ન્યૂઝ અપડેટ્સ
ન્યૂઝ અપડેટ્સ
VTV / ધર્મ / અકાળ કે અસામાન્ય મૃત્યુ બાદ કેમ કરવામાં આવે છે ‘નારાયણ બલિ’? જાણો આત્માની શાંતિ માટેનું ધાર્મિક મહત્વ!
9 ફોટો ગેલેરી
Last Updated: 02:44 PM, 5 September 2026
FOLLOW ON
શેર કરો
1/9
ગરુડ પુરાણ સહિતની ધાર્મિક પરંપરાઓમાં મૃત્યુ બાદ આત્માની ગતિ અને તેની શાંતિ માટે શ્રાદ્ધ, તર્પણ તથા પિંડદાન જેવા કર્મનું મહત્વ જણાવવામાં આવ્યું છે.ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર કેટલીક પરિસ્થિતિઓમાં સામાન્ય રીતે અંતિમ સંસ્કાર ન થઈ શકે ત્યારે વિશેષ કર્મકાંડ કરવાની પરંપરા રહી છે.આવા કર્મકાંડમાં ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા કરવામાં આવે છે અને દિવંગત આત્માની શાંતિ તથા સદગતિ માટે પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે.‘નારાયણ બલિ’ સાથે જોડાયેલી માન્યતાઓમાં ભગવાન વિષ્ણુને મુખ્ય દેવતા માનીને વિવિધ વિધિ કરવામાં આવે છે.જોકે આ વિધિઓની પરંપરા પ્રદેશ, પરિવાર અને સંપ્રદાય પ્રમાણે અલગ હોઈ શકે છે.
આ તસવીર શેર કરો
2/9
ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર અકાળ મૃત્યુ, અકસ્માતમાં થયેલું મૃત્યુ અથવા અસામાન્ય પરિસ્થિતિમાં થયેલા મૃત્યુ બાદ નારાયણ બલિનો ઉલ્લેખ મળે છે. ખાસ કરીને જ્યારે મૃતકના અંતિમ સંસ્કાર અથવા ત્યારબાદના જરૂરી કર્મકાંડ સામાન્ય રીતે થઈ શક્યા ન હોય ત્યારે આવા વિશેષ કર્મ કરવાની પરંપરા હોવાનું માનવામાં આવે છે. આ કર્મકાંડનો મુખ્ય હેતુ દિવંગત આત્માની શાંતિ અને સદગતિ માટે ભગવાન વિષ્ણુને પ્રાર્થના કરવાનો માનવામાં આવે છે. આવી વિધિ કરતા પહેલા યોગ્ય પુરોહિત અથવા ધર્માચાર્યનું માર્ગદર્શન લેવું જરૂરી માનવામાં આવે છે.
આ તસવીર શેર કરો
ADVERTISEMENT
3/9
કેટલીક પ્રાચીન ધાર્મિક પરંપરાઓમાં વિશેષ પરિસ્થિતિમાં પ્રતીકાત્મક દાહ સંસ્કાર અથવા પુતળિકા દહન માટે અલગ-અલગ સમયનો ઉલ્લેખ જોવા મળે છે. તેમાં બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય અને શૂદ્ર માટે અલગ સમયગાળો જણાવવામાં આવ્યો હોવાનું માનવામાં આવે છે. જોકે આજના સમયમાં આ પ્રકારની વિધિનો અમલ દરેક સ્થળે એકસરખો નથી. પરિવારની પરંપરા અને સ્થાનિક ધાર્મિક રીતિ-રિવાજ પ્રમાણે તેમાં ફેરફાર થઈ શકે છે.
આ તસવીર શેર કરો
4/9
ધાર્મિક પરંપરા અનુસાર નારાયણ બલિ જેવા વિશેષ કર્મ પવિત્ર સ્થળે કરવામાં આવે છે. નદી કે સરોવર પાસે, સ્વચ્છ જળવાળા સ્થળે, મંદિરમાં અથવા ભગવાન વિષ્ણુ સાથે જોડાયેલા પવિત્ર સ્થાન પર આ વિધિ કરવાની પરંપરા જોવા મળે છે. વિધિ દરમિયાન ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા કરવામાં આવે છે અને દિવંગત આત્માની શાંતિ માટે તર્પણ કરવામાં આવે છે. યજમાન દ્વારા જળ, અક્ષત અને અન્ય પૂજા સામગ્રી અર્પણ કરવામાં આવે છે. પુરુષ સૂક્ત અથવા વૈષ્ણવ મંત્રોના જાપ સાથે ભગવાન શ્રીહરિનું સ્મરણ કરવામાં આવે છે.
આ તસવીર શેર કરો
ADVERTISEMENT
5/9
નારાયણ બલિ દરમિયાન ભગવાન વિષ્ણુનું ધ્યાન અને પૂજા મુખ્ય માનવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર ભગવાન વિષ્ણુને મોક્ષ આપનાર અને સંસાર સાગરમાંથી મુક્તિ અપાવનાર દેવતા માનવામાં આવે છે. તેથી આ કર્મકાંડમાં ભગવાન નારાયણને પ્રાર્થના કરીને દિવંગત આત્માની શાંતિ અને સદગતિની કામના કરવામાં આવે છે. પરિવારજનો ભગવાનને પ્રાર્થના કરે છે કે આત્માને શાંતિ મળે અને તેની આગળની યાત્રા મંગળમય બને.
