બ્રેકિંગ ન્યુઝ
બ્રેકિંગ ન્યુઝ
VTV / લાઈફસ્ટાઈલ / તમારા કામનું / ટ્રેનની પાટા વચ્ચે નાનો ગેપ કેમ રાખવામાં આવે છે? ગરમીમાં પાટા ફેલાય છે, જાણો તેનું વિજ્ઞાન
6 ફોટો ગેલેરી
Last Updated: 02:08 PM, 22 August 2026
FOLLOW ON
શેર કરો
1/6
ભારતીય રેલવે દેશના સૌથી મોટા અને વ્યસ્ત રેલ નેટવર્ક્સમાંનું એક છે. દરરોજ લાખો લોકો ટ્રેનમાં મુસાફરી કરે છે. ટ્રેનની ગતિ અને કોચની ડિઝાઈનથી લઈને સ્ટેશનો અને પાટા સુધી, રેલવે વ્યવસ્થાના એવા ઘણા પાસાં છે જે આપણે રોજ જોઈએ છીએ, પરંતુ તેની પાછળના કારણો વિશે બહુ ઓછું જાણીએ છીએ. આવી જ એક વિશેષતા રેલવેના પાટાઓ વચ્ચે દેખાતી નાની જગ્યા છે. તમે કદાચ નોંધ્યું હશે કે, જ્યાં બે રેલના પાટા જોડાય છે ત્યાં થોડી જગ્યા છોડવામાં આવે છે. પ્રથમ દૃષ્ટિએ, આ જગ્યા જોઈને એવું લાગી શકે છે કે ટ્રેનના પૈડાં તેમાં અથડાઈ શકે છે અથવા ટ્રેન પાટા પરથી ઉતરી જવાનું જોખમ રહેલું છે. જોકે, વાસ્તવમાં અકસ્માતોને રોકવા માટે જ આ જગ્યા જાણીજોઈને રાખવામાં આવે છે.
આ તસવીર શેર કરો
2/6
રેલવેના પાટા મુખ્યત્વે સ્ટીલના બનેલા હોય છે. સ્ટીલ એ એક ધાતુ છે અને ધાતુઓમાં તાપમાન વધતાં ફેલાય છે તથા તાપમાન ઘટતાં સંકોચાય છે. ઉનાળામાં જ્યારે તાપમાન ખૂબ વધી જાય છે, ત્યારે રેલવેના પાટા ગરમ થાય છે અને થોડુ ફેલાય છે. તેનાથી વિપરીત, શિયાળામાં જ્યારે તાપમાન ઘટે છે ત્યારે તે સહેજ સંકોચાય છે. જોકે આ બદલાવ ખૂબ નાનો લાગી શકે છે, પરંતુ કિલોમીટરો સુધી ફેલાયેલી રેલવે લાઈનોના સંદર્ભમાં તેની અસર નોંધપાત્ર હોઈ શકે છે. તેથી જ રેલ નાખતી વખતે તેમની વચ્ચે જરૂરી જગ્યા છોડવામાં આવે છે; આ જગ્યા ઉનાળાની ગરમી દરમિયાન પાટાને વિસ્તરવાની સુવિધા આપે છે.
આ તસવીર શેર કરો
3/6
હવે પ્રશ્ન એ થાય છે કે, જો પાટાઓને એકબીજા સાથે સંપૂર્ણપણે જોડી દેવામાં આવે અને તેની વચ્ચે જરા પણ જગ્યા ન રાખવામાં આવે તો શું થાય? ઉનાળા દરમિયાન, જ્યારે સ્ટીલના પાટા ગરમીને લીધે વિસ્તરે છે, ત્યારે તેમને તેમ કરવા માટે પૂરતી જગ્યા મળતી નથી. આવી સ્થિતિમાં, પાટા પર ભારે દબાણ ઉત્પન્ન થઈ શકે છે. જેમ જેમ દબાણ વધે છે, તેમ પાટા વાંકા વળી શકે છે અથવા ઉપરની તરફ ઉપસી આવી શકે છે, જેનાથી તેમની સીધી ગોઠવણી ખોરવાઈ જાય છે. આવી પરિસ્થિતિ ટ્રેન માટે અત્યંત જોખમી બની શકે છે, કારણ કે ટ્રેનના પૈડાં માત્ર સીધી અને યોગ્ય ગોઠવણીવાળા પાટા પર જ સુરક્ષિત રીતે ચાલી શકે છે. તેથી, તાપમાનમાં થતા ફેરફારોને ધ્યાનમાં રાખીને રેલવેના પાટાની રચના અને જાળવણી કરવામાં આવે છે. રેલવેના પાટા ગરમીમાં વિસ્તરે છે અને ઠંડીમાં સંકોચાય છે. પરિણામે, તાપમાન અનુસાર તેમની વચ્ચે રહેલી જગ્યાનું માપ બદલાઈ શકે છે. આ જગ્યા પાટા બિછાવવાની પ્રક્રિયામાં થયેલી કોઈ ભૂલ કે ખામી નથી. બલ્કે, તાપમાનમાં ફેરફાર થતાં સ્ટીલના પાટા કુદરતી રીતે વિસ્તરી અને સંકોચાઈ શકે તે માટે જરૂરી અવકાશ પૂરો પાડવાના હેતુથી તે જાણીજોઈને રાખવામાં આવે છે.
