National / ક્રાંતિકારી બનવાની ભગતસિંહની સફર કેવી રીતે શરૂ થઈ અને કઈ ઘટનાઓએ તેમના વિચારો બદલી નાખ્યા?, જાણો

એક બાળક હાથમાં લોહીથી લથપથ માટી લઈને પોતાના ઘરે પરત ફર્યું હતું. તેની ઉંમર પણ માંડ 12 વર્ષની હતી. આંખો સામે બ્રિટિશ શાસનની ક્રૂરતા જોઈ ચૂકેલા આ બાળકના મનમાં તે દિવસે શું ચાલી રહ્યું હશે, તેનો અંદાજ લગાવવો મુશ્કેલ છે. પરંતુ આ ઘટના તેના જીવનમાં એવી છાપ છોડી ગઈ, જે ક્યારેય ભૂંસાઈ નહીં. આ બાળક આગળ જતાં દેશની આઝાદીની લડતનું અમર નામ બન્યું. તે હતા શહીદ ભગતસિંહ.

શહીદ ભગતસિંહનો જન્મદિવસ

આજે, 28 સપ્ટેમ્બર એટલે શહીદ ભગતસિંહનો જન્મદિવસ. ભગતસિંહનો જન્મ 28 સપ્ટેમ્બર, 1907ના રોજ પંજાબના લ્યાલપુર જિલ્લાના બાંગા ગામમાં થયો હતો. તેમના જન્મ સમયથી જ તેમનો પરિવાર બ્રિટિશ શાસનના વિરોધમાં સામેલ હતો. તેમના કાકા સરદાર અજિત સિંહ અને લાલા લજપત રાયને બ્રિટિશ સરકારે ધરપકડ કરીને બર્મા મોકલી દીધા હતા. આ દરમિયાન ભગતસિંહના પિતા સરદાર કિશન સિંહ અને કાકા સરદાર સ્વર્ણ સિંહની પણ બ્રિટિશ શાસન વિરુદ્ધ ભાષણો આપવા બદલ ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. સ્વર્ણ સિંહનું જેલમાં જ અવસાન થયું હતું.

ખેતરોમાં સમય પસાર કરવો ગમે

બાળપણમાં ભગતસિંહને અભ્યાસની સાથે ખેતરોમાં સમય પસાર કરવાનું ખૂબ ગમતું હતું. તેમણે બાંગાની પ્રાથમિક શાળામાં પોતાના મોટા ભાઈ જગત સિંહ સાથે અભ્યાસ શરૂ કર્યો હતો. જોકે, જગત સિંહનું માત્ર 11 વર્ષની ઉંમરે અવસાન થયું. આ ઘટનાનો પણ ભગતસિંહના જીવન પર ઊંડો પ્રભાવ પડ્યો હતો. પછી તેમના પિતા સરદાર કિશન સિંહ લાહોર નજીક નવાંકોટ ગયા, જ્યાં તેમની જમીન હતી. ભગતસિંહને આગળના અભ્યાસ માટે શાળામાં દાખલ કરવાના હતા. તે સમયે શીખ પરિવારોમાં બાળકોને ખાલસા હાઈસ્કૂલમાં ભણાવવાનું સામાન્ય હતું, પરંતુ કિશન સિંહે બ્રિટિશ સરકાર પ્રત્યે અધિકારીઓના વફાદાર વલણ સામે વાંધો ઉઠાવ્યો. તેથી તેમણે ભગતસિંહને લાહોરની DAV સ્કૂલમાં મોકલ્યા. DAV સ્કૂલમાંથી મેટ્રિક પાસ કર્યા બાદ ભગતસિંહે નેશનલ કોલેજમાં પ્રવેશ લીધો. તે સમયે કોલેજ બ્રેડલોગ હોલ બિલ્ડિંગમાં ચાલતી હતી. અહીં તેઓ સુખદેવ અને યશપાલની નજીક બન્યા. કોલેજનો સમય તેમના જીવનમાં ખૂબ મહત્વનો રહ્યો, કારણ કે અહીં તેમના અભ્યાસની સાથે રાજકીય વિચારોને પણ નવી દિશા મળવા લાગી.

