10 ફોટો ગેલેરી

તમારા કામનું / રેલવે બોર્ડે લાગુ કર્યા નવા પેન્શન નિયમો, મૃત્યુ-ડિસેબિલિટી કેસમાં નવી કેટેગરી મુજબ પેન્શન; ફેમિલી પેન્શનના નિયમોમાં પણ ફેરફાર

Last Updated: 02:29 PM, 23 September 2026

FOLLOW ON

શેર કરો

રેલવે બોર્ડે 1993ના નિયમોની જગ્યાએ નવા એક્સ્ટ્રાઓર્ડિનરી પેન્શન નિયમો, 2026 લાગુ કર્યા છે. હવે કર્મચારીના મૃત્યુ અથવા ડિસેબિલિટીના કેસમાં ઘટનાની કેટેગરી પ્રમાણે પેન્શન નક્કી થશે.

1/10

1. રેલવે કર્મચારીઓ માટે પેન્શનના નવા નિયમો!

રેલવેમાં નોકરી કરતા કર્મચારીઓ અને તેમના પરિવાર માટે પેન્શનના નિયમોમાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે. રેલવે બોર્ડે Rail Service Extraordinary Pension Rules, 2026 લાગુ કર્યા છે. આ નિયમોમાં નોકરી દરમિયાન થયેલા મૃત્યુ, ડિસેબિલિટી, ફેમિલી પેન્શન અને પેન્શનની ગણતરીને લગતી જોગવાઈઓ સામેલ છે. હવે કર્મચારી સાથે બનેલી ઘટનાની ગંભીરતા અને રેલવે સેવાની સાથે તેના સંબંધના આધારે પેન્શનનો લાભ નક્કી થશે. નવા નિયમોમાં ડિસેબિલિટી પેન્શન, મેડિકલ બોર્ડની અપીલ, પેન્શનની ચુકવણીમાં વિલંબ અને પરિવારને મળનારા લાભ અંગે પણ જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.

આ તસવીર શેર કરો

2/10

2. કયા કર્મચારીઓ અને તેમના પરિવારને મળશે લાભ?

નવા નિયમો એવા રેલવે કર્મચારીઓને લાગુ પડશે, જેમનું મૃત્યુ અથવા ડિસેબિલિટી રેલવે સેવાની સાથે જોડાયેલું હોય. કર્મચારીને ડિસેબિલિટી થયા પછી પણ નોકરીમાં ચાલુ રાખવામાં આવે તો પણ નિયમો હેઠળ જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. કર્મચારીના મૃત્યુ બાદ પાત્ર પત્ની અથવા પતિ, આશ્રિત બાળકો, માતા-પિતા અને આશ્રિત ભાઈ-બહેનોને નિયમો મુજબ ફેમિલી પેન્શનનો લાભ મળી શકે છે.NPS હેઠળ આવતા કર્મચારીઓ માટે પણ આ નિયમોમાં જોગવાઈ છે. જોકે, તેમને ડિસેબિલિટી પેન્શન, ફેમિલી પેન્શન અને અન્ય સંબંધિત લાભ મળશે કે નહીં તે 2025ના NPS નિયમોના નિયમ 10 હેઠળ તેમણે કયો વિકલ્પ પસંદ કર્યો છે તેના પર નિર્ભર રહેશે. એટલે દરેક કર્મચારીએ પોતાની પેન્શન યોજના અને પસંદ કરેલા વિકલ્પની વિગતો તપાસવી જરૂરી છે.