આ તસવીર શેર કરો
4/6
પરંપરાગત રેલ જ્વોઇન્ટમાં, જ્યારે ટ્રેનના પૈડાં બે પાટા વચ્ચેની ખાલી જગ્યા પરથી પસાર થતા ત્યારે થોડો અવાજ અને આંચકો અનુભવાતો હતો. આ જ કારણ છે કે આધુનિક રેલવેમાં હવે લાંબી વેલ્ડ કરેલી રેલ અને શ્રેષ્ઠ પ્રકારના સાંધાઓનો ઉપયોગ વધ્યો છે. આ પગલાં મુસાફરીને વધુ આરામદાયક બનાવવામાં અને ટ્રેકની સંરચનાત્મક મજબૂતી જાળવી રાખવામાં મદદ કરે છે. તેથી, હવે પછી જ્યારે તમે રેલવેના પાટા વચ્ચે નાની ખાલી જગ્યા જુઓ, ત્યારે આશ્ચર્ય પામવાની જરૂર નથી. આ જગ્યા રેલવે એન્જિનિયરિંગનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે. તેનો ઉદ્દેશ્ય ગરમી અને ઠંડીને કારણે સ્ટીલના પાટામાં થતા વિસ્તરણ અને સંકોચનને સમાવવાનો છે. બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો, જે નાનકડી જગ્યાને આપણે ઘણીવાર અવગણીએ છીએ, તે ટ્રેનોની સુરક્ષિત અવરજવરમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી શકે છે.
આ તસવીર શેર કરો
5/6
અહીં એક અન્ય રસપ્રદ વાત છે. તાજેતરના સમયમાં રેલવે ટ્રેકની ટેક્નોલોજીમાં નોંધપાત્ર ફેરફાર થયો છે. અગાઉ, ટ્રેકનું નિર્માણ ટૂંકા રેલ-ખંડોને જોડીને કરવામાં આવતું હતું અને તાપમાનને કારણે થતા પ્રસરણ માટે તેમની વચ્ચે જગ્યા રાખવામાં આવતી હતી. જોકે, હવે ઘણી જગ્યાએ 'લોંગ વેલ્ડેડ રેલ' અને 'કન્ટિન્યુઅસલી વેલ્ડેડ રેલ' ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. આ પદ્ધતિમાં, રેલના અનેક ટુકડાઓને એકબીજા સાથે વેલ્ડિંગ કરીને એક લાંબો અને લગભગ અખંડ રેલ-વિભાગ બનાવવામાં આવે છે. આનો અર્થ એ નથી કે તાપમાનને કારણે થતા પ્રસરણની સમસ્યા સંપૂર્ણપણે દૂર થઈ ગઈ છે. તેના બદલે, ટ્રેકની રચના અને સુરક્ષા એવી રીતે કરવામાં આવે છે કે જેથી તાપમાનના ફેરફારોને કારણે થતી હલચલને નિયંત્રિત કરી શકાય.
આ તસવીર શેર કરો
6/6
લાંબી વેલ્ડેડ રેલમાં પણ, તાપમાનને કારણે થતા વિસ્તરણને સમાવવા માટે ચોક્કસ સ્થળોએ 'એક્સપાન્શન જોઈન્ટ્સ' બેસાડવામાં આવે છે. ભારતીય રેલવેની તકનીકી વિશિષ્ટતાઓ અનુસાર, આ સાંધાઓ ગરમ હવામાન દરમિયાન રેલ્સના વિસ્તરણ માટે જરૂરી જગ્યા પૂરી પાડે છે. તાપમાનના ફેરફારોને કારણે રેલ્સમાં થતા વિસ્તરણ અને સંકોચનને નિયંત્રિત કરવું જ્યાં આવશ્યક હોય તેવા વિસ્તારોમાં તેનો ઉપયોગ ખાસ કરીને મહત્વપૂર્ણ છે. પુલ જેવા માળખાઓની નજીક પણ ખાસ પ્રકારના એક્સપાન્શન જોઈન્ટ્સની જરૂર પડી શકે છે.
આ તસવીર શેર કરો
સંકળાયેલા મુદ્દાઓ
સબસ્ક્રાઇબ કરો
દરરોજ નવા સમાચાર મેળવવા માટે VTVGujaratiને સબસ્ક્રાઈબ કરો.
ટોપ સ્ટોરીઝ
