હિન્દૂ ધર્મમાં ચૈત્રી નવરાત્રીના તહેવાર ખાસ મહત્વ ધરાવે છે. તે ચૈત્ર મહિનાના શુક્લ પક્ષની પ્રતિપદા તિથિથી શરૂ થાય છે. આ નવ દિવસો દરમિયાન લોકો દેવી માતાના નવ સ્વરૂપોની ધાર્મિક વિધિઓ સાથે પૂજા કરે છે. આ સિવાય ચૈત્ર નવરાત્રી દરમિયાન ઉપવાસ અને હવન પણ કરવામાં આવે છે. ચૈત્ર નવરાત્રીના સમગ્ર નવ દિવસ માટે ઉપવાસ ફરજિયાત હોવા છતાં આ એક મુશ્કેલ કામ છે. અમુક લોકો નવ દિવસનો ઉપવાસ કરી શકતા નથી. આવી સ્થિતિમાં તેઓ નવરાત્રીના પહેલા દિવસે અને દુર્ગાષ્ટમી પર ઉપવાસ કરે છે. જો તમે ચૈત્ર નવરાત્રીનો ઉપવાસ પણ કરો છો તો અમુક નિયમોનું પાલન કરવું જરૂરી છે. એવું માનવામાં આવે છે કે ત્યારે જ ઉપવાસનો પૂર્ણ લાભ આપે છે.
- ચૈત્ર નવરાત્રી 2026 ક્યારે થશે શરૂ ?
આ વર્ષે, ચૈત્ર નવરાત્રી 19 માર્ચ ગુરુવારથી શરૂ થાય છે અને 27 માર્ચ, શુક્રવારના રોજ સમાપ્ત થાય છે. આ વર્ષે દુર્ગા માતાનું પ્રસ્થાન હાથી પર થશે. ચૈત્ર નવરાત્રીના પહેલા દિવસે દુર્ગા માતાના પ્રથમ સ્વરૂપ દેવી શૈલપુત્રીની પૂજા કરવામાં આવશે. એવું માનવામાં આવે છે કે નવરાત્રી દરમિયાન ઉપવાસ કરવાથી માતા પ્રસન્ન થાય છે અને ભક્તો પર તેમના આશીર્વાદ વરસે છે.
- કયા પ્રકારના ઉપવાસ ?
નવરાત્રી દરમિયાન રસોપવાસ, ફાલપોવાસ, દુગ્ધોપવાસ, લઘુ ઉપવાસ, અધોપવાસ અને પૂર્ણ ઉપવાસ કરી શકાય છે. તમે તમારી શ્રદ્ધા અનુસાર ઉપવાસ કરી શકો છો.
- ફળ ઉપવાસ દરમિયાન શું ખાવું?
જો તમે દિવસમાં એક વાર ફળ ઉપવાસ કરવાનું વ્રત લો છો તો તમે દિવસમાં એક વાર ફળનું સેવન કરી શકો છો. કે તમે દાણા, પાણીનો લોટ, દૂધ, સાબુદાણા અને બટાકાનું પણ સેવન કરી શકો છો. નવરાત્રી ઉપવાસ દરમિયાન મોટા ભાગે સિંધવ મીઠાનો ઉપયોગ થાય છે.
- પહેલા અને આઠમા દિવસે ઉપવાસ કરનારા માટે નિયમો
જો તમે ચૈત્ર નવરાત્રીના પહેલા અને આઠમા દિવસે ઉપવાસ કરો છો તો તમારે અમુક નિયમોનું પાલન કરવું જોઈએ. પહેલા દિવસે એટલે કે ચૈત્ર શુક્લ પ્રતિપદાના દિવસે તમારે સવારે સ્નાન કરવું જોઈએ અને સ્વચ્છ કપડાં પહેરવા જોઈએ. ત્યાર બાદ હાથમાં અક્ષત (ચોખાનો લોટ), લાલ ફૂલો અને પાણી લઈને ચૈત્ર નવરાત્રિ વ્રત રાખવાનો અને દુર્ગા માતાની પૂજા કરવાનો સંકલ્પ કરો. ચૈત્ર નવરાત્રિ વ્રત રાખવાનો અને પૂજા કરવાનો સંકલ્પ કર્યા બાદ કળશ સ્થાપિત કરો અને ત્યાં શાશ્વત જ્યોતિ (અખંડ જ્યોતિ) પ્રગટાવો. જો કળશ સ્થાપિત કરવું શક્ય ન હોય તો પૂજા સ્થાન પર દુર્ગા માતા માટે અખંડ જ્યોતિ પ્રગટાવો. જો આ મુશ્કેલ હોય તો સવાર અને સાંજની પ્રાર્થના દરમિયાન ઘીનો દીવો પ્રગટાવો.
