Secret App / ઈન્ટરનેટ બંધ, નેટવર્ક ન હોય, તો પણ જંતર મંતર પર આ સિક્રેટ એપથી કમ્યુનિકેશન કરે છે પ્રોટેસ્ટર્સ

દિલ્હીના જંતર-મંતર પર ચાલી રહેલા CJP અને સ્ટુડન્ટ પ્રોટેસ્ટ વચ્ચે એક નવી ટેક્નોલોજીની ચર્ચા શરૂ થઈ છે. કહેવાય છે કે, કેટલાક પ્રદર્શનકારીઓ એવા મેસેજિંગ એપ્સનો ઉપયોગ કરી રહ્યા હતા, જેને ચલાવવા માટે મોબાઇલ નેટવર્ક કે ઇન્ટરનેટની જરૂર પડતી નથી. હવે સવાલ એ છે કે જ્યારે મોબાઇલ નેટવર્ક અને ઇન્ટરનેટ ઉપલબ્ધ ન હોય ત્યારે પણ એક મોબાઇલથી બીજા મોબાઇલમાં મેસેજ કેવી રીતે પહોંચે છે?

પ્રદર્શનકારીઓનો આરોપ છે કે પ્રદર્શન વિસ્તારમાં મોબાઇલ નેટવર્ક અને ઇન્ટરનેટની સુવિધા ખોરવાઈ ગઈ હતી. આવી સ્થિતિમાં સામાન્ય રીતે WhatsApp, Telegram કે Signal જેવી એપ્સ પર મેસેજ મોકલવા મુશ્કેલ બની જાય છે, કારણ કે આ એપ્સ માટે ઇન્ટરનેટ કનેક્શન જરૂરી હોય છે. પરંતુ કેટલીક ખાસ એપ્સ એવી છે, જે ઇન્ટરનેટની જગ્યાએ Bluetooth અને ક્યારેક Wi-Fi Direct જેવી ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરી શકે છે. આ ટેક્નોલોજીના કારણે મોબાઇલ નેટવર્ક વગર પણ મર્યાદિત અંતર સુધી એકબીજા સાથે મેસેજ શેર કરી શકાય છે.

કેવી રીતે કામ કરે છે આ ‘મેશ નેટવર્ક’?

આ ટેક્નોલોજીને સરળ ભાષામાં સમજીએ તો દરેક મોબાઇલ એક નાના ‘ટાવર’ની જેમ કામ કરી શકે છે. જો તમારો મિત્ર તમારી નજીક હોય અને બંનેના ફોનમાં આવી એપ ઇન્સ્ટોલ હોય, તો Bluetooth જેવા કનેક્શનની મદદથી મેસેજ સીધો તેના ફોન સુધી પહોંચી શકે છે.

પરંતુ જો સામેની વ્યક્તિ થોડી વધારે દૂર હોય તો શું?

અહીં મેશ નેટવર્ક ટેક્નોલોજી કામ આવે છે. માનો કે A વ્યક્તિએ B વ્યક્તિને મેસેજ મોકલ્યો. B વ્યક્તિ સીધી રેન્જમાં ન હોય, પરંતુ વચ્ચે C અને D જેવા અન્ય લોકોના ફોન હાજર હોય અને તેઓ પણ એ જ ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરતા હોય, તો મેસેજ એક ફોનથી બીજા ફોન સુધી આગળ વધતો જઈ શકે છે અને અંતે યોગ્ય વ્યક્તિ સુધી પહોંચી શકે છે. આ જ સિસ્ટમને મેશ નેટવર્ક કહેવામાં આવે છે.

મોબાઇલ ટાવર કે સર્વરની જરૂર પડતી નથી?

આવી ટેક્નોલોજીમાં મેસેજ મોકલવા માટે હંમેશા મોબાઇલ ટાવર અથવા ઇન્ટરનેટ સર્વરનો ઉપયોગ થતો નથી. તેના બદલે નજીકના ડિવાઇસ એકબીજા સાથે કનેક્ટ થઈને મેસેજ આગળ પહોંચાડી શકે છે. આ કારણે ઇન્ટરનેટ આધારિત સામાન્ય મેસેજિંગની સરખામણીમાં આવા સંદેશાઓને ટ્રેક કરવાનું અલગ પ્રકારનું પડકારજનક બની શકે છે. જોકે, તેનો અર્થ એ નથી કે આવા મેસેજને ક્યારેય ટ્રેક કરી શકાય નહીં. તપાસ એજન્સીઓ CCTV ફૂટેજ, મોબાઇલ ડિવાઇસ અને અન્ય ડિજિટલ પુરાવાની મદદથી પણ માહિતી એકત્ર કરી શકે છે.

ઇન્ટરનેટ બંધ એટલે સંપર્ક સંપૂર્ણપણે બંધ નહીં?

જંતર-મંતર પર ચાલી રહેલા વિરોધ પ્રદર્શન દરમિયાન આ ટેક્નોલોજીની ચર્ચા એટલા માટે વધી છે કારણ કે ઇન્ટરનેટ અથવા મોબાઇલ નેટવર્ક ઉપલબ્ધ ન હોય તેવી સ્થિતિમાં પણ લોકો વચ્ચે મર્યાદિત અંતર સુધી સંપર્ક જાળવી શકાય છે. એટલે કે, મોબાઇલ નેટવર્ક બંધ હોવા છતાં સંપર્કના તમામ રસ્તા બંધ થઈ જાય એવું જરૂરી નથી. Bluetooth અને મેશ નેટવર્ક જેવી ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરીને ચોક્કસ પરિસ્થિતિમાં નજીકના ડિવાઇસ વચ્ચે મેસેજની આપ-લે શક્ય બની શકે છે. હવે સવાલ એ છે કે જંતર-મંતર પર ખરેખર આવી જ ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ થયો હતો કે નહીં અને કયા એપ્સનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો? આ અંગેની ચોક્કસ માહિતી સામે આવશે ત્યારે જ સમગ્ર તસવીર વધુ સ્પષ્ટ થશે.