જલિયાંવાલા બાગની ઘટનાએ વિચારો બદલી નાખ્યા

ભગતસિંહ જ્યારે લગભગ 12 વર્ષના હતા ત્યારે જનરલ ડાયરના ગોળીબાર બાદ અમૃતસર પહોંચ્યા હતા. તેમણે જલિયાંવાલા બાગની મુલાકાત લીધી અને ત્યાંથી લોહીથી લથપથ માટી પોતાની સાથે લઈને આવ્યા હતા. નાની ઉંમરે બનેલો આ અનુભવ તેમના માટે ખૂબ મહત્વપૂર્ણ બની ગયો. દેશની સ્થિતિ અને બ્રિટિશ શાસન સામેના સંઘર્ષમાં તેમનો રસ સતત વધતો ગયો. જ્યારે તેઓ નવમા ધોરણમાં હતા ત્યારે તેમણે મહાત્મા ગાંધીની અધ્યક્ષતામાં યોજાયેલા કોંગ્રેસના અધિવેશનમાં પણ હાજરી આપી હતી. 1921માં અસહકાર ચળવળ પાછી ખેંચી લેવામાં આવ્યા બાદ ઘણા યુવાનો સ્વતંત્રતા મેળવવાના બીજા રસ્તાઓ વિશે વિચારવા લાગ્યા. આ સમય દરમિયાન પંજાબમાં બબ્બર અકાલી ચળવળનો ઉદય થયો હતો. તેના સમર્થકો બ્રિટિશ શાસનમાંથી દેશને મુક્ત કરવા માટે હિંસક પદ્ધતિઓની હિમાયત કરતા હતા. 1914 અને 1915ના શીખ ક્રાંતિકારીઓના બલિદાનની પણ તે સમયના યુવાનો પર અસર પડી હતી. આ ઘટનાઓએ ભગતસિંહની ભાવનાત્મક વિચારસરણીને અસર કરી હતી, જેનો પડઘો તેમના પછીના લખાણોમાં પણ જોવા મળે છે.

1914-15 દરમિયાન ક્રાંતિકારી સંગઠનોને ટેકો

તેમના પિતા સરદાર કિશન સિંહે પણ 1914-15 દરમિયાન ક્રાંતિકારી સંગઠનોને ટેકો આપ્યો હતો અને ક્રાંતિકારી નેતાઓને હજારો રૂપિયાની નાણાકીય મદદ કરી હતી. આ પ્રવૃત્તિઓ બદલ તેમને ભારત સંરક્ષણ અધિનિયમ હેઠળ અટકાયતમાં લેવામાં આવ્યા હતા. આવા પારિવારિક અને રાજકીય વાતાવરણમાં ભગતસિંહ પણ ક્રાંતિકારી માર્ગ તરફ વળવા લાગ્યા. 14 વર્ષની ઉંમર થાય તે પહેલાં જ તેઓ પંજાબની કેટલીક ક્રાંતિકારી સંસ્થાઓના સંપર્કમાં આવી ગયા હતા.

પોલીસની નજરથી બચવા કાનપુર પહોંચ્યા

ક્રાંતિકારી સંગઠનો ગુપ્ત રીતે કામ કરતા હતા, પરંતુ પોલીસ તેમની પ્રવૃત્તિઓ વિશે માહિતી મેળવવા લાગી હતી. સંગઠનના અનેક સભ્યોની ધરપકડ થઈ. પોલીસની દેખરેખથી બચવા અને કામ માટે નવું ક્ષેત્ર શોધવા ભગતસિંહ પંજાબ છોડીને કાનપુર ગયા. ત્યાં તેમની મુલાકાત ગણેશ શંકર વિદ્યાર્થી સાથે થઈ. બંને ગાઢ મિત્રો બન્યા. આ મુલાકાત ભગતસિંહના જીવનમાં એક વળાંક સાબિત થઈ. ત્યારબાદ તેઓ એક સંગઠિત ક્રાંતિકારી પક્ષ સાથે જોડાયા અને તેમનું જીવન ભારતીય ક્રાંતિકારી ચળવળ સાથે વધુ ઊંડે જોડાઈ ગયું.

