Indian Airlines / સૌથી સુરક્ષિત ભારતીય એરલાઇન કઈ છે ? કોની પાસે કેટલા વિમાન છે?

Last Updated: 02:41 AM, 13 June 2025

FOLLOW ON

શેર કરો

12 જૂન, 2025 ના રોજ, અમદાવાદના સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટથી ઉડાન ભરતી એર ઇન્ડિયાની ફ્લાઇટ AI-171, બોઇંગ 787-8 ડ્રીમલાઇનર, ટેકઓફ કર્યાના થોડી જ સેકન્ડ પછી મેઘાણી નગરના રહેણાંક વિસ્તારમાં ક્રેશ થઈ ગઈ.

12 જૂન, 2025 ના રોજ, અમદાવાદના સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટથી ઉડાન ભરતી એર ઇન્ડિયાની ફ્લાઇટ AI-171, બોઇંગ 787-8 ડ્રીમલાઇનર, ટેકઓફ કર્યાના થોડી જ સેકન્ડ પછી મેઘાણી નગરના રહેણાંક વિસ્તારમાં ક્રેશ થઈ ગઈ. ક્રૂ મેમ્બર્સ સાથે બોર્ડ પર સવાર 242 મુસાફરોમાંથી, ફક્ત એક મુસાફર રમેશ વિશ્વાસ કુમાર અકસ્માતમાં બચી શક્યા. ભારતમાં તાજેતરના વર્ષોમાં આ સૌથી ખરાબ વિમાન દુર્ઘટના છે, જેણે DGCA (નાગરિક ઉડ્ડયન મહાનિર્દેશાલય) ની માર્ગદર્શિકા, એર ઇન્ડિયાની સલામતી, બોઇંગ 787 ની તકનીકી ખામીઓ અને રહેણાંક વિસ્તારોની નજીકના એરપોર્ટની સ્થિતિ અંગે પ્રશ્નો ઉભા કર્યા છે.

ટેકઓફ અને લેન્ડિંગ મહત્વપૂર્ણ છે

ઉડ્ડયન નિષ્ણાતોના મતે, ટેકઓફ અને લેન્ડિંગ દરમિયાન અકસ્માતોનું જોખમ સૌથી વધુ હોય છે. 2023માં એવિએશન સેફ્ટી નેટવર્કના ડેટા અનુસાર, વિશ્વભરમાં કુલ 104 વિમાન અકસ્માતો થયા હતા, જેમાંથી 37 ટેકઓફ દરમિયાન થયા હતા. અમદાવાદમાં થયેલા અકસ્માતમાં વિમાને 1.38 વાગ્યે ઉડાન ભરી હતી અને માત્ર 51 સેકન્ડ પછી ક્રેશ થયું હતું, જેના કારણે પાઇલટ્સને પરિસ્થિતિ સંભાળવાનો સમય મળ્યો ન હતો. આ ઘટના સ્પષ્ટ કરે છે કે ટેકઓફ દરમિયાન ઝડપી પ્રતિભાવ અને તકનીકી વિશ્વસનીયતા કેટલી મહત્વપૂર્ણ છે.

આ અકસ્માતે એર ટ્રાફિક કંટ્રોલ (ATC) ની ભૂમિકા પર પણ પ્રશ્નો ઉભા કર્યા છે. પાઇલટે અકસ્માત પહેલા મેડે કોલ આપ્યો હતો, પરંતુ તેનો ATC સાથે સંપર્ક તૂટી ગયો હતો. નિષ્ણાતો કહે છે કે વધુ સારી વાતચીત પ્રણાલીઓ અને કટોકટી પ્રોટોકોલ અકસ્માતો ઘટાડવામાં મદદ કરી શકે છે. આ માટે, ATC ને વાસ્તવિક સમયમાં ડેટાનું વિશ્લેષણ કરવાની અને ઝડપી નિર્ણયો લેવાની ક્ષમતા વધારવાની જરૂર છે.

