બિઝનેસ / સરકારે આવકનો વધુ એક દરવાજો ખોલ્યો, UPI પેમેન્ટ પર લાગશે MDR ચાર્જ, જાણો તમારા પૈસાનો ઉપયોગ ક્યાં થશે?

પેટ્રોલ-ડીઝલ માટે UPIથી પેમેન્ટ કરતા લોકો માટે નવા MDR નિયમને લઈને મૂંઝવણ છે કે ₹2,000થી વધુના પેમેન્ટ પર વધારાનો ચાર્જ લાગશે કે નહીં. 15 ઓક્ટોબર 2026થી લાગુ થનારા આ નિયમમાં પેટ્રોલ પંપ પર ₹2,000થી વધુના UPI ફ્યુઅલ પેમેન્ટ માટે ₹5નો ફ્લેટ MDR નક્કી કરવામાં આવ્યો છે.15 ઓક્ટોબર 2026થી UPIના પસંદગીના મર્ચન્ટ પેમેન્ટ માટે નવો MDR ફ્રેમવર્ક લાગુ થવાનો છે. ₹2,000 સુધીના મર્ચન્ટ પેમેન્ટ અને વ્યક્તિથી વ્યક્તિ વચ્ચેના UPI ટ્રાન્ઝેક્શન ફ્રી રહેશે, જ્યારે પસંદગીના ₹2,000થી વધુના P2M પેમેન્ટ પર MDR લાગશે.

15 ઓક્ટોબરથી લાગુ થશે નવો MDR નિયમ

કેન્દ્ર સરકારે Payment and Settlement Systems Act, 2007 હેઠળ UPIના MDR માટે નવું ફ્રેમવર્ક રજૂ કર્યું છે. 15 સપ્ટેમ્બર 2026ના નાણાં મંત્રાલયના સત્તાવાર સ્પષ્ટીકરણ બાદ NPCIએ પણ નવી વ્યવસ્થાની વિગતો જાહેર કરી છે. આ નવી વ્યવસ્થા 15 ઓક્ટોબર 2026થી અમલમાં આવશે. તેમાં દરેક UPI પેમેન્ટ પર એકસરખો ચાર્જ નહીં હોય પરંતુ પેમેન્ટની કેટેગરી અને રકમ પ્રમાણે MDR નક્કી કરવામાં આવ્યો છે.

₹2,000 સુધીનું UPI પેમેન્ટ ફ્રી રહેશે

સામાન્ય ગ્રાહકો માટે સૌથી મોટી રાહત એ છે કે ₹2,000 સુધીના Person-to-Merchant એટલે કે P2M UPI પેમેન્ટ પર MDR શૂન્ય રહેશે. આ ઉપરાંત Person-to-Person એટલે કે એક વ્યક્તિથી બીજી વ્યક્તિને કરવામાં આવતા UPI ટ્રાન્ઝેક્શન પર કોઈ રકમની મર્યાદા વગર MDR નહીં લાગે. નાના વેપારીઓ માટે પણ રાહત આપવામાં આવી છે. UPI QR દ્વારા દર મહિને ₹1 લાખ સુધીની રકમ મેળવનારા પાત્ર નાના વેપારીઓ P2PM કેટેગરી હેઠળ શૂન્ય MDRનો લાભ મેળવી શકશે. સરકારના જણાવ્યા પ્રમાણે આશરે 96 ટકા P2M ટ્રાન્ઝેક્શન આ નવી વ્યવસ્થાથી અસરગ્રસ્ત નહીં થાય.