બ્રિટિશ શાસન સામે બળવો કરવાની યોજના

પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન ભારતમાં અનેક ગુપ્ત ક્રાંતિકારી સંગઠનો બ્રિટિશ શાસન સામે બળવો કરવાની યોજના બનાવી રહ્યા હતા. રાસબિહારી બોઝ, જતીન મુખર્જી, સચિન્દ્રનાથ સાન્યાલ, કરતાર સિંહ સહિતના ક્રાંતિકારીઓ તેમાં સામેલ હતા. આ યોજના નિષ્ફળ રહી અને બ્રિટિશ સરકારે ડિફેન્સ ઓફ ઈન્ડિયા એક્ટ હેઠળ સામૂહિક ધરપકડો કરી.

1924માં ઉત્તર પ્રદેશ

1924માં ઉત્તર પ્રદેશ અને પંજાબના વિવિધ ક્રાંતિકારી જૂથો એકત્ર થયા અને હિન્દુસ્તાન રિપબ્લિકન એસોસિએશનની રચના થઈ. સચિન્દ્રનાથ સાન્યાલ, જોગેશ ચંદ્ર ચેટર્જી અને રામ પ્રસાદ બિસ્મિલ તેની રચનામાં સામેલ હતા. કાનપુર પહોંચ્યા બાદ ભગતસિંહ આ સંગઠનમાં જોડાયા. સંગઠનમાં તેમને 'બળવંત' નામ આપવામાં આવ્યું અને તેઓ જોગેશ ચંદ્ર ચેટર્જીના નેતૃત્વ હેઠળ કામ કરવા લાગ્યા. ઓગસ્ટ 1925માં કાકોરી ટ્રેન ઘટના બની. સંગઠનના સભ્યોએ સરકારી તિજોરી લઈ જતી ટ્રેન રોકીને પૈસા લૂંટી લીધા. ત્યારબાદ પોલીસ કાર્યવાહી વધુ કડક બની અને કાકોરી કાવતરું કેસમાં અનેક ક્રાંતિકારીઓની ધરપકડ થઈ. આ સમય દરમિયાન ભગતસિંહ લાહોર પરત ફર્યા.

અભ્યાસ સાથે ક્રાંતિકારી સંગઠન મજબૂત કર્યું

1925 અને 1926નો સમય ભગતસિંહના શિક્ષણ અને રાજકીય વિચારસરણીના વિકાસ માટે ખૂબ મહત્વનો હતો. નેશનલ કોલેજમાં તેમણે ઇતિહાસ, રાજકારણ અને અર્થશાસ્ત્રનો અભ્યાસ કર્યો. સુખદેવ અને ભગવતી ચરણ સાથે મળીને તેમણે રશિયન ક્રાંતિકારીઓના વિચારો સમજવા માટે એક અભ્યાસ વર્તુળ બનાવ્યું. પુસ્તકો વાંચવા અને રાજકીય વિચારો પર ચર્ચા કરવાની સાથે તેઓ ઉત્તર પ્રદેશ અને બંગાળના ક્રાંતિકારીઓના સંપર્કમાં પણ રહ્યા. કાકોરી કેસ દરમિયાન તેમણે લખનૌ જઈને જેલમાં બંધ ક્રાંતિકારીઓ સાથે ગુપ્ત સંપર્ક સ્થાપિત કર્યો હતો. તેમને જેલમાંથી મુક્ત કરાવવા માટે યોજના પણ બનાવવામાં આવી હતી. આ સમય દરમિયાન ભગતસિંહ બે વખત ધરપકડમાંથી બચી ગયા. જોકે યોજના સફળ ન થઈ અને તેઓ કાનપુર પાછા ફર્યા. 1926ની શરૂઆતમાં તેમણે બિજોય કુમાર સિંહા અને સુખદેવ સાથે મળીને ઉત્તર પ્રદેશ અને પંજાબમાં બચેલા ક્રાંતિકારી સંગઠનોનું પુનર્ગઠન કરવાનો પ્રયાસ કર્યો.