એર ઇન્ડિયાને ટાટા દ્વારા હસ્તગત કરવામાં આવી હતી

એર ઇન્ડિયાનો સલામતી રેકોર્ડ મિશ્ર રહ્યો છે. 2022માં ટાટા ગ્રુપના સંપાદન પછી એરલાઇને કાફલાને આધુનિક બનાવવા અને જાળવણી સુધારવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. ટાટાએ જાળવણી પ્રક્રિયાઓ અને તાલીમને મજબૂત બનાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું. AirlineRatings.com એ 2025 માં એર ઇન્ડિયાને 7/7 સલામતી રેટિંગ આપ્યું હતું, પરંતુ સિમ્પલ ફ્લાઇંગે અહેવાલ આપ્યો હતો કે 2023 માં, DGCA એ એર ઇન્ડિયાના 13 નકલી સલામતી ઓડિટ પકડ્યા હતા, અને તેના છ વિમાનો 2013-2022 વચ્ચે અકસ્માતોમાં સંડોવાયેલા હતા. અમદાવાદ અકસ્માતે 11 વર્ષ જૂના બોઇંગ 787 ના જાળવણી અંગે પ્રશ્નો ઉભા કર્યા છે, જેની તપાસ ચાલી રહી છે.

એર ઇન્ડિયાનો જાળવણી રેકોર્ડ કેવો છે?

એર ઇન્ડિયાનો ઇતિહાસ વિમાન અકસ્માતોથી ભરેલો રહ્યો છે. 1978 માં મુંબઈ નજીક બોઇંગ 747 અકસ્માત (ફ્લાઇટ AI-855, 213 લોકોના મોત), 1985 માં ખાલિસ્તાન આતંકવાદી હુમલામાં ફ્લાઇટ 182 નો વિસ્ફોટ (329 લોકોના મોત) અને 2020 માં કોઝીકોડમાં બોઇંગ 737 અકસ્માત (ફ્લાઇટ AI-1344, 21 લોકોના મોત) આના ઉદાહરણો છે. અમદાવાદ અકસ્માતમાં નિષ્ણાતો માને છે કે તાજેતરના રિપેરીંગમાં તકનીકી ખામીઓ હોઈ શકે છે. નિષ્ણાતોના મતે, બધી એરલાઇન્સે તેમના વિમાનોના જાળવણી પ્રોટોકોલ કડક કરવા જોઈએ. વિમાન ઉડાન ભરતા પહેલા એન્જિન, લેન્ડિંગ ગિયર અને ઇલેક્ટ્રોનિક સિસ્ટમ્સની ત્રણ-સ્તરીય તપાસ ફરજિયાત હોવી જોઈએ. આ સાથે જાળવણી રેકોર્ડને જાહેરમાં પારદર્શક બનાવવો જોઈએ જેથી વિશ્વાસ જળવાઈ રહે. જોકે, આ માટે DGCA એ નિયમિત ઓડિટ કરાવવાની અને કડક માર્ગદર્શિકા લાગુ કરવાની પણ જરૂર છે.

રહેણાંક વિસ્તારો અકસ્માતોને બમણા ખતરનાક બનાવે છે

મેઘાણી નગરમાં થયેલા અકસ્માતે રહેણાંક વિસ્તારોની નજીકના એરપોર્ટની સલામતી પર ચર્ચા જગાવી છે. અમદાવાદ અકસ્માતમાં વિમાન એક મેડિકલ હોસ્ટેલ સાથે અથડાયું હતું, જેમાં 40 થી વધુ લોકો ઘાયલ થયા હતા. ડોકટરોના મતે, એરપોર્ટની નજીક રહેવાથી ધ્વનિ પ્રદૂષણ, હવાની ગુણવત્તામાં ઘટાડો અને શ્વસન રોગોનું જોખમ વધે છે. આ સાથે રહેણાંક વિસ્તારોમાં વિમાન ક્રેશ જેવી ઘટનાઓ વિમાનના મુસાફરો તેમજ ત્યાં રહેતા લોકો માટે જોખમી બની શકે છે. આવી સ્થિતિમાં ભય બમણો થઈ જાય છે.

બોઇંગ 787 ની તકનીકી ખામીઓ શું છે?