₹2,000થી વધુના પેમેન્ટ પર 0.4% MDR

પસંદગીના P2M UPI ટ્રાન્ઝેક્શનમાં ₹2,000થી વધુની રકમ પર 0.4% MDR લાગશે. જોકે ₹75,000 કે તેનાથી વધુના ટ્રાન્ઝેક્શન માટે MDR મહત્તમ ₹300 સુધી મર્યાદિત રહેશે. એટલે ₹3,000ના પાત્ર મર્ચન્ટ પેમેન્ટ પર MDR ₹12 થશે, જ્યારે ₹50,000ના પેમેન્ટ પર ₹200 MDR થશે. ₹75,000 કે તેનાથી વધુના ટ્રાન્ઝેક્શનમાં આ ચાર્જ ₹300થી વધારે નહીં થાય.અહીં ધ્યાનમાં રાખવાની વાત એ છે કે MDR ગ્રાહક પાસેથી વસૂલવાનો ચાર્જ નથી. નાણાં મંત્રાલયે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે બેંકોએ વેપારીઓને MDRનો ખર્ચ ગ્રાહકો પર નાખતા અટકાવવાનો છે. UPI એપ્સને પણ ગ્રાહકો પાસેથી પ્લેટફોર્મ ફી અથવા છુપાયેલા ચાર્જ વસૂલવાની મંજૂરી નથી.

આ પણ વાંચોઃ તહેવારો પહેલાં Goldના હૉલમાર્કિંગ ફીમાં તોતિંગ વધારો, નવી ફી પછી સોનું કેટલું મોંઘુ થશે?

કેટલાક ક્ષેત્રોમાં ₹5નો ફ્લેટ MDR

દરેક કેટેગરીમાં 0.4% MDR લાગશે એવું નથી. રેલવે, ટેલિકોમ્યુનિકેશન, વીમો, ફ્યુઅલ અને કૃષિ ઇનપુટ્સ જેવા જરૂરી અને ઓછા માર્જિનવાળા ક્ષેત્રોમાં ₹2,000થી વધુના UPI પેમેન્ટ પર ₹5નો ફ્લેટ MDR રાખવામાં આવ્યો છે. એટલે આ કેટેગરીમાં મોટી રકમના પેમેન્ટ માટે પણ MDR ₹5 સુધી મર્યાદિત રહેશે.કેપિટલ માર્કેટ સાથે જોડાયેલા મ્યુચ્યુઅલ ફંડ, સિક્યોરિટીઝ, સ્ટોકબ્રોકર અને ડીલર્સના નિર્ધારિત પેમેન્ટ માટે 0.02% MDR રાખવામાં આવ્યો છે અને અહીં પણ મહત્તમ ચાર્જ ₹300 રહેશે.

MDRમાંથી 5% રકમ નાના વેપારીઓ માટેના ફંડમાં જશે

નવા MDR ફ્રેમવર્કમાં વસૂલવામાં આવતા કુલ MDRના 5 ટકા જેટલી રકમ એક સમર્પિત ફંડમાં ફાળવવામાં આવશે. આ ફંડનો હેતુ નાના વેપારીઓમાં UPIનો ઉપયોગ વધારવાનો અને ડિજિટલ પેમેન્ટની પહોંચને વધુ વિસ્તૃત કરવાનો છે.આ ફંડ દ્વારા નાના શહેરો, ગ્રામ્ય અને સેમી-અર્બન વિસ્તારોમાં ડિજિટલ પેમેન્ટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર મજબૂત કરવામાં મદદ મળશે. નાના વેપારીઓને UPI સાથે જોડવા, નવા મર્ચન્ટ્સનું ઓનબોર્ડિંગ વધારવા અને નાના વેપારીઓમાં ડિજિટલ પેમેન્ટનો સતત ઉપયોગ વધારવા માટે પણ આ રકમનો ઉપયોગ કરવાની યોજના છે. NPCI અનુસાર આ ફંડથી UPI ઇકોસિસ્ટમને માત્ર સરકારી સબસિડી પર નિર્ભર રાખવાને બદલે તેના લાંબા ગાળાના વિકાસ માટે નાણાકીય આધાર ઊભો કરવાનો હેતુ છે.

MDRની રકમ આખરે ક્યાં વપરાશે?