ધરપકડ અને નૌજવાન ભારત સભા

1926માં દશેરાના દિવસે લાહોરમાં બોમ્બ વિસ્ફોટ થયો હતો. પોલીસે આ ઘટનાના સંદર્ભમાં ભગતસિંહની ધરપકડ કરી. તેમને બોર્સ્ટલ જેલમાં રાખવામાં આવ્યા અને થોડા સમય માટે એકાંત કેદમાં પણ રાખવામાં આવ્યા. તેમના પર દશેરા વિસ્ફોટમાં સંડોવણીનો આરોપ મૂકાયો હતો. લાંબી કાનૂની પ્રક્રિયા બાદ તેમને મુક્ત કરવામાં આવ્યા. આ સમય દરમિયાન તેઓ સીધી ક્રાંતિકારી પ્રવૃત્તિઓમાં ભાગ લઈ શકતા ન હોવાથી તેમણે જાહેર પ્રવૃત્તિઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું. નૌજવાન ભારત સભાનું સંગઠન આ સમયગાળામાં વધુ મજબૂત બન્યું.

હીદોની યાદમાં કાકોરી દિવસ ઉજવવામાં આવ્યો

કાકોરી ઘટનાના શહીદોની યાદમાં કાકોરી દિવસ ઉજવવામાં આવ્યો. ભગતસિંહે 1915 અને 1916ના લાહોર કાવતરાના કેસોમાં સામેલ ક્રાંતિકારીઓ પર જાહેર પ્રવચનો યોજવાની યોજના બનાવી. તેમણે તેમના ફોટોગ્રાફ્સ એકત્ર કર્યા અને ફાનસની સ્લાઇડ્સ તૈયાર કરી. લાહોરના બ્રેડલો હોલમાં આ ક્રાંતિકારીઓના જીવન પર પ્રવચનો યોજાતા અને તેમાં મોટી સંખ્યામાં લોકો હાજર રહેતા. બાદમાં પંજાબ સરકારે આ પ્રવચનો પર પ્રતિબંધ મૂક્યો.

વિચારોમાં આવ્યો મોટો બદલાવ

આ સમય દરમિયાન ભગતસિંહની રાજકીય વિચારસરણીમાં પણ મોટો ફેરફાર આવ્યો. કાકોરી કેસમાં ક્રાંતિકારીઓને ફાંસી આપવામાં આવ્યા બાદ એક સમયે તેઓ હિંસક કાર્યવાહીને ક્રાંતિકારી સંગઠન માટે જરૂરી સાધન માનતા હતા. પરંતુ ભારત અને દુનિયાની સમસ્યાઓનો ઊંડો અભ્યાસ કર્યા બાદ તેમના વિચારો સમાજવાદ તરફ આગળ વધ્યા.

1928માં ક્રાંતિકારી સંગઠનને ફરીથી મજબૂત બનાવવાના પ્રયાસો

નેશનલ કોલેજમાં અભ્યાસ દરમિયાન તેમણે સમાજવાદી વિચારોનો ઊંડાણપૂર્વક અભ્યાસ કર્યો અને રશિયાને પોતાના આદર્શની નજીક માન્યું. નૌજવાન ભારત સભા દ્વારા તેઓ યુવાનોને સંગઠિત કરવા માંગતા હતા. તેમના માટે રાજકીય સ્વતંત્રતા સાથે આર્થિક સ્વતંત્રતા પણ મહત્વપૂર્ણ હતી. કામદારો અને ખેડૂતોના પ્રશ્નો પણ તેમની રાજકીય વિચારસરણીનો મહત્વનો ભાગ બન્યા. 1928માં ક્રાંતિકારી સંગઠનને ફરીથી મજબૂત બનાવવાના પ્રયાસો થયા. જુલાઈમાં કાનપુરમાં પ્રારંભિક બેઠક થઈ અને સપ્ટેમ્બર 1928માં દિલ્હીમાં મહત્વપૂર્ણ બેઠક યોજાઈ. આ બેઠકમાં ભગતસિંહે પોતાને સમાજવાદી કાર્યકર્તા તરીકે રજૂ કર્યા અને હિન્દુસ્તાન રિપબ્લિકન એસોસિએશનનું નામ બદલીને હિન્દુસ્તાન સોશિયાલિસ્ટ રિપબ્લિકન એસોસિએશન કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો. શરૂઆતમાં વિરોધ થયો, પરંતુ બાદમાં પ્રસ્તાવ સ્વીકારવામાં આવ્યો.