આ તસવીર શેર કરો

3/10

3. મૃત્યુ અને ડિસેબિલિટીની 4 કેટેગરીમાં વહેંચણી

નવા નિયમો હેઠળ મૃત્યુ અથવા ડિસેબિલિટીના કેસને ચાર અલગ કેટેગરીમાં વહેંચવામાં આવ્યા છે. આ કેટેગરીના આધારે કર્મચારી કે તેના પરિવારને કયા પ્રકારની પેન્શન મળશે તે નક્કી કરવામાં આવશે.કેટેગરી Aમાં કુદરતી કારણોસર થયેલું મૃત્યુ અથવા ડિસેબિલિટી સામેલ છે, જેનો રેલવે સેવા સાથે કોઈ સંબંધ નથી. આવા કેસમાં સામાન્ય રેલવે પેન્શનના નિયમો લાગુ પડશે. કેટેગરી Bમાં રેલવેની નોકરી દરમિયાન થયેલા અકસ્માત અથવા નોકરીના વાતાવરણ, વ્યવસાયિક જોખમો કે આત્યંતિક હવામાનને કારણે થયેલી બીમારી સામેલ થઈ શકે છે. આ માટે ઘટના અને રેલવે સેવા વચ્ચેનો સંબંધ માન્ય હોવો જરૂરી છે.કેટેગરી Cમાં જાહેર સ્થળે આતંકવાદી કે અસામાજિક તત્ત્વોની હિંસા, સાથી કર્મચારીનો હુમલો, તોફાનો, કુદરતી આફતો, ભારે હવામાન અથવા બચાવ કામગીરી દરમિયાન થયેલી જાનહાનિ કે ડિસેબિલિટી જેવા કેસ સામેલ થઈ શકે છે. કેટેગરી Dમાં કર્મચારીને નિશાન બનાવીને કરાયેલો આતંકવાદી હુમલો, આતંકવાદીઓ સામેની કાર્યવાહી, યુદ્ધ કે સરહદી અથડામણ, યુદ્ધગ્રસ્ત દેશમાંથી ભારતીય નાગરિકોને બહાર કાઢવાની કામગીરી અને જીવતા દારૂગોળા સાથેની તાલીમ જેવી પરિસ્થિતિઓ સામેલ છે.આ કેટેગરી માત્ર ઘટનાના નામ પરથી નક્કી નહીં થાય. સંબંધિત કેસમાં સંજોગો અને રેલવે સેવા સાથેનો સંબંધ તપાસવામાં આવશે. કેટેગરી B, C અને Dના કેસમાં એક્સ્ટ્રાઓર્ડિનરી પેન્શનના નિયમો લાગુ થઈ શકે છે.

આ તસવીર શેર કરો

4/10

4. ડિસેબિલિટી પેન્શનની ગણતરી કેવી રીતે થશે?

નવા નિયમો હેઠળ ડિસેબિલિટી પેન્શનના બે ભાગ રહેશે. પહેલો સર્વિસ એલિમેન્ટ અને બીજો ડિસેબિલિટી એલિમેન્ટ. સર્વિસ એલિમેન્ટ કર્મચારીના પેન્શનપાત્ર પગાર અથવા સરેરાશ પગારના 50% જેટલો રહેશે. આ બંનેમાંથી કર્મચારીને જે રકમ વધુ ફાયદાકારક હોય તેના આધારે ગણતરી થશે.કેટેગરી B, C અને Dમાં 100% ડિસેબિલિટી હોય તો ડિસેબિલિટી એલિમેન્ટ પગાર અથવા સરેરાશ પગારના 30% જેટલો રહેશે. ડિસેબિલિટી ઓછી હોય તો આ ભાગની ગણતરી પ્રમાણસર કરવામાં આવશે. આ રીતે 100% ડિસેબિલિટીના કિસ્સામાં સર્વિસ એલિમેન્ટ અને ડિસેબિલિટી એલિમેન્ટ મળીને પેન્શન નક્કી થશે.આ નિયમમાં ઓછામાં ઓછી 10 વર્ષની પેન્શનપાત્ર સેવાની શરત રાખવામાં આવી નથી. એટલે કે, 10 વર્ષથી ઓછી સેવા ધરાવતા કર્મચારીને પણ પાત્રતા મુજબ સર્વિસ એલિમેન્ટ મળી શકે છે. જોકે, 10 વર્ષથી ઓછી સેવા હોય તો સર્વિસ ગ્રેચ્યુઇટીનો લાભ નહીં મળે. નિયમો હેઠળ ડિસેબિલિટી પેન્શનની લઘુત્તમ રકમ ₹18,000 પ્રતિ મહિનો નક્કી કરવામાં આવી છે.

આ તસવીર શેર કરો

5/10

5. ડિસેબિલિટીનું પ્રમાણ અને નોકરી ચાલુ રહે તો શું મળશે?

