ન્યૂઝ અપડેટ્સ

logo

VTV / ભારત / સરદાર પટેલને 12 અને નેહરુને શૂન્ય મત મળ્યાનો દાવો, પછી ગાંધીજીના નિર્ણયની 1946ની કહાની સંબિત પાત્રાએ સંભળાવી!

નેશનલ / સરદાર પટેલને 12 અને નેહરુને શૂન્ય મત મળ્યાનો દાવો, પછી ગાંધીજીના નિર્ણયની 1946ની કહાની સંબિત પાત્રાએ સંભળાવી!

Published By: Vishal Khamar

Last Updated: 10:37 PM, 31 October 2026

logo

FOLLOW ON

logo

શેર કરો

logo logo logo
article-logo

ભાજપના પ્રવક્તા સંબિત પાત્રાએ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર સામે ઇન્ડિયા એલાયન્સના "પીપલ્સ ઇમ્પીચમેન્ટ" કાર્યક્રમનો વિરોધ કરતા, જવાહરલાલ નેહરુની વડા પ્રધાન તરીકેની ચૂંટણીને "પ્રથમ મત ચોરી" ગણાવી. તેમણે 1946માં કોંગ્રેસ પ્રમુખ માટે થયેલી ચૂંટણીનો ઉલ્લેખ કર્યો, જ્યારે 15 પ્રાંતીય કોંગ્રેસ સમિતિઓમાંથી 12એ સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલને ટેકો આપ્યો હતો, પરંતુ મહાત્મા ગાંધીની પસંદગી નેહરુ હતી. પટેલે પોતાની ઉમેદવારી કેમ પાછી ખેંચી લીધી? કોંગ્રેસ પ્રમુખ બન્યા પછી નેહરુ કેવી રીતે વચગાળાની સરકારના વડા અને પછી સ્વતંત્ર ભારતના પ્રથમ વડા પ્રધાન બન્યા? આ ઐતિહાસિક ઘટનાની સંપૂર્ણ વાર્તા જાણો..

ADVERTISEMENT

વિપક્ષી ઇન્ડિયા એલાયન્સે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર વિરુદ્ધ મોરચો ખોલ્યો છે. 31 ઓક્ટોબર, શનિવારે સાંજે કોંગ્રેસ પ્રમુખ મલ્લિકાર્જુન ખડગેના નિવાસસ્થાને આયોજિત મોક સંસદમાં મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર વિરુદ્ધ "લોકોનો મહાભિયોગ" પ્રસ્તાવ પસાર કરવામાં આવ્યો હતો. કોંગ્રેસ સહિત વિપક્ષી પક્ષોએ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર પર SIR દ્વારા મત ચોરીનો આરોપ લગાવ્યો હતો. દરમિયાન, ભાજપના પ્રવક્તા સંબિત પાત્રાએ કોંગ્રેસ પર વળતો પ્રહાર કર્યો, ભૂતપૂર્વ વડા પ્રધાન જવાહરલાલ નેહરુ પર દેશના "પ્રથમ મત ચોરી કરનાર" હોવાનો આરોપ લગાવ્યો.

સંબિત પાત્રાએ એક પત્રકાર પરિષદમાં જણાવ્યું હતું કે કોંગ્રેસના વરિષ્ઠ નેતાઓએ સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલની વડા પ્રધાન તરીકે નિમણૂકને ટેકો આપ્યો હતો, પરંતુ નેહરુએ તે ટેકો મેળવ્યા વિના જ પદ સંભાળ્યું હતું. પાત્રાએ નેહરુને "અનચૂંટાયેલા વડા પ્રધાન" પણ કહ્યા હતા. પાત્રા ત્યાં અટક્યા નહીં. તેમણે કહ્યું, "આ અનચૂંટાયેલા લોકોની સરમુખત્યારશાહી હતી. અનચૂંટાયેલા વડા પ્રધાન જવાહરલાલ નહેરુ મત ચોરીને, સરદાર પટેલને તેમના અધિકારોથી વંચિત રાખીને અને તેમનું અપમાન કરીને વડા પ્રધાન બન્યા હતા."

જ્યારે સંબિત પાત્રાનું આ નિવેદન SIR અને મત ચોરી અંગે ચાલી રહેલા આરોપો અને પ્રતિ-આરોપોના ભાગ રૂપે આવ્યું છે, તે ભારતીય સ્વતંત્રતા ચળવળના અંતિમ તબક્કાની એક મહત્વપૂર્ણ ઘટનામાં મૂળ ધરાવે છે. તો, ચાલો સંબિત પાત્રાના આરોપો પાછળની સંપૂર્ણ વાર્તા શોધીએ...