કેન્દ્રીય સમિતિના મહત્વપૂર્ણ સભ્ય બન્યા

ભગતસિંહ કેન્દ્રીય સમિતિના મહત્વપૂર્ણ સભ્ય બન્યા. સંગઠનનું મુખ્ય મથક પહેલાં ઝાંસીમાં અને ત્યારબાદ આગ્રામાં બનાવાયું. આગ્રામાં ક્રાંતિકારીઓ ખૂબ મુશ્કેલ પરિસ્થિતિઓમાં રહેતા હતા. નાણાકીય મુશ્કેલીઓ હોવા છતાં ભગતસિંહે અભ્યાસ ચાલુ રાખ્યો. તેમણે નાનું પુસ્તકાલય બનાવ્યું અને અર્થશાસ્ત્ર તથા સમાજવાદ પરનાં પુસ્તકોનો અભ્યાસ કર્યો.

લાલા લજપત રાયના મૃત્યુ બાદ સોન્ડર્સ કાંડ

1928માં લાહોરમાં સાયમન કમિશન વિરુદ્ધ પ્રદર્શન થયું. 30 ઓક્ટોબરે પોલીસે પ્રદર્શનકારીઓ પર લાઠીચાર્જ કર્યો. આ હુમલામાં લાલા લજપત રાય ઘાયલ થયા અને 17 નવેમ્બરે તેમનું અવસાન થયું. ત્યારબાદ ક્રાંતિકારીઓએ પોલીસ અધિકારી સ્કોટને નિશાન બનાવવાનો નિર્ણય કર્યો. ભગતસિંહ અને શિવરામ રાજગુરુને આ કાર્યવાહીની જવાબદારી સોંપાઈ અને ચંદ્રશેખર આઝાદ તેનું નેતૃત્વ કરવાના હતા. 17 ડિસેમ્બર 1928ના રોજ સ્કોટના બદલે સહાયક પોલીસ અધિક્ષક સોન્ડર્સનું મૃત્યુ થયું. તેમનો પીછો કરી રહેલા કોન્સ્ટેબલ ચન્નન સિંહનું પણ ગોળી વાગવાથી મૃત્યુ થયું.

આર્મીના નામવાળા પોસ્ટરો લગાવવામાં આવ્યા

બીજા દિવસે શહેરની દિવાલો પર હિન્દુસ્તાન સોશિયાલિસ્ટ રિપબ્લિકન આર્મીના નામવાળા પોસ્ટરો લગાવવામાં આવ્યા. ત્યારબાદ લાહોરમાં પોલીસની દેખરેખ વધારી દેવામાં આવી. ભગતસિંહ અને તેમના સાથીઓ વેશપલટો કરીને લાહોરથી નીકળ્યા. ભગતસિંહે સરકારી અધિકારીનો વેશ ધારણ કરીને ફર્સ્ટ ક્લાસ ડબ્બામાં મુસાફરી કરી. રાજગુરુ કર્મચારીના વેશમાં તેમની સાથે ગયા, જ્યારે ચંદ્રશેખર આઝાદ પંડિતના વેશમાં યાત્રાળુઓના જૂથ સાથે નીકળ્યા.