મેડિકલ બોર્ડ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવેલા ડિસેબિલિટીના ટકા પ્રમાણે પેન્શનની ગણતરી થશે. જો ડિસેબિલિટી 50% સુધી હોય તો ગણતરી માટે 50% માનવામાં આવશે. 50%થી વધુ અને 75% સુધી ડિસેબિલિટી હોય તો 75% ગણાશે. જ્યારે 75%થી વધુ અને 100% સુધી ડિસેબિલિટી હોય તો ગણતરી માટે 100% માનવામાં આવશે. આ વ્યવસ્થાને બ્રોડ-બેન્ડિંગ કહેવામાં આવે છે.જો કર્મચારીને ડિસેબિલિટી થયા પછી પણ રેલવે નોકરીમાં ચાલુ રાખે તો તેને દર મહિને ડિસેબિલિટી એલિમેન્ટના બદલે તેની કેપિટલાઇઝ્ડ વેલ્યુ પ્રમાણે એકમુશ્ત વળતર આપવામાં આવશે. આ રકમ નક્કી કરવા માટે તે સમયના કમ્યુટેશન ફેક્ટરનો ઉપયોગ થશે. જોકે, આ કિસ્સામાં ડિસેબિલિટીના બ્રોડ-બેન્ડિંગનો લાભ લાગુ નહીં પડે.નિયમોમાં આપેલા ઉદાહરણ પ્રમાણે, 40 વર્ષની ઉંમર ધરાવતા અને ₹30,000 બેઝિક પગાર મેળવતા કેટેગરી Bના કર્મચારીને 40% ડિસેબિલિટી હોય તો એકમુશ્ત વળતરની ગણતરી ₹3,92,040 થાય છે. આ ગણતરીમાં 30% ડિસેબિલિટી એલિમેન્ટ, 40% ડિસેબિલિટી અને 41 વર્ષની આગામી ઉંમર માટે 9.075નો કમ્યુટેશન ફેક્ટર લેવામાં આવ્યો છે.

આ તસવીર શેર કરો

6/10

6. કર્મચારીના મૃત્યુ બાદ પરિવારને કેટલી પેન્શન મળશે?

નવા નિયમોમાં એક્સ્ટ્રાઓર્ડિનરી ફેમિલી પેન્શન માટે પાત્ર પરિવારજનોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. તેમાં કાયદેસર પત્ની અથવા પતિ ઉપરાંત નિયમો હેઠળ પાત્ર આશ્રિત બાળકો, દત્તક બાળકો, સાવકા બાળકો, માતા-પિતા અને આશ્રિત ભાઈ-બહેનોનો સમાવેશ થઈ શકે છે. જોકે, એક જ સમયે એકથી વધુ પરિવારજનોને ફેમિલી પેન્શન આપવાના નિયમો અને અપવાદો લાગુ રહેશે.કેટેગરી Aના કેસમાં સામાન્ય પેન્શનના નિયમો લાગુ પડશે. કેટેગરી Bમાં એક્સ્ટ્રાઓર્ડિનરી ફેમિલી પેન્શન કર્મચારીના પગારના 60% જેટલી રહેશે. જ્યારે કેટેગરી C અને Dમાં તે કર્મચારીના બેઝિક પગારના 100% જેટલી રહેશે. નવા નિયમો હેઠળ ફેમિલી પેન્શનની લઘુત્તમ રકમ ₹18,000 પ્રતિ મહિનો રહેશે.જો કોઈ કર્મચારી ડિસેબિલિટી પેન્શન મેળવતો હોય અને તે જ ઈજા અથવા બીમારીને કારણે પાછળથી તેનું મૃત્યુ થાય તો પરિવારને પણ વિશેષ પેન્શનનો લાભ મળી શકે છે. ડિસેબિલિટીના કારણે નિવૃત્તિ લીધા બાદ સાત વર્ષની અંદર આવી ઘટના બને તો સંબંધિત કેટેગરી અને નિયમો પ્રમાણે પરિવારને એક્સ્ટ્રાઓર્ડિનરી ફેમિલી પેન્શન મળી શકે છે.

