ISRO NVS-03 Launch / ભારતની મોટી સફળતા, હવે GPS પર ઘટશે નિર્ભરતા, સ્માર્ટફોનમાં મળશે NavICનો લાભ

ભારતીય અવકાશ સંશોધન સંગઠન (ISRO)એ 30 ઓક્ટોબર 2026ના રોજ રાત્રે 11:51 વાગ્યે શ્રીહરિકોટાના સતીશ ધવન સ્પેસ સેન્ટરથી NVS-03 ઉપગ્રહનું સફળ પ્રક્ષેપણ કર્યું હતું. 50 મીટર ઊંચા અને ત્રણ તબક્કાવાળા GSLV-F18 રોકેટે બીજા લોન્ચ પેડ પરથી ઉડાન ભરી હતી. આ રોકેટ દ્વારા 2,232 કિલોગ્રામ વજનના NVS-03 ઉપગ્રહને નિર્ધારિત જીઓસિંક્રોનસ ટ્રાન્સફર ઓર્બિટ (GTO)માં સફળતાપૂર્વક મૂકવામાં આવ્યો હતો. આ મિશન ભારતની સ્વદેશી નેવિગેશન ટેકનોલોજીને વધુ મજબૂત બનાવવાની દિશામાં મહત્વપૂર્ણ પગલું છે.

હવે વિદેશી GPS પર ભારતની નિર્ભરતા ઘટશે

ભારતે અમેરિકાની GPS જેવી પોતાની નેવિગેશન સિસ્ટમ NavIC વિકસાવી છે. NavICનું પૂરું નામ Navigation with Indian Constellation છે. આ સિસ્ટમની મદદથી કોઈ સ્થળનું ચોક્કસ લોકેશન, રસ્તાની માહિતી અને સમય સંબંધિત સેવાઓ મેળવી શકાય છે. NVS-03 ઉપગ્રહથી આ સિસ્ટમને વધુ મજબૂતી મળશે. અત્યાર સુધી સ્વદેશી નેવિગેશન ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ લશ્કરી અને ખાસ ટેકનિકલ જરૂરિયાતોમાં મહત્વપૂર્ણ રહ્યો છે, પરંતુ હવે સામાન્ય લોકોના રોજિંદા જીવનમાં પણ તેનો ઉપયોગ વધારવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે. આ સિદ્ધિ ભારતને ટેકનોલોજીના ક્ષેત્રમાં આત્મનિર્ભર બનાવવામાં મદદરૂપ થશે.

સ્માર્ટફોન અને સ્માર્ટવોચમાં પણ મળશે સ્વદેશી ટેકનોલોજીનો લાભ

NVS-03 ઉપગ્રહની સૌથી મહત્વપૂર્ણ વિશેષતા તેની નવી સિગ્નલ ક્ષમતા છે. આ ઉપગ્રહ L1, L5 અને S બેન્ડમાં સિગ્નલ મોકલવા માટે તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે. અત્યાર સુધી NavIC મુખ્યત્વે L5 અને S બેન્ડ પર કાર્યરત હતું, પરંતુ નવી પેઢીના ઉપગ્રહમાં L1 બેન્ડનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. L1 ફ્રીક્વન્સીનો ઉપયોગ વિશ્વભરમાં સ્માર્ટફોન, સ્માર્ટવોચ અને અન્ય આધુનિક ઉપકરણોમાં થાય છે. આ કારણે ભવિષ્યમાં NavICને સપોર્ટ કરતા સ્માર્ટફોન અને અન્ય ઉપકરણોમાં ભારતીય નેવિગેશન સિસ્ટમનો ઉપયોગ વધુ સરળ બનશે. જોકે તેનો લાભ લેવા માટે ઉપકરણમાં જરૂરી ટેકનોલોજી અને સપોર્ટ હોવો જરૂરી છે.

સ્વદેશી અણુ ઘડિયાળથી મળશે ચોક્કસ લોકેશનની માહિતી

NVS-03 ઉપગ્રહમાં સ્વદેશી રુબિડિયમ અણુ ઘડિયાળ લગાવવામાં આવી છે. આ ઘડિયાળ ISROના સ્પેસ એપ્લિકેશન્સ સેન્ટર દ્વારા વિકસાવવામાં આવી છે. તેની સાથે અન્ય અણુ ઘડિયાળો પણ ઉપગ્રહમાં સામેલ કરવામાં આવી છે. નેવિગેશન સિસ્ટમમાં સમયનું ચોક્કસ માપન ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ હોય છે. ઉપગ્રહમાંથી મોકલવામાં આવેલા સિગ્નલને પૃથ્વી પરના ઉપકરણ સુધી પહોંચવામાં કેટલો સમય લાગે છે, તેના આધારે લોકેશન નક્કી કરવામાં આવે છે. તેથી સમય માપવામાં થતી નાની ભૂલ પણ લોકેશનની ચોકસાઈને અસર કરી શકે છે. આ ટેકનોલોજી નેવિગેશન સેવાને વધુ વિશ્વસનીય બનાવવામાં મદદરૂપ થશે.

