નેશનલ / હિમાલયના હિમનદી તળાવો બન્યા ખતરો, બિહાર-યુપી-ઉત્તરાખંડમાં GLOFનું જોખમ

ઓમપ્રકાશ સતી

નેપાળ અને તિબેટના હિમાલય ક્ષેત્રમાં આવેલા હિમનદી તળાવો ઉત્તર ભારત માટે એક મોટો ખતરો બની રહ્યા છે. તેમના કુદરતી બંધોમાં ભંગાણથી પાણી, બરફ અને કાટમાળનું અચાનક મોજું ફરી શકે છે. આનાથી નેપાળની સરહદે આવેલા ઉત્તરાખંડ, ઉત્તર પ્રદેશ અને બિહારમાં હિમનદી તળાવો ફાટી નીકળવાના પૂર (GLOF)નું જોખમ ઊભું થાય છે.

હિન્દુકુશમાં 47 ખતરનાક તળાવો

ઇન્ટરનેશનલ સેન્ટર ફોર ઇન્ટિગ્રેટેડ માઉન્ટેન ડેવલપમેન્ટ (ICIMOD) અને યુનાઇટેડ નેશન્સ ડેવલપમેન્ટ પ્રોગ્રામ (UNDP) ના એક અહેવાલમાં હિન્દુ કુશ હિમાલય ક્ષેત્રમાં 47 સંભવિત ખતરનાક તળાવો ઓળખાયા છે. આમાંથી 25 નેપાળમાં, 21 તિબેટમાં અને એક ભારતમાં છે. આમાંથી 42 કોશીમાં, ત્રણ ગંડકીમાં અને બે કરનાલી નદીના તટપ્રદેશમાં છે. આનો અર્થ એ થયો કે લગભગ 96 ટકા તળાવો કોશી અને ગંડકી તટપ્રદેશમાં છે.

બિહાર સૌથી વધુ પ્રભાવિત થવાની ધારણા છે

બિહાર સરહદ પાર કરતા તળાવો માટે સૌથી વધુ સંવેદનશીલ છે. નેપાળની કોશી અને ગંડકી નદીઓ બિહારમાં વહે છે. આ બે બેસિનમાં 45 સંભવિત જોખમી તળાવો છે. પરિણામે, કોઈ મોટી ઘટનાની અસર મેદાનો સુધી પહોંચી શકે છે.

રાજ્યના અલકનંદા બેસિનમાં 219 લટકતા હિમનદીઓ ઓળખવામાં આવ્યા છે. તેમનો વિસ્તાર 71.7 ચોરસ કિલોમીટર છે અને તેમના બરફના ભંડાર 2.39 ઘન કિલોમીટર હોવાનો અંદાજ છે. તેમનો સરેરાશ ઢાળ આશરે 33.6 ડિગ્રી છે. બરફ તૂટવાથી હિમપ્રપાત, નદીઓમાં અવરોધ અને અચાનક પૂર આવી શકે છે.

યુપી અને ઉત્તરાખંડ પણ જોખમમાં છે

નેપાળથી નીકળતી નદીઓમાં પાણીના પ્રવાહમાં અચાનક વધારો ઉત્તર પ્રદેશ માટે ચિંતાનો વિષય છે. ઘાઘરા, જેને સરયુ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે નેપાળમાં કરનાલી નદીની ઉપનદી છે. તેનો ઉપરનો ભાગ તિબેટમાં ફેલાયેલો છે. તેથી, તિબેટના ઉપરના હિમનદી ક્ષેત્રમાં કોઈ ઘટના કરનાલી-ઘાઘરા નદીને અસર કરી શકે છે.

નેપાળમાં ઉદ્ભવતી મહાકાલી નદી ઉત્તરાખંડમાં કાલી નદી તરીકે વહે છે. નેપાળના મુગુ ક્ષેત્રમાં એક હિમનદી તળાવ અને કાલી નદીના તટપ્રદેશમાં એક તળાવને ખતરનાક ગણવામાં આવ્યું છે. તેમના ભંગાણથી પિથોરાગઢ અને આસપાસના વિસ્તારો માટે ખતરો ઉભો થઈ શકે છે. 2000 થી બરફ પીગળવાનો દર બમણો થયો: ICIMOD ના માર્ચ 2026 ના મૂલ્યાંકન મુજબ, હિન્દુ કુશ હિમાલયમાં 63,700 થી વધુ હિમનદીઓ છે. આ હિમનદીઓ આશરે 55,782 ચોરસ કિલોમીટરના વિસ્તારને આવરી લે છે.

આ પણ વાંચોઃ નેપાળ-તિબેટ સરહદ પર વિનાશક પૂર: 392નાં મોત, 1,500થી વધુ ગુમ; US-ભારતની મદદ

વરિષ્ઠ ભૂસ્તરશાસ્ત્રીએ સમજાવ્યું, "અલકનંદા અને ભાગીરથી ખીણોમાં આવા કેટલાક તળાવો છે. તિબેટ ઉત્તરાખંડને નુકસાન પહોંચાડશે નહીં, પરંતુ નેપાળની કાલી નદી પિથોરાગઢ અને આસપાસના વિસ્તારોને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. હિમાલયમાં આવા ઘણા તળાવો અને લટકતા હિમનદીઓ છે, જેના ભંગાણથી આવી ઘટનાઓ બની શકે છે. તેમના પર નજર રાખવી જોઈએ. નેપાળ-તિબેટની ઘટના કુદરતી છે."

બધા જ સમાચાર અને અપડેટ્સ મેળવવા માટે પ્લેસ્ટોર/એપ સ્ટોર પર જઇને અથવા આ લાઇન પર ક્લિક કરીને ડાઉનલોડ કરો અમારી લેટેસ્ટ એપ