવો અનિવાર્ય છે. જો કે, દરેક પારિવારિક સંબંધ આ છૂટમાં સામેલ નથી. પિતરાઈ ભાઈ કે મિત્રના નામે પ્રોપર્ટી ખરીદવા પર આ પ્રકારની છૂટ આપમેળે લાગુ થતી નથી. તેથી કોઈપણ ડીલને અંતિમ સ્વરૂપ આપતા પહેલા તેના કાયદાકીય નિયમો જાણી લેવા ખૂબ જરૂરી છે.

બેનામી પ્રોપર્ટી સાબિત થવા પર શું કાર્યવાહી થઈ શકે?

જો તપાસ દરમિયાન એવું બહાર આવે કે મિલકત અન્ય કોઈ વ્યક્તિના નામે માત્ર એટલા માટે ખરીદવામાં આવી છે જેથી વાસ્તવિક માલિકની ઓળખ છુપાવી શકાય, તો બેનામી કાયદો કડક કાર્યવાહી કરી શકે છે. સંબંધિત અધિકારીઓ આવી સંપત્તિને અસ્થાયી રૂપે જપ્ત (અટેચ) કરી શકે છે અને કાયદાકીય પ્રક્રિયા પૂરી થયા બાદ તેને કાયમી ધોરણે જપ્ત પણ કરવામાં આવી શકે છે. આ કાયદા હેઠળ કેટલાક કિસ્સાઓમાં દંડ અને જેલની સજાની પણ જોગવાઈ છે. આ ઉપરાંત, જો પ્રોપર્ટી ખરીદવામાં વપરાયેલા નાણાંનો ચોક્કસ સ્ત્રોત બતાવવામાં ન આવે, તો આવકવેરા વિભાગ તેને અઘોષિત રોકાણ ગણીને તેની તપાસ કરી શકે છે. જેના પરિણામે વધારાનો ટેક્સ અને અન્ય કાયદાકીય પરિણામોનો સામનો કરવો પડી શકે છે. એ વાત ધ્યાનમાં રાખવી જરૂરી છે કે માત્ર કોઈ સગાના નામે પ્રોપર્ટી હોવી એ પોતાનામાં બેનામી લેવડ-દેવડ સાબિત થઈ જતી નથી.

પ્રોપર્ટી ખરીદતી વખતે કયા દસ્તાવેજો સાચવવા જોઈએ?

ભવિષ્યમાં કોઈપણ પ્રકારની અડચણ કે મુશ્કેલીથી બચવા માટે ખરીદી સાથે સંકળાયેલા દસ્તાવેજો સાચવીને રાખવા અનિવાર્ય છે. સૌથી પહેલા તો રજિસ્ટ્રીમાં માલિકી હક અને હિસ્સાની માહિતી બિલકુલ સાચી હોવી જોઈએ. જો બે વ્યક્તિઓ ભેગા મળીને પ્રોપર્ટી ખરીદી રહી હોય, તો બંનેનો હિસ્સો સ્પષ્ટપણે નોંધાયેલો હોવો જરૂરી છે. આ સિવાય, બેંક ટ્રાન્સફરની રસીદો, નાણાંના સ્ત્રોત સાથે જોડાયેલા દસ્તાવેજો અને આવકના પુરાવા સુરક્ષિત રાખવા. જો પરિવારના કોઈ સભ્યને નાણાં ભેટ (ગિફ્ટ) સ્વરૂપે આપવામાં આવ્યા હોય, તો તેનો લેખિત રેકોર્ડ રાખવો. જો રકમ લોન તરીકે આપવામાં આવી હોય, તો લોનની શરતો અને તેની ચૂકવણી કે પરત મેળવવાનો હિસાબ પણ સાચવીને રાખવો હિતાવહ છે. હોમ લોનના દસ્તાવેજો, માસિક હપ્તા (EMI) ની ચૂકવણીનો રેકોર્ડ અને પ્રોપર્ટી ટેક્સની રસીદ પણ એટલી જ જરૂરી છે. આ દસ્તાવેજોથી એ સમજવામાં મદદ મળે છે કે પ્રોપર્ટી પાછળનો ખર્ચ કોણ ઉઠાવી રહ્યું છે અને લેવડ-દેવડ કઈ પદ્ધતિથી કરવામાં આવી હતી.

તજજ્ઞો દ્વારા આપવામાં આવેલી માહિતી

વિભવાંગલ અનુકૂળકારા પ્રાઇવેટ લિમિટેડના સ્થાપક અને મેનેજિંગ ડિરેક્ટર સિદ્ધાર્થ મૌર્યના જણાવ્યા અનુસાર, પરિવારના કોઈ સભ્યના નામે પ્રોપર્ટી ખરીદવી હંમેશાં ગેરકાયદે હોતી નથી. આમાં સૌથી મહત્વની બાબત એ છે કે પ્રોપર્ટી ખરીદવા માટે નાણાં ક્યાંથી આવ્યા અને આ લેવડ-દેવડનો મૂળ હેતુ શું હતો. ભારતનો બેનામી સંપત્તિ કાયદો એવા કેસો પર લાગુ થઈ શકે છે જ્યાં નાણાં કોઈ અન્ય વ્યક્તિ આપે અને પ્રોપર્ટી બીજાના નામે રાખવામાં આવે. જો કે, કાયદામાં કેટલીક શરતો સાથે પત્ની કે બાળકોના નામે પ્રોપર્ટી ખરીદવાની છૂટ પણ આપવામાં આવી છે, શરત એટલી જ કે નાણાં ખરીદનારની આવકના જાણીતા સ્ત્રોતમાંથી આવ્યા હોવા જોઈએ. તેથી ખરીદદારોએ બેંક ટ્રાન્સફર, ચૂકવણી અને પ્રોપર્ટી સાથે જોડાયેલા તમામ દસ્તાવેજો વ્યવસ્થિત સાચવીને રાખવા જોઈએ.

વધુ વાંચો : આ સરકારી કર્મચારીઓની તો દિવાળી સુધરી ગઈ! મોદી કેબિનેટે આપી 60 દિવસના બોનસને મંજૂરી

ખરીદી કરતા પહેલા કાયદાકીય સલાહ શા માટે જરૂરી છે?

કોઈપણ સગાના નામે પ્રોપર્ટી ખરીદવાનો નિર્ણય લેતા પહેલા એ નક્કી કરવું આવશ્યક છે કે તેનો વાસ્તવિક માલિક કોણ બનશે અને નાણાં કોની આવકમાંથી ચૂકવવામાં આવશે. માત્ર ટેક્સ બચાવવાના કે માલિકી હક છુપાવવાના ઉદ્દેશ્યથી ખોટી વ્યવસ્થા ગોઠવવી ગંભીર મુશ્કેલી સર્જી શકે છે. દરેક કેસની પરિસ્થિતિ અલગ હોઈ શકે છે, તેથી મોટી રકમનું રોકાણ કરતા પહેલા પ્રોપર્ટી અને ટેક્સ મામલાના નિષ્ણાતની સલાહ અવશ્ય લેવી જોઈએ.

બધા જ સમાચાર અને અપડેટ્સ મેળવવા માટે પ્લેસ્ટોર/એપ સ્ટોર પર જઇને અથવા આ લાઇન પર ક્લિક કરીને ડાઉનલોડ કરો અમારી લેટેસ્ટ એપ