ભારતની સરહદથી 1,500 કિલોમીટર સુધી મળશે સેવા

NavIC સિસ્ટમનું કવરેજ માત્ર ભારત પૂરતું મર્યાદિત નથી. આ સિસ્ટમ ભારતના સમગ્ર ભૂભાગ ઉપરાંત દેશની સરહદથી આશરે 1,500 કિલોમીટર સુધીના વિસ્તારોમાં નેવિગેશન સેવા આપવા માટે વિકસાવવામાં આવી છે. તેનો ઉપયોગ માર્ગ પરિવહન, દરિયાઈ નેવિગેશન, ઉડ્ડયન, આપત્તિ વ્યવસ્થાપન અને લશ્કરી કામગીરીમાં થઈ શકે છે. ખાસ કરીને આપત્તિ સમયે યોગ્ય સ્થળની માહિતી મેળવવા અને બચાવ કામગીરીમાં આ ટેકનોલોજી મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે. સ્વદેશી સિસ્ટમ મજબૂત બનવાથી ભારતની વ્યૂહાત્મક સ્વાયત્તતામાં પણ વધારો થશે.

NVS-02ની ખામીમાંથી શીખીને કરવામાં આવ્યા સુધારા

NVS-03 મિશન પહેલાં ISROને NVS-02 ઉપગ્રહમાં ટેકનિકલ મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. જાન્યુઆરી 2025માં લોન્ચ કરવામાં આવેલા NVS-02 ઉપગ્રહની પ્રોપલ્શન સિસ્ટમ અપેક્ષા મુજબ કામ કરી શકી નહોતી. કનેક્ટર સંબંધિત ખામીના કારણે જરૂરી સિગ્નલ ન મળતાં પ્રોપલ્શન સિસ્ટમની કામગીરીને અસર થઈ હતી. પરિણામે ઉપગ્રહને તેની અંતિમ ભ્રમણકક્ષામાં પહોંચાડવામાં મુશ્કેલી સર્જાઈ હતી. આ અનુભવમાંથી શીખીને ISROના વૈજ્ઞાનિકોએ NVS-03 મિશનમાં ખાસ એન્જિનિયરિંગ સુધારા અને સુરક્ષા સંબંધિત વ્યવસ્થાઓ પર ધ્યાન આપ્યું હતું, જેથી અગાઉ જેવી સમસ્યા ફરી ન સર્જાય.

'નોટી બોય' તરીકે ઓળખાતા રોકેટની 20મી ઉડાન

NVS-03નું પ્રક્ષેપણ GSLV-F18 રોકેટ માટે પણ ખૂબ મહત્વપૂર્ણ હતું, કારણ કે આ GSLVની 20મી ઉડાન હતી. GSLV Mk-2 રોકેટને શરૂઆતના સમયમાં ક્રાયોજેનિક ત્રીજા તબક્કાની ટેકનિકલ જટિલતાઓને કારણે અનેક પડકારોનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. આ કારણે તેને અનૌપચારિક રીતે 'નોટી બોય' એટલે કે 'તોફાની છોકરો' તરીકે ઓળખવામાં આવતું હતું. જોકે ભારતીય વૈજ્ઞાનિકોએ સતત પરીક્ષણો, ટેકનિકલ સુધારાઓ અને અનુભવના આધારે આ રોકેટની ક્ષમતામાં વધારો કર્યો છે. GSLV-F18ની સફળ ઉડાન ભારતની ક્રાયોજેનિક ટેકનોલોજીમાં વધતી કુશળતાનું ઉદાહરણ છે.

આ પણ વાંચો : રાજકોટના જસદણમાં કમોસમી વરસાદ, ડોડીયાળા સહિતના ગામોમાં ઊભા પાકને નુકસાનની ભીતિ, ખેડૂતો ચિંતામાં

અવકાશ ક્ષેત્રે આત્મનિર્ભર ભારત તરફ મોટું પગલું

NVS-03નું સફળ પ્રક્ષેપણ માત્ર એક ઉપગ્રહને અવકાશમાં મોકલવાની સિદ્ધિ નથી, પરંતુ ભારતના પોતાના નેવિગેશન નેટવર્કને વધુ મજબૂત બનાવવાની દિશામાં મહત્વપૂર્ણ પગલું છે. આ ઉપગ્રહને નિર્ધારિત કાર્યરત ભ્રમણકક્ષામાં પહોંચાડવાની અને તેની સેવાઓ શરૂ કરવાની આગળની પ્રક્રિયા પણ મહત્વપૂર્ણ રહેશે. NavIC સંપૂર્ણ રીતે મજબૂત બનવાથી સામાન્ય નાગરિકો, પરિવહન ક્ષેત્ર અને સુરક્ષા એજન્સીઓને લાભ મળી શકે છે. વિદેશી ટેકનોલોજી પરની નિર્ભરતા ઘટાડીને ભારત પોતાની ક્ષમતાના આધારે આગળ વધે તે દિશામાં આ મિશન મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે.

બધા જ સમાચાર અને અપડેટ્સ મેળવવા માટે પ્લેસ્ટોર/એપ સ્ટોર પર જઇને અથવા આ લાઇન પર ક્લિક કરીને ડાઉનલોડ કરો અમારી લેટેસ્ટ એપ