જોખમ / ગુજરાતના ગામડાઓમાં વધ્યો હાઈ બ્લડ શુગરનો ખતરો, જુઓએ સર્વે

ગુજરાતમાં ડાયાબિટીસનું જોખમ હવે માત્ર શહેરી વિસ્તારો પૂરતું સીમિત રહ્યું નથી. ગામડાંમાં પણ લોહીમાં સાકરનું ઊંચું પ્રમાણ ધરાવતા લોકોની સંખ્યામાં ઝડપથી વધારો થઈ રહ્યો છે. નેશનલ ફેમિલી હેલ્થ સર્વે (એનએફએચએસ)-૬ના તાજેતરના આંકડા દર્શાવે છે કે છેલ્લા ચાર વર્ષમાં ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં હાઈ બ્લડ શુગરનું પ્રમાણ વધ્યું છે અને શહેરો તથા ગામડાં વચ્ચેનું અંતર ઘટી રહ્યું છે. ખાસ કરીને દક્ષિણ ગુજરાતના આદિવાસી વિસ્તારો ડાંગ અને તાપીમાં આ વધારો વધુ જોવા મળ્યો છે.

વર્ષ ૨૦૨૩-૨૪માં હાથ ધરાયેલા એનએફએચએસ-૬ મુજબ ગુજરાતમાં સર્વેમાં સામેલ ૧૮.૬ ટકા પુરુષો અને ૧૬.૪ ટકા મહિલાઓનું બ્લડ શુગર ઊંચું અથવા ખૂબ ઊંચું (૧૪૦ મિલિગ્રામ પ્રતિ ડેસિલિટરથી વધુ) હતું અથવા તેઓ બ્લડ શુગર નિયંત્રણમાં રાખવા માટે દવાઓ લેતાં હતાં. વર્ષ ૨૦૧૯-૨૧ના એનએફએચએસ-૫ની સરખામણીએ પુરુષોમાં ૧.૭ ટકાના અને મહિલાઓમાં ૦.૬ ટકાના પોઈન્ટનો વધારો નોંધાયો છે.

શહેરી અને ગ્રામીણ વિસ્તારોની સરખામણી કરીએ તો પુરુષોમાં શહેરોમાં હાઈ બ્લડ શુગરનું પ્રમાણ ૨૦.૨ ટકા સામે ગામડાંમાં ૧૭.૬ ટકા છે. જ્યારે મહિલાઓમાં શહેરી વિસ્તારોમાં આ પ્રમાણ ૧૮.૨ ટકા અને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ૧૫.૨ ટકા છે. જોકે, જિલ્લા સ્તરે એનએફએચએસ-૫ અને એનએફએચએસ-૬ના આંકડાની સરખામણી દર્શાવે છે કે સૌથી મોટો ઉછાળો હવે શહેરોની બહારના વિસ્તારોમાં જોવા મળી રહ્યો છે.

નવસારીના પુરુષોમાં સૌથી વધુ ૯.૨ ટકાનો ઉછાળો

પુરુષોમાં નવસારી જિલ્લામાં હાઈ બ્લડ શુગરનું પ્રમાણ વર્ષ ૨૦૧૯-૨૧માં ૧૬.૧ ટકા હતું, જે વર્ષ ૨૦૨૩-૨૪માં વધીને ૨૫.૩ ટકા થયું છે. આમ, ચાર વર્ષમાં ૯.૨ ટકાના પોઈન્ટનો વધારો નોંધાયો છે. ત્યાર બાદ આણંદમાં ૮.૯ ટકાના પોઈન્ટનો વધારો થતાં પ્રમાણ ૧૫.૫ ટકાથી વધીને ૨૪.૪ ટકા થયું છે. ગીર સોમનાથમાં પણ ૭.૬ ટકાના પોઈન્ટનો વધારો નોંધાયો છે અને પ્રમાણ ૧૪.૨ ટકાથી વધીને ૨૧.૮ ટકા થયું છે.

