નેશનલ / 2006માં 4 દેશોથી શરૂ થયેલું BRIC આજે 11 સભ્યો અને 10 પાર્ટનર દેશો સુધી પહોંચ્યું, જાણો BRICS બનવાની આખી કહાની!

ભારત 12 અને 13 સપ્ટેમ્બરે નવી દિલ્હીમાં 18મી બ્રિક્સ (BRICS) સમિટનું આયોજન કરવા જઈ રહ્યું છે. બ્રિક્સ એ વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ આંતરરાષ્ટ્રીય સમૂહોમાંનું એક છે, જેમાં ભારત, ચીન અને રશિયા સહિત 11 દેશોનો સમાવેશ થાય છે. તે આ દેશો માટે વૈશ્વિક રાજકીય અને આર્થિક શાસન સંબંધિત મુદ્દાઓ પર વિચાર-વિમર્શ અને સહયોગ લેવા માટે એક મંચ તરીકે કાર્ય કરે છે.

જોકે, જ્યારે BRICS ની શરૂઆત થઈ ત્યારે તે 11 દેશોનું જૂથ નહોતું. તે સમયે તેની શરૂઆત માત્ર ચાર દેશોના જૂથ તરીકે થઈ હતી. દિલ્હીમાં યોજાનારી સમિટ પહેલાં, આવો આપણે જોઈએ કે, BRICS ની શરૂઆત કેવી રીતે થઈ અને BRIC માંથી આજના BRICS નું સ્વરૂપ કેવી રીતે વિકસ્યું?

BRICS નામ પાછળની વાર્તા એક અર્થશાસ્ત્રીના સંશોધન-પત્રથી શરૂ થઈ હતી. માનવામાં આવે છે કે, 2001માં અર્થશાસ્ત્રી જિમ ઓ'નીલએ એક રિપોર્ટ પબ્લિશ કર્યો હતો, જેમાં બ્રાઝિલ, રશિયા, ભારત અને ચીનને વિશ્વની ઝડપથી વિકસતી મુખ્ય ઉભરતી અર્થવ્યવસ્થાઓ તરીકે ઓળખાવવામાં આવ્યા હતા. ત્યારબાદ BRIC શબ્દ પોપ્યુલર થયો, જેમાં 'B' એટલે બ્રાઝિલ, 'R' એટલે રશિયા, 'I' એટલે ભારત અને 'C' એટલે ચીન. તે સમયે, BRIC ન તો કોઈ આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થા હતી કે ન તો દેશોનું કોઈ ઔપચારિક જૂથ.

View this post on Instagram

A post shared by BRICS India (@brics2026)

કેવી રીતે થઇ શરુઆત?

BRICS ના એક ઔપચારિક મંચ તરીકે વિકસિત થવાની કહાની 2006માં શરૂ થઈ હતી. તે વર્ષે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભા (UNGA) દરમિયાન ન્યૂયોર્કમાં BRIC દેશોના વિદેશ મંત્રીઓની પ્રથમ બેઠક યોજાઈ હતી. આ બેઠકમાં જ BRIC ને ઔપચારિક સ્વરૂપ આપવામાં આવ્યું હતું. મુખ્ય ઉભરતી અર્થવ્યવસ્થાઓને આર્થિક અને રાજકીય રીતે જોડવા તથા વૈશ્વિક મંચ પર વિકાસશીલ દેશોનો અવાજ મજબૂત કરવાના ઉદ્દેશ્યથી તેની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી.

પ્રથમ BRIC શિખર સંમેલન 2009માં યોજાયું હતું. તે રશિયાના યેકાટેરિનબર્ગ ખાતે યોજાયું હતું. આ ઘટના BRICના ઇતિહાસમાં એક મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્નરૂપ હતી, કારણ કે ચારેય દેશો વચ્ચેનો સહયોગ હવે તેમના નેતાઓના સ્તર સુધી પહોંચી ગયો હતો.

ત્યારબાદ, 2010માં દક્ષિણ આફ્રિકા આ ​​જૂથમાં જોડાયું. ન્યૂયોર્કમાં યોજાયેલી BRIC દેશોના વિદેશ મંત્રીઓની બેઠક દરમિયાન દક્ષિણ આફ્રિકાને સામેલ કરવા અંગે સર્વસંમતિ સાધવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ, દક્ષિણ આફ્રિકાએ ૨૦૧૧માં સાન્યા ખાતે યોજાયેલી ત્રીજી BRICS સમિટમાં ભાગ લીધો. દક્ષિણ આફ્રિકાના જોડાણ સાથે BRIC દેશો BRICS બન્યા; આમ, ચાર દેશોનું જૂથ વિસ્તરીને પાંચ દેશોનું બન્યું. 2024 માં તેમાં વધુ વિસ્તાર થયો અને ઇજિપ્ત, ઇથિયોપિયા, ઈરાન, સાઉદી અરેબિયા તથા સંયુક્ત આરબ અમીરાત પણ તેના સભ્યો બન્યા, જેનાથી જૂથમાં સામેલ દેશોની કુલ સંખ્યા દસ થઈ ગઈ.

