સિદ્ધિ / રસાયણશાસ્ત્રના નોબેલ પુરસ્કારની જાહેરાત, સુસુમુ કિતાગાવા, રિચર્ડ રોબસન અને ઓમર યાગી એવોર્ડથી સન્માનિત

રોયલ સ્વીડિશ અકાદમી ઓફ સાયન્સીઝે આજે નોબેલ પુરસ્કાર ઇન કેમિસ્ટ્રી 2025 જાહેર કર્યો, જે જાપાનના પ્રોફેસર સુસુમુ કિતાગાવા, ઓસ્ટ્રેલિયાના પ્રોફેસર રિચર્ડ રોબસન અને અમેરિકાના પ્રોફેસર ઓમર એમ. યાગીને મળ્યો છે. આ ત્રણેય વૈજ્ઞાનિકોએ ‘મેટલ-ઑર્ગેનિક ફ્રેમવર્ક્સ’ (MOFs) ના વિકાસ માટે આ પુરસ્કાર જીત્યો છે, જે રસાયણશાસ્ત્રની દિશા બદલી નાખનારી અદ્ભુત શોધ છે. આ પુરસ્કાર સાથે 11 મિલિયન સ્વીડિશ ક્રોન (લગભગ 8.7 લાખ પાઉન્ડ)ની રકમ પણ આપવામાં આવશે, જે ત્રણેય વચ્ચે વહેંચાશે.

MOFs એ મેટલ આયન્સ અને લાંબા કાર્બન-આધારિત ઑર્ગેનિક અણુઓથી બનેલી ક્રિસ્ટલીન સ્ટ્રક્ચર્સ છે, જેમાં મોટા કેવિટીઝ અને પોર્સ હોય છે. આ વૈજ્ઞાનિકોએ દાખલો કર્યો કે કેવી રીતે અલગ-અલગ અણુઓને ચોક્કસ રીતે જોડીને એવી આર્કિટેક્ચર બનાવી શકાય, જેમાં ગેસીસ કે અન્ય રસાયણો સરળતાથી પસાર થઈ શકે. આ ‘મોલેક્યુલર આર્કિટેક્ચર’ને કારણે MOFsને ‘ઇટ્રી-જેવા અણુઓ’થી બનેલી જાદુઈ સ્ટ્રક્ચર કહી શકાય. કિતાગાવા, જે ક્યોટો યુનિવર્સિટીમાં છે, રોબસન, જે મેલબોર્ન યુનિવર્સિટીમાં છે, અને યાગી, જે કેલિફોર્નિયા યુનિવર્સિટી, બર્કલીમાં છે, તેમણે દાયકાઓ સુધી આ ક્ષેત્રે કામ કર્યું. તેમની શોધથી હજારો વિવિધ MOFs બન્યા છે, જેમાંથી કેટલાક માનવજાતના મોટા પડકારોના ઉકેલ આપી શકે છે.

આ MOFsનો સૌથી અદ્ભુત ઉપયોગ રણરિમખાલી હવામાંથી પાણી કાઢવા, કાર્બન ડાયોક્સાઇડને કેપ્ચર કરવા અને ઝેરી ગેસીસને સ્ટોર કરવામાં થઈ રહ્યો છે. આ ટેક્નોલોજી જળસંકટ, આબોહવા પરિવર્તન અને ઔદ્યોગિક પ્રદૂષણથી લડવામાં રોકેટ-જેવી ગતિથી કામ કરશે. ઉદાહરણ તરીકે, MOFs PFAS જેવા કેમિકલ્સને પાણીમાંથી અલગ કરી શકે છે, પર્યાવરણમાંથી ઔષધીય અવશેષોને તોડી શકે છે, અને ડેસર્ટમાંથી હવાના ભેજમાંથી પાણી મેળવી શકે છે. આ ઉપરાંત, તે ક્લીન એનર્જી, ગ્રીન હાઇડ્રોજન, ગેસ સ્ટોરેજ અને હવા શુદ્ધિકરણમાં વેપારી રીતે વપરાઈ રહ્યા છે. નોબેલ કમિટીના અધ્યક્ષ હાઇનર લિંકેએ કહ્યું, “MOFsમાં અનંત સંભાવનાઓ છે, જે અગાઉ અજ્ઞાત નવી ફંક્શન્સવાળા મટિરિયલ્સ બનાવવાની તકો આપે છે.”

આ પુરસ્કાર નોબેલ વીકનો ત્રીજો મોટો વિજ્ઞાન પુરસ્કાર છે. સોમવારે મેડિસિનનો પુરસ્કાર ઇમ્યુન સિસ્ટમ પર સંશોધન કરનાર ત્રણ વૈજ્ઞાનિકોને મળ્યો, મંગળવારે ફિઝિક્સનો પુરસ્કાર ક્વોન્ટમ કમ્પ્યુટર પર કામ કરનાર જ્હોન ક્લાર્ક, મિશેલ ડેવરેટ અને જ્હોન માર્ટિનિસને આપવામાં આવ્યો. અને હવે બુધવારે કેમિસ્ટ્રીનો આ સન્માન તેમને મળ્યો, જેમના સંશોધનથી પૃથ્વી પર જીવન માટે નવી આશા જાગી છે. આ વર્ષના નોબેલ પુરસ્કારો વિજ્ઞાનને વધુ ટકાઉ અને માનવ-કેન્દ્રિત બનાવવા પર ભાર મૂકે છે.

વધુમાં વાંચો: PM મોદીએ નવી મુંબઈ ઈન્ટરનેશનલ એરપોર્ટનું ઉદ્ઘાટન કર્યું, આ તારીખથી શરૂ થશે ફ્લાઈટ્સ

આ ત્રણ વૈજ્ઞાનિકોનું કામ રસાયણશાસ્ત્રને એક નવા યુગમાં લઈ જશે. કિતાગાવાએ MOFsને AI સાથે જોડીને નવી સંસ્થા શરૂ કરી છે, જ્યારે યાગીએ તેને કાર્બન કેપ્ચર અને પાણી મેળવવા માટે વાપર્યું છે. રોબસનના યોગદાનથી આ મટિરિયલ્સ વધુ વૈવિધ્યસભર બન્યા છે. આ શોધથી વૈશ્વિક સ્તરે પર્યાવરણીય સમસ્યાઓના ઉકેલ મળશે, જેમ કે ક્લાઇમેટ ચેન્જ અને પ્રદૂષણ. નોબેલ પુરસ્કાર આ વૈજ્ઞાનિકોને માત્ર માન આપતો નથી, પરંતુ ભવિષ્યના સંશોધકોને પ્રેરણા પણ આપે છે. આ વર્ષના પુરસ્કારોથી સ્પષ્ટ થાય છે કે વિજ્ઞાન માત્ર જ્ઞાન માટે નહીં, પરંતુ માનવતા માટે છે.

બધા જ સમાચાર અને અપડેટ્સ મેળવવા માટે પ્લેસ્ટોર/એપ સ્ટોર પર જઇને અથવા આ લાઇન પર ક્લિક કરીને ડાઉનલોડ કરો અમારી લેટેસ્ટ એપ