આ તસવીર શેર કરો
6/9
કેટલીક પરંપરાગત વિધિમાં પૂજા દરમિયાન વિવિધ દેવતાઓની પ્રતીકાત્મક સ્થાપના કરવામાં આવે છે. તેમાં બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, રુદ્ર, યમ અને દિવંગત વ્યક્તિના પ્રતીકાત્મક સ્વરૂપનો સમાવેશ થઈ શકે છે. તેમના માટે અલગ-અલગ કલશ સ્થાપિત કરીને વિધિપૂર્વક પૂજા કરવામાં આવે છે. પૂજા દરમિયાન વસ્ત્ર, યજ્ઞોપવીત, પુષ્પ અને અન્ય સામગ્રી અર્પણ કરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ મંત્રોચ્ચાર સાથે શ્રાદ્ધ અને તર્પણની પ્રક્રિયા કરવામાં આવે છે.
આ તસવીર શેર કરો
ADVERTISEMENT
7/9
કેટલીક પ્રાચીન ધાર્મિક વિધિઓમાં મૃતકના પ્રતીક તરીકે પુતળિકા અથવા માનવ આકૃતિ બનાવવાનો ઉલ્લેખ મળે છે. ખાસ કરીને જ્યારે મૃતકનું શરીર ઉપલબ્ધ ન હોય અથવા સામાન્ય રીતિ પ્રમાણે અંતિમ સંસ્કાર થઈ શક્યો ન હોય ત્યારે પ્રતીકાત્મક શરીર બનાવવાની પરંપરા જણાવવામાં આવે છે. આ માટે કુશ, લાકડું અને અન્ય પરંપરાગત સામગ્રીનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો હોવાનું વર્ણન મળે છે. તેનો હેતુ મૃતક માટે પ્રતીકાત્મક રીતે અંતિમ સંસ્કારની પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવાનો માનવામાં આવે છે.પ્રતીકાત્મક શરીર તૈયાર કર્યા બાદ તેની પૂજા કરવામાં આવે છે. મંત્રોચ્ચાર સાથે અભિમંત્રિત જળનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે અને ભગવાન વિષ્ણુનું સ્મરણ કરવામાં આવે છે. કેટલીક પરંપરાઓમાં શાલિગ્રામ શિલા સાથે જોડાયેલી પૂજાનો પણ ઉલ્લેખ મળે છે. ત્યારબાદ દિવંગત આત્માની શાંતિ અને મોક્ષ માટે પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે. વિધિ પૂર્ણ થયા બાદ પરંપરા પ્રમાણે પુતળિકાનો પ્રતીકાત્મક દાહ સંસ્કાર કરવામાં આવે છે.
આ તસવીર શેર કરો
8/9
ધાર્મિક પરંપરામાં નારાયણ બલિ દરમિયાન દાન, તર્પણ અને શ્રાદ્ધને પણ મહત્વ આપવામાં આવે છે. કેટલીક વિધિઓમાં વસ્ત્ર, તલ, અન્ન, ધાતુ અને અન્ય વસ્તુઓનું દાન કરવાની પરંપરા જણાવવામાં આવે છે. પ્રાચીન ધાર્મિક માન્યતાઓમાં ગૌદાનને પણ વિશેષ મહત્વ આપવામાં આવ્યું છે. પોતાની શ્રદ્ધા અને સામર્થ્ય પ્રમાણે દાન-પુણ્ય કરીને દિવંગત આત્માની શાંતિ માટે પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે.પૂજા અને જરૂરી ધાર્મિક કર્મ પૂર્ણ થયા બાદ પ્રતીકાત્મક પુતળિકાનો દાહ સંસ્કાર કરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ પરંપરા પ્રમાણે શુદ્ધિકરણ, તર્પણ અને શ્રાદ્ધ સાથે જોડાયેલી વિધિ કરવામાં આવે છે. કેટલીક ધાર્મિક પરંપરાઓમાં ચોક્કસ સમયગાળા સુધી વિશેષ નિયમોનું પાલન કરવાનો ઉલ્લેખ મળે છે. અંતે પરિવારજનો ભગવાન વિષ્ણુની આરાધના કરીને દિવંગત આત્માની શાંતિ અને સદગતિ માટે પ્રાર્થના કરે છે.
આ તસવીર શેર કરો
ADVERTISEMENT
9/9
ધર્મને લગતો આ આર્ટિકલ માત્ર અલગ-અલગ મળતી માહિતીને આધારિત છે. નહીં કે તમે તેને સત્ય જ માની લો. કારણ કે ધર્મ દરેકની આસ્થાનો વિષય છે. અહીં આપવામાં આવેલી જાણકારીને અનુસરતા પહેલા ધર્મ કે શાસ્ત્ર આધારિત જ્ઞાન ધરાવનારા વિદ્ધાનોની સલાહ લેવી અતિ આવશ્યક રહેશે. નહીં તો કોઇ મુશ્કેલી સર્જાય તો જવાબદારી vtvgujarati.com નહીં રહે. કારણ કે આ આર્ટિકલ ફક્ત ન્યૂઝના હેતુસર પબ્લિશ કરવામાં આવ્યો છે.
આ તસવીર શેર કરો
સંકળાયેલા મુદ્દાઓ
સબસ્ક્રાઇબ કરો
ટોપ સ્ટોરીઝ
