જાણવા જેવું / ફટાકડાથી હવાનું પ્રદૂષણ હાઇ! કેવી રીતે AQI નક્કી કરવામાં આવે છે? સમજો સરળ શબ્દોમાં

આજે 20 ઓક્ટોબર 2025ના રોજ દિવાળીના તહેવારની ઉજવણી વચ્ચે વાયુ પ્રદૂષણનું સ્તર ખતરનાક હદે પહોંચી ગયું છે. સેન્ટ્રલ પોલ્યુશન કંટ્રોલ બોર્ડ (CPCB) અનુસાર, સરેરાશ એર ક્વોલિટી ઇન્ડેક્સ (AQI) 345 પર પહોંચી ગયું છે, જે 'ખૂબ જ ખરાબ' શ્રેણીમાં આવે છે. 38માંથી 34 મોનિટરિંગ સ્ટેશન્સ પર AQI 'રેડ ઝોન'માં છે, જ્યારે કેટલાક વિસ્તારોમાં તે 400ને પાર કરી ગયું છે. દિવાળીના ફટાકડાઓને કારણે આ પરિસ્થિતિ વધુ વણસી રહી છે, જેમાં PM2.5 અને PM10 જેવા ઝેરી કણોની માત્રા વધી રહી છે.

AQI શું છે?

AQI એટલે એર ક્વોલિટી ઇન્ડેક્સ, જે વાયુની ગુણવત્તા માપવાનું એક માનક છે. તે એક પ્રકારનું થર્મોમીટર જેવું છે જે પ્રદૂષણનું સ્તર દર્શાવે છે અને ભવિષ્યના જોખમોની આગાહી કરે છે. ભારતમાં પર્યાવરણ મંત્રાલય દ્વારા તેની શરૂઆત કરવામાં આવી છે. AQIને 6 કેટેગરીમાં વિભાજિત કરાયું છે: 0-50 (સારી), 51-100 (સંતોષકારક), 101-200 (મધ્યમ), 201-300 (ખરાબ), 301-400 (ખૂબ જ ખરાબ) અને 401-500 (ગંભીર).

AQIની ગણતરી 8 મુખ્ય પ્રદૂષકોના આધારે કરાય છે: PM10, PM2.5, NO2, SO2, CO, O3, NH3 અને Pb. PM10 અને PM2.5 એવા સૂક્ષ્મ કણો છે જે શ્વાસમાં પ્રવેશીને ફેફસાં અને હૃદયને નુકસાન પહોંચાડે છે. PM2.5 2.5 માઇક્રોનથી નાના કણો છે જે રક્તપ્રવાહમાં ભળીને કેન્સર અને અસ્થમા જેવા રોગોનું કારણ બને છે. દિલ્હીમાં આ કણોનું સ્તર દિવાળી દરમિયાન ખાસ વધે છે.

દિવાળી અને ફટાકડા:

દિવાળીના તહેવારમાં ફટાકડા ફોડવાથી વાયુ પ્રદૂષણમાં નોંધપાત્ર વધારો થાય છે. અભ્યાસ અનુસાર, ફટાકડા PM2.5નું સ્તર 25% વધારી શકે છે. ગયા વર્ષે દિવાળી આસપાસ AQI 900ને પાર કરી ગયું હતું. આ વર્ષે સુપ્રીમ કોર્ટે 'ગ્રીન ફટાકડા'ને મંજૂરી આપી છે, જે પરંપરાગત ફટાકડા કરતાં 20-30% ઓછું પ્રદૂષણ કરે છે. પરંતુ નિષ્ણાતો કહે છે કે માત્ર 2 કલાકના ફટાકડા પણ વાયુને ઝેરી બનાવી શકે છે. 2020માં ફટાકડા પર પ્રતિબંધથી AQIમાં સુધારો જોવા મળ્યો હતો.

આ પણ વાંચો: ‘હું કોઈ પ્રેમનો વિરોધી નથી, સાચો પ્રેમ કરનારને હેરાન નહીં કરવાના પણ..': નાયબ મુખ્યમંત્રી હર્ષ સંઘવી

ફટાકડાઓમાંથી નીકળતા સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ, નાઇટ્રોજન ઓક્સાઇડ અને ભારે ધાતુઓ વાયુને વધુ ઝેરી બનાવે છે. આનાથી બાળકો, વૃદ્ધો અને અસ્થમાના દર્દીઓને વધુ જોખમ છે. સરકારે GRAP (ગ્રેડેડ રિસ્પોન્સ એક્શન પ્લાન) અમલમાં મૂક્યો છે, જેમાં બાંધકામ પર પ્રતિબંધ અને વાહનોની મર્યાદા છે.આ પરિસ્થિતિમાં નાગરિકોએ માસ્ક પહેરવું, ઘરમાં રહેવું અને ગ્રીન દિવાળી ઉજવવી જોઈએ. પ્રદૂષણ ઘટાડવા માટે જાગૃતિ અને કડક કાયદા જરૂરી છે. અન્યથા, દિલ્હીની હવા વધુ ઝેરી બનતી જશે.

બધા જ સમાચાર અને અપડેટ્સ મેળવવા માટે પ્લેસ્ટોર/એપ સ્ટોર પર જઇને અથવા આ લાઇન પર ક્લિક કરીને ડાઉનલોડ કરો અમારી લેટેસ્ટ એપ