મહિલાઓમાં દક્ષિણ ગુજરાતના જિલ્લાઓમાં સૌથી વધુ વધારો નોંધાયો છે. ડાંગ જિલ્લામાં હાઈ બ્લડ શુગરનું પ્રમાણ ૬.૭ ટકાથી વધીને ૧૩.૨ ટકા થયું છે, એટલે કે ૬.૫ ટકાના પોઈન્ટનો વધારો થયો છે. વલસાડમાં ૧૩.૬ ટકાથી વધીને ૧૯.૨ ટકા (૫.૬ ટકાના પોઈન્ટનો વધારો) અને નવસારીમાં ૧૬ ટકાથી વધીને ૨૦.૮ ટકા (૪.૮ ટકાના પોઈન્ટનો વધારો) નોંધાયો છે.

બદલાતી જીવનશૈલીથી ગામડાંમાં પણ જોખમ વધ્યું

વિશ્વ ડાયાબિટીસ દિવસ દર વર્ષે ૧૪ નવેમ્બરે મનાવવામાં આવે છે. આ વર્ષની થીમ ‘ડાયાબિટીસ પર વહેલી કાર્યવાહી’ છે. રાજ્યના તબીબોનું કહેવું છે કે સર્વેના આંકડા ખાસ કરીને દક્ષિણ ગુજરાતના કેટલાક વિસ્તારોમાં બદલાતી જીવનશૈલીની અસરો દર્શાવે છે.

વલસાડ સ્થિત ડાયાબિટીસ નિષ્ણાત અને રિસર્ચ સોસાયટી ફોર ધ સ્ટડી ઓફ ડાયાબિટીસ ઈન ઈન્ડિયા (આરએસએસડીઆઈ)ના ગુજરાત ચેપ્ટરના પૂર્વ સચિવ ડૉ. સંદીપ દેસાઈના જણાવ્યા અનુસાર, અગાઉ નાના શહેરો અને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં જીવનશૈલીની કેટલીક આદતો રોગોથી રક્ષણ આપતી હતી. અગાઉ લોકોમાં શારીરિક શ્રમનું પ્રમાણ વધારે હતું. કામ પર ચાલીને જવું, ઘરનાં કામકાજ જાતે કરવાં, ઘરે બનાવેલું ભોજન પસંદ કરવું અને પ્રમાણમાં સારી ઊંઘ જેવી આદતોને કારણે જીવનશૈલી સંબંધિત રોગોનું જોખમ ઓછું રહેતું હતું.

જોકે, હવે આ પરિસ્થિતિ બદલાઈ રહી છે. સુરત, વલસાડ અને નવસારીના લોકોના બોડી માસ ઈન્ડેક્સ (બીએમઆઈ)માં હવે ખાસ મોટો તફાવત રહ્યો નથી. ડાંગ અને તાપીના લોકો પણ મોબાઈલ ફોનના વધુ પડતા ઉપયોગ તરફ વળ્યા છે અને અગાઉની જેમ શારીરિક શ્રમવાળી પ્રવૃત્તિઓ કરતા નથી.

ડૉ. દેસાઈના મતે, લોકોમાં જાગૃતિ વધવી પણ ડાયાબિટીસના વધુ કેસ સામે આવવાનું એક કારણ છે. હવે વધુ લોકો તપાસ અને સારવાર માટે તબીબી સંસ્થાઓ સુધી પહોંચી રહ્યા છે.

અમદાવાદના વરિષ્ઠ ડાયાબિટીસ નિષ્ણાત ડૉ. સંજીવ ફાટકના જણાવ્યા અનુસાર, શહેરી વિસ્તારોમાં દર પાંચમાંથી એક પુરુષનું બ્લડ શુગર ઊંચું છે. સર્વેના આંકડાનો મુખ્ય સંદેશ એ છે કે ડાયાબિટીસ સામેની કાર્યવાહી શક્ય તેટલી વહેલી શરૂ થવી જોઈએ. ખાસ કરીને બાળકો, કિશોરો અને યુવાનોમાં મોબાઈલ ફોનનો વધતો ઉપયોગ, ડિલિવરી એપ્સ પર નિર્ભરતા અને બહારનું ભોજન ખાવાની વધતી આદત ચિંતાજનક છે. તેની સામે શારીરિક કસરત કે રમતગમત માટે પૂરતો સમય ફાળવાતો નથી.