આ તસવીર શેર કરો

7/10

7. પેન્શન માટે અલગ અરજી કરવાની જરૂર નહીં પડે

નવા નિયમોમાં કર્મચારી અને તેના પરિવાર માટે અરજીની પ્રક્રિયાને સરળ બનાવવામાં આવી છે. ડિસેબિલિટી પેન્શન અથવા એક્સ્ટ્રાઓર્ડિનરી ફેમિલી પેન્શન મેળવવા માટે અલગથી અરજી કરવાની જરૂર નહીં રહે. સંબંધિત કેસની તપાસ કરીને તેને આગળ વધારવાની જવાબદારી હેડ ઓફ ઓફિસની રહેશે.મેડિકલ બોર્ડના રિપોર્ટ અને કેસની વિગતોના આધારે પેન્શન અંગે નિર્ણય લેવામાં આવશે. ડિસેબિલિટી પેન્શનના કેસમાં નક્કી કરેલી સમયમર્યાદામાં પેન્શન પેમેન્ટ ઓર્ડર (PPO) જારી કરવાની જોગવાઈ છે. મેડિકલ બોર્ડના નિર્ણય સામે અપીલ કરવાની વ્યવસ્થા પણ નવા નિયમોમાં સામેલ છે.

આ તસવીર શેર કરો

8/10

8. પેન્શન ચુકવણીમાં વિલંબ થાય તો મળશે વ્યાજ

પેન્શનની ચુકવણીમાં વહીવટી ભૂલ અથવા બેદરકારીને કારણે વિલંબ થાય તો પેન્શનર અથવા ફેમિલી પેન્શનરને બાકી રકમ પર નિયમો મુજબ વ્યાજ આપવાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. આથી પેન્શનની પ્રક્રિયામાં વિલંબ થાય તો પાત્ર કર્મચારી કે પરિવારને માત્ર બાકી રકમ જ નહીં, પરંતુ લાગુ પડતી શરતો હેઠળ વ્યાજનો લાભ પણ મળી શકે છે.

આ તસવીર શેર કરો

9/10

9. મેડિકલ બોર્ડ, સેવા સાથે જોડાયેલી બીમારી અને અન્ય જોગવાઈઓ

નવા નિયમોમાં મેડિકલ બોર્ડના નિર્ણય સામે અપીલ, ડિસેબિલિટીનું પ્રમાણ નક્કી કરવાની પ્રક્રિયા અને સેવા દરમિયાન થયેલી બીમારીઓ અંગે પણ જોગવાઈ છે. મેડિકલ બોર્ડ અથવા રિવ્યૂ મેડિકલ બોર્ડ દ્વારા નક્કી કરાયેલું ડિસેબિલિટીનું પ્રમાણ અંતિમ ગણાશે. કર્મચારીએ ડિસેબિલિટી ચાલુ હોવાના પ્રમાણપત્ર માટે વારંવાર મેડિકલ બોર્ડ સમક્ષ હાજર રહેવાની જરૂર નહીં પડે. આ ઉપરાંત પાત્ર કેસમાં એટેન્ડન્ટ અલાઉન્સની જોગવાઈ પણ સામેલ છે.

આ તસવીર શેર કરો

10/10

10. રેલવે કર્મચારીઓએ શું ધ્યાનમાં રાખવું જોઈએ?

રેલવે બોર્ડના નવા નિયમો કર્મચારીઓ અને તેમના પરિવાર માટે એટલા માટે જરૂરી છે કે મૃત્યુ અથવા ડિસેબિલિટીની ઘટના કઈ કેટેગરીમાં આવે છે તેના આધારે પેન્શનનો લાભ નક્કી થઈ શકે છે. ખાસ કરીને કેટેગરી B, C અને Dના કેસમાં સામાન્ય પેન્શન કરતાં અલગ જોગવાઈઓ લાગુ પડે છે.કર્મચારીઓએ પોતાની પેન્શન યોજના, NPS હેઠળ પસંદ કરેલો વિકલ્પ અને સેવા દરમિયાન બનેલી ઘટનાના દસ્તાવેજો અંગે જાણકારી રાખવી જોઈએ. જરૂર પડે ત્યારે પોતાના ઓફિસના હેડ અથવા પેન્શન વિભાગ પાસેથી કેસની કેટેગરી અને પાત્રતા અંગે સ્પષ્ટતા મેળવી શકાય છે. નવા નિયમો 21 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ ગેઝેટમાં પ્રકાશિત થયા બાદ અમલમાં આવ્યા છે અને તેમણે 1993ના એક્સ્ટ્રાઓર્ડિનરી પેન્શન નિયમોનું સ્થાન લીધું છે

આ તસવીર શેર કરો

સંકળાયેલા મુદ્દાઓ

Railway Pension Rules 2026 Extraordinary Pension Rules Railway Family Pension