MDR સરકાર દ્વારા વસૂલવામાં આવતો ટેક્સ નથી અને NPCI પણ તેને સરકારી ફી તરીકે વસૂલતું નથી. આ ચાર્જ પેમેન્ટ ઇકોસિસ્ટમના અલગ-અલગ ભાગીદારો જેમ કે બેંક, પેમેન્ટ સર્વિસ પ્રોવાઇડર અને UPI એપ પ્રોવાઇડર્સ વચ્ચે વહેંચાશે. આ રકમનો ઉપયોગ UPIના સંચાલન અને તેના વિસ્તરણ માટે કરવામાં આવશે.આવકનો ઉપયોગ પેમેન્ટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, સર્વર ક્ષમતા, સિસ્ટમની વિશ્વસનીયતા, સાયબર સિક્યોરિટી, ફ્રોડ અટકાવવા અને ગ્રાહક સેવા જેવા ક્ષેત્રોમાં રોકાણ માટે થઈ શકે છે. ખાસ કરીને ગ્રામ્ય અને સેમી-અર્બન વિસ્તારોમાં UPIના ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને મજબૂત કરવાની પણ વાત કરવામાં આવી છે.

UPIનો ઉપયોગ સતત વધી રહ્યો છે

દેશમાં UPIનો ઉપયોગ ઝડપથી વધી રહ્યો છે. NPCIના સત્તાવાર આંકડા પ્રમાણે ઓગસ્ટ 2026માં UPI પર 24,508.96 મિલિયન એટલે કે આશરે 24.51 અબજ ટ્રાન્ઝેક્શન થયા હતા. આ ટ્રાન્ઝેક્શનની કુલ કિંમત ₹29,82,355.95 કરોડ એટલે કે આશરે ₹29.82 લાખ કરોડ રહી હતી.આટલા મોટા પ્રમાણમાં UPIનો ઉપયોગ થઈ રહ્યો હોવાથી પેમેન્ટ સિસ્ટમના ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, સુરક્ષા અને ક્ષમતાને સતત અપગ્રેડ કરવા માટે મોટા રોકાણની જરૂરિયાત રહે છે. નવા MDR ફ્રેમવર્ક પાછળ લાંબા ગાળે UPI ઇકોસિસ્ટમને નાણાકીય રીતે ટકાઉ બનાવવાનો હેતુ પણ જણાવવામાં આવ્યો છે.

સામાન્ય ગ્રાહક માટે શું બદલાશે?

સામાન્ય વ્યક્તિ માટે રોજિંદા નાના UPI પેમેન્ટમાં કોઈ મોટો ફેરફાર થવાનો નથી. ₹2,000 સુધીના મર્ચન્ટ પેમેન્ટ ફ્રી રહેશે અને વ્યક્તિથી વ્યક્તિ વચ્ચેના પેમેન્ટ પણ ફ્રી રહેશે. ₹2,000થી વધુના કેટલાક મર્ચન્ટ પેમેન્ટમાં MDR લાગશે, પરંતુ આ રકમ ગ્રાહક પાસેથી અલગથી વસૂલવાની નથી. એટલે UPIનો ઉપયોગ કરનારા ગ્રાહકને પેમેન્ટ કરતી વખતે બિલની રકમ ઉપરાંત MDR ચૂકવવાનો નિયમ નથી.આ રીતે નવા નિયમમાં મુખ્ય ફેરફાર ગ્રાહક માટે UPIને પેઇડ બનાવવાનો નહીં પરંતુ પસંદગીના મોટા મર્ચન્ટ ટ્રાન્ઝેક્શન માટે MDRનું નવું માળખું બનાવવાનો છે. સાથે જ MDRની આવકનો એક હિસ્સો નાના વેપારીઓ અને ડિજિટલ પેમેન્ટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના વિસ્તરણ માટે વાપરવાની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે.

DISCLAIMER બિઝનેસને લગતો આ આર્ટિકલ ન્યૂઝ આધારિત છે જેમાં રિસ્કનું પ્રમાણ વધુ હોય શકે છે, કોઈ પણ જગ્યાએ રોકાણ કે બિઝનેસને લગતો વહીવટ કરતી વખતે એક વખત માર્કેટ નિષ્ણાંતની સલાહ લેવી જરૂરી છે, vtvgujarati.com કોઈ પણ મુશ્કેલી માટે બંધનકર્તા રહેશે નહીં જેની ખાસ નોંધ લેવી.

બધા જ સમાચાર અને અપડેટ્સ મેળવવા માટે પ્લેસ્ટોર/એપ સ્ટોર પર જઇને અથવા આ લાઇન પર ક્લિક કરીને ડાઉનલોડ કરો અમારી લેટેસ્ટ એપ