- તામસિક ખોરાક ટાળો
નવરાત્રિ દરમિયાન તમારે આખા નવ દિવસ સુધી તામસિક ખોરાકનો ત્યાગ કરવો જોઈએ. જેમાં ડુંગળી, લસણ, માંસ, દારૂ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. ઉપવાસ દરમિયાન તમારે ઘઉં, ચોખા અને દાળ જેવા અનાજનો ત્યાગ કરવો જોઈએ. ભલે તમે આખા નવ દિવસ ઉપવાસ ન કરી શકો છતાં પણ તમારે સમગ્ર નવરાત્રિ દરમિયાન બ્રહ્મચર્યના નિયમોનું પાલન કરવું જોઈએ.
- ઉપવાસ તોડવો
પ્રતિપદા (નવરાત્રિનો પહેલો દિવસ) પર દેવી શૈલપુત્રીની પૂજા કરો અને દુર્ગાષ્ટમી પર દેવી મહાગૌરીની પૂજા કરો. ત્યાર બાદ કન્યા પૂજા કરો. દુર્ગાષ્ટમી પર નવરાત્રી હવન કરો. તેનાથી તમારા ઘરમાંથી નકારાત્મકતા દૂર થશે. મહાનવમી પર ભોજન ગ્રહણ કરીને ઉપવાસ પૂર્ણ કરો. અનેક જગ્યાએ લોકો નવરાત્રી હવન પૂર્ણ થયા બાદ પ્રસાદ ગ્રહણ કરીને ઉપવાસ તોડે છે. અમુક જગ્યાએ મહાનવમી પર અને અન્ય જગ્યાએ દશમી પર ભોજન ગ્રહણ કરવામાં આવે છે. તમારા વિસ્તારમાં પ્રચલિત વિધિઓ અનુસાર ઉપવાસ તોડો.
- જો તમે નવરાત્રી ઉપવાસ કરી રહ્યા હોવ તો આ દિવસોમાં વાસના, ક્રોધ, લોભ, આસક્તિ વગેરેથી દૂર રહો.
તમારા ઘર અને આસપાસના વિસ્તારમાં શાંતિ જાળવો. - નવરાત્રી ઉપવાસ દરમિયાન વ્યક્તિએ નખ કાપવા, વાળ કાપવા અથવા દાઢી મુંડવાનું ટાળવું જોઈએ.
- નવરાત્રી ઉપવાસ દરમિયાન, બ્રહ્મચર્યનું પાલન કરો અને આખા નવ દિવસ કાળા કપડાં પહેરવાનું ટાળો.
- ઉપવાસ રાખનારાઓએ દિવસ દરમિયાન સૂવાનું ટાળવું જોઈએ.
(DISCLAIMER: ધર્મને લગતો આ આર્ટિકલ માત્ર અલગ-અલગ મળતી માહિતીને આધારિત છે. નહીં કે તમે તેને સત્ય જ માની લો. કારણ કે ધર્મ દરેકની આસ્થાનો વિષય છે. અહીં આપવામાં આવેલી જાણકારીને અનુસરતા પહેલા ધર્મ કે શાસ્ત્ર આધારિત જ્ઞાન ધરાવનારા વિદ્ધાનોની સલાહ લેવી અતિ આવશ્યક રહેશે. નહીં તો કોઇ મુશ્કેલી સર્જાય તો જવાબદારી vtvgujarati.com નહીં રહે. કારણ કે આ આર્ટિકલ ફક્ત ન્યૂઝના હેતુસર પબ્લિશ કરવામાં આવ્યો છે.)
બધા જ સમાચાર અને અપડેટ્સ મેળવવા માટે પ્લેસ્ટોર/એપ સ્ટોર પર જઇને અથવા આ લાઇન પર ક્લિક કરીને ડાઉનલોડ કરો અમારી લેટેસ્ટ એપ
