ન્યૂઝ અપડેટ્સ
6 ફોટો ગેલેરી
Last Updated: 06:55 PM, 21 November 2026
1/6
હિન્દુ ધર્મમાં જન્મ અને મૃત્યુને જીવનનું અટલ સત્ય માનવામાં આવે છે. એવી માન્યતા છે કે જેણે આ ધરતી પર જન્મ લીધો છે, તેનું મૃત્યુ એક દિવસ નિશ્ચિત છે. હિન્દુ ધર્મમાં કોઈ વ્યક્તિના અવસાન બાદ તેના અંતિમ સંસ્કાર સાથે જોડાયેલી અનેક પરંપરાઓનું પાલન કરવામાં આવે છે. આ પરંપરાઓ પૈકીની એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ પરંપરા છે મૃતકના દેહને એકલો ન છોડવો. તમે પણ જોયું હશે કે જ્યારે ઘરમાં કોઈનું નિધન થાય છે, ત્યારે પરિવારજનો મૃતદેહની આસપાસ બેસી રહે છે અને રાત્રિના સમયે પણ કોઈને કોઈ વ્યક્તિ ત્યાં હાજર રહે છે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે આવું શા માટે કરવામાં આવે છે? ગરુડ પુરાણમાં આ પરંપરા સાથે જોડાયેલી કેટલીક ખાસ ધાર્મિક માન્યતાઓનો ઉલ્લેખ મળે છે.
2/6
ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, મૃત્યુ બાદ આત્મા શરીરનો ત્યાગ કરી દે છે, પરંતુ તેનો પોતાના પરિવાર અને ઘર પ્રત્યેનો મોહ તરત જ સમાપ્ત થતો નથી. ગરુડ પુરાણના પ્રચલિત અર્થઘટનોમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે મૃત્યુ પછી આત્મા થોડા સમય સુધી પોતાના પરિવારજનો અને જાણીતા સ્થળોની આસપાસ જ ભ્રમણ કરતી રહે છે. આ જ કારણોસર અંતિમ સંસ્કાર ન થાય ત્યાં સુધી મૃતકના શરીરનું સન્માન અને યોગ્ય દેખરેખ રાખવી અત્યંત જરૂરી માનવામાં આવે છે. એવી માન્યતા છે કે મૃતદેહને એકલો છોડી દેવાથી તેના અપમાન કે અવગણનાની સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે. તેથી પરિવારનો કોઈ સભ્ય સતત તેની પાસે બેસે છે અને અંતિમ સંસ્કાર સુધી શરીરની કાળજી રાખે છે. આ પ્રક્રિયાને મૃતક પ્રત્યેના આદર અને અંતિમ વિદાયનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ માનવામાં આવે છે.
ADVERTISEMENT
3/6
હિન્દુ પરંપરાઓમાં જો કોઈ વ્યક્તિનું મૃત્યુ રાત્રિના સમયે થાય, તો ઘણા સ્થળોએ અંતિમ સંસ્કાર બીજા દિવસે સવારે કરવામાં આવે છે. આ સમયગાળા દરમિયાન મૃતદેહને ઘરમાં રાખવામાં આવે છે અને પરિવારના સભ્યો સતત તેની પાસે હાજર રહે છે. ધાર્મિક માન્યતા મુજબ, રાત્રિના સમયે મૃતદેહને એકલો છોડવો યોગ્ય માનવામાં આવતો નથી. તેથી તેની નજીક દીવો પ્રગટાવવામાં આવે છે અને પરિવારનો કોઈ સભ્ય આખી રાત ત્યાં જાગતો બેસી રહે છે. મૃતકના શરીરની સુરક્ષા અને ગરિમા જાળવી રાખવા માટે આ વ્યવસ્થા કરવામાં આવે છે.
4/6
અંતિમ સંસ્કાર પહેલા મૃતદેહની નજીક દીવો પ્રગટાવવાની પણ પ્રાચીન પરંપરા છે. ધાર્મિક માન્યતાઓમાં દીવાને પ્રકાશ, પવિત્રતા અને સકારાત્મક ઊર્જાનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે દીવો પ્રગટાવવાથી આસપાસનું વાતાવરણ શાંત અને પવિત્ર બની રહે છે. આ સાથે જ પરિવારજનો મૃતકના આત્માની શાંતિ માટે પ્રાર્થના પણ કરતા રહે છે.
ADVERTISEMENT
5/6
અંતિમ સંસ્કાર સંપન્ન ન થાય ત્યાં સુધી મૃતકના શરીરને સ્વચ્છ અને સુરક્ષિત રાખવું અત્યંત આવશ્યક હોય છે. જો મૃતદેહને ખુલ્લો કે અસુરક્ષિત છોડી દેવામાં આવે, તો નાના જીવજંતુઓ કે અન્ય પ્રાણીઓ તેને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. આ કારણોસર પરિવારજનો તેની પાસે બેસીને સતત તેની દેખરેખ રાખે છે. આ પરંપરા મૃત વ્યક્તિ પ્રત્યે પરિવારની જવાબદારી અને અતૂટ સ્નેહને પણ દર્શાવે છે.
6/6
ગરુડ પુરાણ હિન્દુ ધર્મના અઢાર મુખ્ય પુરાણો પૈકીનું એક છે. તેમાં ભગવાન વિષ્ણુ અને પક્ષીરાજ ગરુડ વચ્ચે થયેલા સંવાદના માધ્યમથી મૃત્યુ, આત્મા, કર્મ અને પરલોક સાથે જોડાયેલી ગૂઢ વાતો સમજાવવામાં આવી છે. આ ગ્રંથમાં મૃત્યુ બાદ કરવામાં આવતા સંસ્કારોનું પણ વિશેષ મહત્વ દર્શાવવામાં આવ્યું છે. ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, કોઈ વ્યક્તિના નિધન બાદ તેના આત્માની શાંતિ અને સદ્ગતિ માટે સંપૂર્ણ વિધિ-વિધાન સાથે અંતિમ સંસ્કાર કરવા જરૂરી માનવામાં આવે છે, અને આ જ કારણે મૃતદેહને એકલો ન છોડવાની પરંપરા નિભાવવામાં આવે છે. જોકે, અલગ-અલગ પ્રદેશો અને પરિવારોમાં આ સાથે જોડાયેલી રીતરિવાજોમાં થોડી ભિન્નતા જોવા મળી શકે છે.
સંકળાયેલા મુદ્દાઓ
ટોપ સ્ટોરીઝ