ડાયાબિટીસના પ્રકારને ઓળખવો પણ એટલો જ જરૂરી

બાળ અને કિશોર વયના હોર્મોન નિષ્ણાત ડૉ. મનોજ અગ્રવાલે જણાવ્યું હતું કે ડાયાબિટીસ સામાન્ય રીતે ઈન્સ્યુલિન પ્રતિકારને કારણે થતી ટાઈપ-૨ ડાયાબિટીસ સાથે સંકળાયેલી હોય છે.

આ ઉપરાંત ટાઈપ-૧ ડાયાબિટીસ પણ છે, જેમાં શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ ઈન્સ્યુલિન બનાવતાં બીટા કોષોનો નાશ કરે છે. જ્યારે મોનોજેનિક ડાયાબિટીસ તરીકે ઓળખાતી યુવાનોમાં જોવા મળતી ડાયાબિટીસ (મોડી) એક જનીનમાં થતા ફેરફારને કારણે થાય છે, જે ઈન્સ્યુલિનના ઉત્પાદનને અસર કરે છે.

તેમના જણાવ્યા અનુસાર, ડાયાબિટીસનો ચોક્કસ પ્રકાર ઓળખવો ખૂબ જરૂરી છે. જાગૃતિ અને નિયમિત તપાસને કારણે દર્દીઓમાં રોગનું વહેલું નિદાન શક્ય બની રહ્યું છે. લોકોને પ્રારંભિક લક્ષણો પર ધ્યાન આપવા અને જરૂર જણાય ત્યારે તબીબની સલાહ લેવાની પણ અપીલ કરવામાં આવે છે. બાળકોમાં ડાયાબિટીસનાં લક્ષણોમાં વજન વધવું, વારંવાર પેશાબના માર્ગમાં ચેપ લાગવો અને અન્ય શારીરિક ફેરફારોનો સમાવેશ થઈ શકે છે.

આ પણ વાંચોઃ દૂધની માંગ વધતા શહેરમાં ખોરવાઈ વિતરણ વ્યવસ્થા, મિલ્ક સેન્ટર પર પડાપડી

બ્લડ શુગર વધવાનાં કારણો શું છે?

• નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર બદલાતી જીવનશૈલીનાં મુખ્ય પરિબળો નીચે મુજબ છે.
• રમતગમત અને કસરત માટે સમયનો અભાવ
• બાળકો, કિશોરો અને યુવાનોમાં મોબાઈલનો વધતો ઉપયોગ અને શારીરિક પ્રવૃત્તિઓ માટે ઘટતો સમય.
• ઘરે બનાવેલાં ભોજનની આદતમાં ફેરફાર
• અગાઉ ઘરે બનાવેલાં ભોજનને પ્રાથમિકતા આપવાની આદત ઘટવી.
• શારીરિક શ્રમમાં ઘટાડો
• ચાલીને કામ પર જવું, ઘરનાં કામ જાતે કરવાં અને રોજિંદા શારીરિક શ્રમનું પ્રમાણ ઘટવું.
• ઊંઘની ગુણવત્તામાં ઘટાડો
• અગાઉની સરખામણીએ સારી ઊંઘની આદત અને નિયમિત દિનચર્યામાં ફેરફાર.
• મોબાઈલ અને સ્ક્રીનનો વધતો સમય
• કલાકો સુધી મોબાઈલ ફોનનો ઉપયોગ કરવો અને શારીરિક પ્રવૃત્તિઓથી દૂર રહેવું.
• ડિલિવરી એપ્સ પર નિર્ભરતા
• ઘરે ભોજન બનાવવાની જગ્યાએ બહારથી ભોજન મંગાવવાની વધતી આદત.

બધા જ સમાચાર અને અપડેટ્સ મેળવવા માટે પ્લેસ્ટોર/એપ સ્ટોર પર જઇને અથવા આ લાઇન પર ક્લિક કરીને ડાઉનલોડ કરો અમારી લેટેસ્ટ એપ