ખરેખર, એ એપ્રિલ-મે ૧૯૪૬નો સમય હતો. ભારત આઝાદીની આરે હતું. કેબિનેટ મિશન આવી ગયું હતું. વચગાળાની સરકાર બનાવવા માટે ચર્ચા ચાલી રહી હતી. કોંગ્રેસ પાર્ટી પોતાના પ્રમુખની પસંદગી કરવાની હતી. તે સમયે, એવું માનવામાં આવતું હતું કે કોંગ્રેસ પ્રમુખ વચગાળાની સરકારનું નેતૃત્વ કરશે અને પછીથી સ્વતંત્ર ભારતના પ્રથમ વડા પ્રધાન બનશે.

પટેલને ૧૨ મત મળ્યા, નેહરુને એક પણ મત નહીં

રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી વર્ષોથી નિયમિત રીતે યોજાતી ન હતી. બીજા વિશ્વયુદ્ધને કારણે, ૧૯૪૦ થી ૧૯૪૬ સુધી કોઈ વાર્ષિક સત્રો નહોતા. મૌલાના અબુલ કલામ આઝાદ લાંબા સમયથી રાષ્ટ્રપતિ હતા. તેથી, નવા પ્રમુખની પસંદગી કરવાની હતી. તે સમયે, કોંગ્રેસ પ્રણાલીમાં ફક્ત પ્રાંતીય કોંગ્રેસ સમિતિઓ (પીસીસી) જ નામાંકન રજૂ કરી શકતી હતી. ૨૯ એપ્રિલ, ૧૯૪૬ એ અંતિમ તારીખ હતી. ઇતિહાસકારો અને સમકાલીન દસ્તાવેજો અનુસાર, ૧૫ પ્રાંતીય સમિતિઓમાંથી ૧૨ એ સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો, જ્યારે ત્રણ સમિતિઓએ નામ રજૂ કર્યું ન હતું. જવાહરલાલ નેહરુનું નામ કોઈપણ પ્રાંતીય સમિતિ દ્વારા રજૂ કરવામાં આવ્યું ન હતું.

તે સમયે પટેલ ૭૧ વર્ષના હતા. તેઓ સંગઠનના માસ્ટર હતા, ભારત છોડો ચળવળમાં તેમની ભૂમિકા માટે પ્રખ્યાત હતા, અને પક્ષના તંત્ર પર મજબૂત નિયંત્રણ ધરાવતા હતા. નેહરુ ૫૬ વર્ષના હતા... યુવાન, મોહક, આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ખ્યાતિપ્રાપ્ત વ્યક્તિત્વ અને યુવાનોમાં અત્યંત લોકપ્રિય.

ગાંધીજીની પહેલી પસંદગી નહેરુ હતા.

મહાત્મા ગાંધીએ પહેલેથી જ પોતાનો નિર્ણય સ્પષ્ટ કરી દીધો હતો. તેઓ નેહરુને પસંદ કરતા હતા. ગાંધી માનતા હતા કે નેહરુ આધુનિક દૃષ્ટિકોણ ધરાવે છે, વિદેશમાં ભારતનું વધુ સારી રીતે પ્રતિનિધિત્વ કરી શકે છે અને યુવા પેઢી સાથે જોડાઈ શકે છે. તેમણે 20 એપ્રિલ, 1946 ના રોજ આઝાદને લખેલા પત્રમાં પોતાનો અભિપ્રાય વ્યક્ત કર્યો હતો. તેમણે લખ્યું હતું કે જો વર્તમાન પરિસ્થિતિઓમાં પૂછવામાં આવે તો તેઓ જવાહરલાલ નેહરુને પસંદ કરશે. ગાંધીજીની આ પસંદગી પાછળથી કોંગ્રેસ પ્રમુખની પસંદગીમાં નિર્ણાયક સાબિત થઈ.

નેહરુનું મૌન અને સંદેશ

ઇતિહાસકારોના મતે, આચાર્ય જે.બી. કૃપાલાનીએ કોંગ્રેસ કાર્યકારી સમિતિની બેઠકમાં નહેરુના નામાંકનનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો. ત્યારબાદ, પટેલ સહિત કાર્યકારી સમિતિના સભ્યોએ આ પ્રસ્તાવને ટેકો આપ્યો. કૃપાલાનીએ પોતાની ઉમેદવારી પાછી ખેંચી લીધી. આખરે, પટેલને પણ પાછી ખેંચી લેવાનું કહેવામાં આવ્યું. ગાંધીએ નહેરુને જો તેઓ ઈચ્છે તો પાછી ખેંચી લેવાની તક આપી, કારણ કે કોઈ પ્રાંતીય કોંગ્રેસ સમિતિએ તેમનું નામ પ્રસ્તાવિત કર્યું ન હતું. જોકે, નહેરુએ તેમની ઉમેદવારી પાછી ખેંચવાનો ઇનકાર કર્યો અને ચૂપ રહ્યા. તેમના મૌનનો અર્થ એ થયો કે તેઓ બીજા સ્થાનને સ્વીકારવા તૈયાર નથી.

