બિઝનેસ / ગુડ ન્યૂઝ ! પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ ઘટી શકે, ઈરાનથી આવ્યાં આ સારા સમાચાર, શું લીધો નિર્ણય?

પશ્ચિમ એશિયામાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધી રહેલા તણાવ વચ્ચે, ભારત માટે રાહતના સમાચાર છે. ઈરાની સરકારે ફરી એકવાર સ્પષ્ટતા કરી છે કે ભારતીય જહાજોને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી મુસાફરી કરવાની પરવાનગી આપવામાં આવી છે. ભારત ઉપરાંત, ઈરાને ચીન, ઈરાક અને કતારના જહાજોને પણ તેના પ્રતિબંધોમાંથી મુક્તિ આપી છે. ઈરાની સંસદની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને વિદેશ નીતિ સમિતિના ઉપાધ્યક્ષ અહમદ હયાત-મોગદ્દમે જણાવ્યું હતું કે આ ચાર દેશોના જહાજો કોઈપણ પ્રતિબંધ વિના આ દરિયાઈ માર્ગે પરિવહન કરી શકે છે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે ભારતને દવાઓની આયાત માટે મુક્તિ આપવામાં આવી હતી, જ્યારે ચીનને રાજકીય સમર્થનના બદલામાં વિશેષાધિકાર આપવામાં આવ્યો હતો. દરમિયાન, ઈરાનમાં અમેરિકા સાથે નવેસરથી યુદ્ધ શરૂ થવાની આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. જો કે, રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયાન સહિત ઘણા અગ્રણી નેતાઓ કતાર દ્વારા મધ્યસ્થી કરાયેલા સંવાદના માર્ગને સમર્થન આપે છે.

ભારત સહિત ચાર દેશોના જહાજોને ઈરાને કઈ છૂટ આપી?

ઈરાની સંસદની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને વિદેશ નીતિ સમિતિના ઉપાધ્યક્ષ અહમદ હયાત-મોગદ્દમે જણાવ્યું હતું કે ભારત, ચીન, ઈરાક અને કતારને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થવાની ખાસ પરવાનગી આપવામાં આવી છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે આ દેશોના જહાજો ઈરાનના નિયંત્રણથી મુક્ત છે અને આ દરિયાઈ માર્ગે મુસાફરી કરી શકે છે. તેમણે એવો પણ દાવો કર્યો હતો કે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સને આ દેશોમાંથી જહાજોની અવરજવર સાથે કોઈ સમસ્યા નથી. હયાત-મોગદ્દમે જણાવ્યું હતું કે ભારતને આ છૂટ એટલા માટે આપવામાં આવી છે જેથી તે દવાઓ આયાત કરી શકે. ચીનના કિસ્સામાં, તેમણે રાજકીય સમર્થનને કારણ તરીકે ટાંક્યું. તેમણે એ પણ સ્વીકાર્યું કે ચીન સાથે આર્થિક વ્યવહાર ચાલુ રહે છે. ઈરાનનું આ નિવેદન ભારતીય જહાજો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ દ્વારા વેપાર અને આવશ્યક ચીજવસ્તુઓનો પુરવઠો ચાલુ રાખવાની શક્યતાને મજબૂત બનાવે છે.

ભારત માટે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ કેમ મહત્વનું?

હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પશ્ચિમ એશિયામાં એક મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગ છે. વિશ્વના ઘણા દેશોમાં ઉર્જા અને વેપાર માલ તેના દ્વારા પસાર થાય છે. આ માર્ગ ભારત માટે વ્યૂહાત્મક અને આર્થિક રીતે પણ મહત્વપૂર્ણ છે. આ માર્ગ પર કોઈપણ નાકાબંધી અથવા તણાવ દરિયાઈ વેપાર અને આવશ્યક ચીજવસ્તુઓના પુરવઠાને અસર કરી શકે છે. ભારતીય જહાજો માટે ઈરાન દ્વારા મુક્તિની જાહેરાત એવા સમયે કરવામાં આવી છે જ્યારે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે લશ્કરી સંઘર્ષની શક્યતા વધી રહી છે. ઈરાનનું કહેવું છે કે તેના જહાજોને ત્યાંથી પસાર થવાની મંજૂરી આપવામાં આવી છે જેથી ભારતને દવાઓની આયાતમાં કોઈ સમસ્યા ન આવે. જો કે, આ મુક્તિ ઈરાન દ્વારા આપવામાં આવી છે અને તે સૂચવતું નથી કે આ માર્ગ બધા દેશોના જહાજો માટે ખુલ્લો રહેશે.

શું અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ફરી યુદ્ધ ફાટી શકે ?

વર્તમાન પરિસ્થિતિ અંગે ઈરાનમાં લશ્કરી અને રાજકીય સ્તરે મંતવ્યો અલગ અલગ છે. ઈરાનમાં આંતરિક મૂલ્યાંકનો અમેરિકા સાથે સીધા યુદ્ધ ફરી શરૂ થવાની શક્યતાને સૌથી સંભવિત પરિસ્થિતિ માને છે. લશ્કરી વ્યૂહરચનાકારો પણ શાંતિ જાળવવા અંગે આશંકિત છે, તેઓ માને છે કે યુએસ દળો સાથે નવો મુકાબલો શક્ય છે. જો કે, ઈરાનના ટોચના રાજકીય નેતાઓ વાતચીત દ્વારા પરિસ્થિતિનો ઉકેલ લાવવા માંગે છે. રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયાન, સંસદના અધ્યક્ષ મોહમ્મદ બાકર ગાલિબાફ અને વિદેશ પ્રધાન અબ્બાસ અરાઘચીએ લશ્કરી નેતૃત્વને કતારના પ્રસ્તાવને સકારાત્મક રીતે ધ્યાનમાં લેવા વિનંતી કરી છે. આ નેતાઓ માને છે કે રાજદ્વારી વાતચીત સંઘર્ષને અટકાવી શકે છે.