જોકે બોઇંગ 787 ડ્રીમલાઇનરને આધુનિક અને સલામત વિમાન માનવામાં આવે છે, અમદાવાદ અકસ્માતે તેની વિશ્વસનીયતા પર પ્રશ્નો ઉભા કર્યા છે. સોશિયલ મીડિયા પર કેટલાક નિષ્ણાતોએ જણાવ્યું હતું કે બોઇંગ 787 ના ભાગોમાં ગુણવત્તા નિયંત્રણનો અભાવ રહ્યો છે. એક વેબસાઇટ અનુસાર 2000 પછી 90 બોઇંગ વિમાનો અકસ્માતોનો ભોગ બન્યા છે, જેમાં 4,500 થી વધુ લોકો મૃત્યુ પામ્યા છે. પ્રારંભિક તપાસમાં AI-171 ના એન્જિનમાં ટેકનિકલ ખામી હોવાનું બહાર આવ્યું છે, જોકે કોકપીટ વોઇસ રેકોર્ડર અને ફ્લાઇટ ડેટા રેકોર્ડરમાં કોઈ સ્પષ્ટ ખામી જોવા મળી નથી. બોઇંગની ડિઝાઇન પ્રક્રિયા અને ઉત્પાદનમાં કડકતા જરૂરી છે. નિષ્ણાતો કહે છે કે બોઇંગે તેના ગુણવત્તા નિયંત્રણ પ્રોટોકોલને મજબૂત બનાવવો પડશે અને ભાગોની તપાસ વધુ પારદર્શક બનાવવી પડશે. આ ઉપરાંત, પક્ષીઓની અથડામણનો સામનો કરવા માટે એન્જિન ડિઝાઇનમાં સુધારો કરવો પડશે.

DGCA માર્ગદર્શિકા શું છે?

નાગરિક ઉડ્ડયન આવશ્યકતાઓ (CAR) વિભાગ 3, શ્રેણી M, વિમાન અને ભાગોની સતત ઉડ્ડયન યોગ્યતા સુનિશ્ચિત કરે છે.
31 જુલાઈ, 2024 થી અમલમાં આવનારા CAR-M નિયમોમાં જાળવણી અને નિરીક્ષણ ફરજિયાત છે. નોન-શેડ્યુલ્ડ એરક્રાફ્ટ માટે CAR-ML અને CAR-CAO જેવા હળવા નિયમો છે.
પાઇલોટ્સ, જાળવણી ઇજનેરો અને ATC કર્મચારીઓ માટે તાલીમ અને લાઇસન્સિંગ ધોરણો, જેમાં સિમ્યુલેટર પરીક્ષણોનો સમાવેશ થાય છે.
બધી એરલાઇન્સે ફ્લાઇટ ઓપરેશન્સ, જાળવણી અને સલામતી પ્રોટોકોલનું પાલન કરવું પડશે. ઉલ્લંઘનથી 5 લાખ રૂપિયા સુધીનો દંડ અથવા લાઇસન્સ સસ્પેન્શન થઈ શકે છે.
2014 પછી ACARS અને ADS-B દ્વારા વિમાનનું રીઅલ-ટાઇમ મોનિટરિંગ ફરજિયાત છે.

કઈ એરલાઈન પાસે કયા વિમાનો છે અને તે કેટલા સુરક્ષિત છે?

ઈન્ડિગો

માર્ચ 2021 સુધીમાં 285 વિમાનો હતા. કાફલામાં એરબસ A320, A320neo, A321neoનો સમાવેશ થાય છે. AirlineRatings.com દ્વારા 7/7 રેટિંગ આપવામાં આવ્યું છે. કોઈ જીવલેણ અકસ્માત થયો નથી. 2023 માં એન્જિન સમસ્યાઓને કારણે કેટલાક વિમાનો ગ્રાઉન્ડેડ કરવામાં આવ્યા હતા.

એર ઈન્ડિયા

મે 2025 સુધીમાં 140 વિમાનો ધરાવે છે. જેમાં એરબસ A319, A320, A320neo, A321, A321neo, A350; બોઈંગ 777, 787નો સમાવેશ થાય છે. 2013-2022 માં છ અકસ્માતો થયા હતા. 2023 માં નકલી ઓડિટ પકડાયા હતા.

એર ઈન્ડિયા એક્સપ્રેસ

26 બોઈંગ 737-800 વિમાનો ધરાવે છે. 2022 માં એક એન્જિન નિષ્ફળતા નોંધાઈ છે. મધ્યમ સલામતી રેકોર્ડ.

સ્પાઈસજેટ

60 વિમાનો ધરાવે છે. આમાં બોઇંગ 737, Q400 ડેશ-8નો સમાવેશ થાય છે. 2023 માં અડધા કાફલાને ગ્રાઉન્ડેડ કરવામાં આવ્યા. કોઈ જીવલેણ અકસ્માતો નથી, પરંતુ નાણાકીય સમસ્યાઓ છે.

વિસ્તારા

2024 માં એર ઇન્ડિયા સાથે મર્જ કરવામાં આવ્યું. તેની પાસે એરબસ A320, A320neo, બોઇંગ 787-9 છે. સલામતીમાં તેનું 7/7 રેટિંગ છે અને કોઈ જીવલેણ અકસ્માતો નોંધાયા નથી.