પટેલના હૃદયમાં એક વેદના હતી.

મહાત્મા ગાંધીના પૌત્ર રાજમોહન ગાંધીએ તેમના પુસ્તક, પટેલ: અ લાઈફમાં આ ઘટનાનું વિગતવાર વર્ણન કર્યું છે. સરદાર પટેલની પુત્રી મણિબેન પટેલની ડાયરીમાં પણ આ ઘટનાનો ઉલ્લેખ છે. કૃપાલાણીએ તેમના પુસ્તકમાં લખ્યું છે કે જો નેહરુનું નામ પ્રસ્તાવિત ન થયું હોત, તો સરદાર રાષ્ટ્રપતિ તરીકે ચૂંટાયા હોત. સરદારને મારી દખલગીરી પસંદ ન આવી.

અહીં એક ઐતિહાસિક હકીકત સમજવી મહત્વપૂર્ણ છે. તે સમયે, વડા પ્રધાન પદ માટે કોઈ ઔપચારિક ચૂંટણી નહોતી. મતદાન નહોતું, મતપેટી નહોતી. ભારત સ્વતંત્ર દેશ નહોતો, અને વડા પ્રધાન પદ માટેની વર્તમાન બંધારણીય વ્યવસ્થા હજુ અસ્તિત્વમાં આવી ન હતી. કોંગ્રેસ પ્રમુખ તરીકે, તેમને વચગાળાની સરકારનું નેતૃત્વ કરવાની તક મળી. 15 ઓગસ્ટ, 1947 ના રોજ ભારતને આઝાદી મળી ત્યારે, નેહરુ દેશના પ્રથમ વડા પ્રધાન બન્યા.

મહાત્મા ગાંધીએ પાછળથી તેમની પસંદગી પાછળનું કારણ સમજાવ્યું. તેમણે કહ્યું કે આજે જ્યારે અંગ્રેજો પાસેથી સત્તા છીનવાઈ રહી હતી, ત્યારે જવાહરલાલ નેહરુનું સ્થાન લઈ શકાય નહીં. તેઓ નેહરુને આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ માટે વધુ યોગ્ય માનતા હતા, જ્યારે પટેલ આંતરિક વહીવટ અને સંગઠન માટે વધુ યોગ્ય હતા. ગાંધીએ બંને સાથે મળીને કામ કરવાની કલ્પના કરી હતી - જેમ બે બળદ ગાડામાં બાંધેલા હોય.

આ પણ વાંચોઃ ‘ચૂંટણી ચોરીનું કાવતરું’નો આરોપ, જન મહાભિયોગમાં ખડગેનો દાવો, 13.2 કરોડ મતદારોનાં નામ હટાવ્યા!

પટેલે પણ નેહરુને પોતાના નેતા તરીકે સ્વીકાર્યા. ગાંધીજીની હત્યા પછી, તેમણે કહ્યું, "બાપુએ જવાહરલાલ નેહરુને પોતાના ઉત્તરાધિકારી જાહેર કર્યા હતા, અને આપણે તેમનું પાલન કરવું જોઈએ." સાથે મળીને, તેમણે ઘણા મહત્વપૂર્ણ કાર્યો પૂર્ણ કર્યા, જેમાં રજવાડાઓનું વિલીનીકરણ, બંધારણનો મુસદ્દો તૈયાર કરવો અને રાષ્ટ્રીય એકતા જાળવવાનો સમાવેશ થાય છે. જ્યારે તેઓ કેટલાક મુદ્દાઓ પર મતભેદ ધરાવતા હતા, ત્યારે તેમણે વ્યક્તિગત સંબંધો અને રાષ્ટ્રીય હિતો બંનેને પ્રાથમિકતા આપી.

બધા જ સમાચાર અને અપડેટ્સ મેળવવા માટે પ્લેસ્ટોર/એપ સ્ટોર પર જઇને અથવા આ લાઇન પર ક્લિક કરીને ડાઉનલોડ કરો અમારી લેટેસ્ટ એપ

સંકળાયેલા મુદ્દાઓ

Congress President Election 1946 Sambit Patra on Jawaharlal Nehru Nehru vs Sardar Patel 1946

Published by

Vishal Khamar

Vishal Khamar is Senior Sub-Editor at VTV Gujarati with 15+ years of digital journalism experience. He covers crime and civic issues.

background
logo

VTV Gujarati

WhatsApp Channel Invite

ફોલો કરો:

follow-on-tele follow-on-fb follow-on-twitter follow-on-youtube follow-on-insta follow-on-tele

સબસ્ક્રાઇબ કરો

સૌથી વધુ વંચાયેલું

ADVERTISEMENT

ADVERTISEMENT

log

હોમ પેજ

log

સમાચાર શોર્ટસ

લાઈવ ટીવી

log

શોર્ટસ વિડિઓ

log

મેનુ