અન્ય પાંચ દેશોના સમાવેશના માત્ર એક વર્ષ બાદ 2025માં ઈન્ડોનેશિયા પણ બ્રિક્સનો હિસ્સો બન્યું અને આમ 11 દેશોનું જૂથ રચાયું. હાલમાં, બ્રિક્સ જૂથમાં બ્રાઝિલ, ચીન, ઇજિપ્ત, ઇથિયોપિયા, ભારત, ઇન્ડોનેશિયા, ઈરાન, રશિયા, સાઉદી અરેબિયા, દક્ષિણ આફ્રિકા અને સંયુક્ત આરબ અમીરાતનો સમાવેશ થાય છે.

With 11 Member Countries and 10 Partner Countries, BRICS seeks to deepen dialogue and cooperation, advance shared priorities and support a more inclusive and representative global governance architecture under India’s Chairship.#BRICS2026 #BRICSIndia2026 #IndiaBRICSChairship pic.twitter.com/2pOYKDwlZN

— BRICS 2026 (@BricsIndia2026) September 9, 2026

ભાગીદાર દેશો પણ સામેલ

આ 11 સભ્ય દેશો ઉપરાંત, બ્રિક્સમાં 10 ભાગીદાર દેશોનો પણ સમાવેશ થાય છે. વર્ષ 2025માં દસ દેશો ભાગીદાર રાષ્ટ્રો તરીકે બ્રિક્સમાં જોડાયા હતા. આ દેશોમાં બેલારુસ, બોલિવિયા, ક્યુબા, કઝાકિસ્તાન, મલેશિયા, નાઈજીરિયા, થાઈલેન્ડ, યુગાન્ડા, ઉઝબેકિસ્તાન અને વિયેતનામનો સમાવેશ થાય છે. (9 દેશો જાન્યુઆરીમાં જોડાયા હતા, જ્યારે વિયેતનામ જૂન 2025માં જોડાયું હતું.)

સદસ્ય અને પાર્ટનર દેશમાં શું ફર્ક છે?

BRICSના પૂર્ણ સભ્ય દેશો જૂથની પ્રવૃત્તિઓ અને નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયાઓમાં પૂર્ણ સભ્યો તરીકે ભાગ લે છે. તેઓ નવા સભ્યોના પ્રવેશ જેવા નિર્ણયોમાં પણ ભૂમિકા ભજવે છે. તેની તુલનામાં, ભાગીદાર દેશો સહયોગના હેતુથી BRICS સાથે જોડાયેલા હોય છે અને તેમને BRICSની બેઠકોમાં હાજરી આપવા માટે આમંત્રિત કરવામાં આવે છે.

તેમને આ શિખર સંમેલનો અને વિદેશ મંત્રીઓની બેઠકોમાં આમંત્રિત કરવામાં આવે છે. તેઓ અમુક ઘોષણાઓ અને અંતિમ દસ્તાવેજોને સમર્થન આપી શકે છે, પરંતુ સભ્ય દેશોની જેમ નિર્ણય લેવાની ભૂમિકા તેમની હોતી નથી.

શું ભારતમાં પહેલી વાર થઇ રહ્યું છે સમ્મેલન?

ના, ભારતે અગાઉ પણ બ્રિક્સ (BRICS)નું અધ્યક્ષપદ સંભાળ્યું છે અને અહીં બ્રિક્સ શિખર સંમેલનો યોજાયા છે. ભારત હવે ચોથી વખત બ્રિક્સનું અધ્યક્ષપદ સંભાળી રહ્યું છે. અગાઉ, ભારતે 2012, 2016 અને 2021માં બ્રિક્સનું અધ્યક્ષપદ સંભાળ્યું હતું.

ચોથું બ્રિક્સ શિખર સંમેલન ૨૦૧૨માં નવી દિલ્હીમાં યોજાયું હતું. તે ભારતમાં યોજાયેલું પ્રથમ બ્રિક્સ શિખર સંમેલન હતું.

8મી BRICS સમિટ 2016માં ગોવામાં યોજાઈ હતી.

2021માં 13મી સમિટ ભારતની અધ્યક્ષતા હેઠળ યોજાઈ હતી, પરંતુ તે વર્ચ્યુઅલ રીતે યોજવામાં આવી હતી.

હવે, 2026માં ભારત ચોથી વખત બ્રિક્સની અધ્યક્ષતા સંભાળી રહ્યું છે.

આ પણ વાંચોઃ રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન દિલ્હી પહોંચ્યા, પાલમ એરપોર્ટ પર વિદેશ રાજ્યમંત્રીએ કર્યું સ્વાગત

આ વખતે શું છે અલગ?

આ વખતે BRICSમાટેની થીમ "સ્થિતિસ્થાપકતા, નવીનતા, સહયોગ અને ટકાઉપણું માટે નિર્માણ" છે. આ વર્ષે ભારતની અધ્યક્ષતા હેઠળ, રાજકીય અને સુરક્ષા, આર્થિક અને નાણાકીય, તથા સાંસ્કૃતિક અને લોકો વચ્ચેના આદાન-પ્રદાન - એમ ત્રણ મૂળભૂત સ્તંભો દ્વારા બ્રિક્સની વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે ભારતના 25 થી વધુ શહેરોમાં 350 થી વધુ બેઠકો અને ઉચ્ચ-સ્તરીય વિચાર-વિમર્શનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે.

બધા જ સમાચાર અને અપડેટ્સ મેળવવા માટે પ્લેસ્ટોર/એપ સ્ટોર પર જઇને અથવા આ લાઇન પર ક્લિક કરીને ડાઉનલોડ કરો અમારી લેટેસ્ટ એપ