વિધાનસભામાં બોમ્બ અને ધરપકડ

સોન્ડર્સ ઘટનાના બાદ ભગતસિંહ અને બિજોય કુમાર સિંહાએ બંગાળના ક્રાંતિકારીઓનો સંપર્ક કર્યો. આ દરમિયાન તેમણે બોમ્બ બનાવવાની ટેકનિક શીખી અને આગ્રામાં બોમ્બ તૈયાર કરવાનું શરૂ કર્યું. 8 એપ્રિલ 1929ના રોજ ભગતસિંહ અને બટુકેશ્વર દત્ત સેન્ટ્રલ લેજિસ્લેટિવ એસેમ્બલીમાં પહોંચ્યા. તેમણે સરકારી સભ્યોની બેઠકો તરફ બોમ્બ ફેંક્યા. વિસ્ફોટથી ગૃહ ધુમાડાથી ભરાઈ ગયું અને થોડું નુકસાન થયું, પરંતુ કોઈનું મોત થયું નહીં. તેમની પાસે ભાગી જવાની તક હતી, પરંતુ તેમણે ભાગવાને બદલે પોતાની રિવોલ્વર છોડી દીધી અને પેમ્ફલેટ ફેંક્યા. તેમણે ક્રાંતિકારી સૂત્રોચ્ચાર કર્યા અને પોલીસ સમક્ષ આત્મસમર્પણ કર્યું. કોર્ટમાં તેમણે પોતાની કાર્યવાહીને ટ્રેડ ડિસ્પ્યુટ બિલ અને પબ્લિક સેફ્ટી બિલના વિરોધ સાથે જોડીને સમજાવી. તેમણે જણાવ્યું કે તેમનો હેતુ કોઈને મારવાનો નહોતો.

જેલમાં ભૂખ હડતાળ

એસેમ્બલી બોમ્બ કેસમાં દોષિત ઠર્યા બાદ ભગતસિંહ અને બટુકેશ્વર દત્તે રાજકીય કેદીઓ સાથે સારી રીતે વર્તન કરવામાં આવે તેવી માંગ સાથે ભૂખ હડતાળ શરૂ કરી. તેમની માંગ હતી કે રાજકીય હેતુથી કરવામાં આવેલા ગુનાઓમાં દોષિત કેદીઓને રાજકીય કેદી તરીકે ગણવામાં આવે. તેમને વાંચવાનો, અખબારો મેળવવાનો, સારું ભોજન અને અન્ય જરૂરી સુવિધાઓનો અધિકાર આપવામાં આવે. 13 જુલાઈ 1929થી લાહોર કાવતરું કેસના અન્ય કેદીઓએ પણ તેમના સમર્થનમાં ભૂખ હડતાળ શરૂ કરી. જતીન્દ્રનાથ દાસની તબિયત સતત ખરાબ થતી ગઈ. ભગતસિંહે તેમને દવા અને એનિમા લેવા માટે સમજાવ્યા, પરંતુ સરકારે તેમને બિનશરતી મુક્ત કર્યા નહીં. બાદમાં જતીન્દ્રનાથ દાસનું અવસાન થયું.

લાહોર કાવતરું કેસમાં કોર્ટ પણ બની વિચારનું મંચ

ભૂખ હડતાળ બાદ લાહોર કાવતરું કેસની સુનાવણી શરૂ થઈ. ભગતસિંહ, સુખદેવ અને બિજોય કુમાર સિંહાએ કોર્ટની કાર્યવાહીનો ઉપયોગ પોતાના વિચારો લોકો સુધી પહોંચાડવાના મંચ તરીકે કર્યો. તેઓ રાજકીય કેદીઓ સાથે આદરપૂર્વક વર્તન અને સાક્ષીઓની સુનાવણી દરમિયાન જાહેર પ્રવેશ માટે લડ્યા. કોર્ટની કાર્યવાહી ક્રાંતિકારી સૂત્રોચ્ચાર સાથે શરૂ થતી. સાક્ષીઓની પૂછપરછ દરમિયાન પણ સંગઠનના ઉદ્દેશ્યો અને વિચારોને જાહેર રેકોર્ડનો ભાગ બનાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો. એક સમયે કેદીઓને હાથકડી પહેરાવવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો, પરંતુ તેમણે તેનો વિરોધ કર્યો. પોલીસે તેમને બળજબરીથી કોર્ટમાં લઈ જવાનો પ્રયાસ કર્યો, જેના કારણે હિંસા થઈ. કાર્યવાહી દરમિયાન ભગતસિંહ પર પણ હુમલો થયો. ટ્રાયલ સામે દેશભરમાં આક્રોશ જોવા મળ્યો. લોકોએ નાણાકીય મદદ મોકલી અને ભગતસિંહ તથા તેમના સાથીઓના સમર્થનમાં રેલીઓ કાઢવામાં આવી.

જેલમાં પણ વાંચન અને લેખન ચાલુ રહ્યું

ભગતસિંહના જીવનમાં અભ્યાસની ભૂમિકા સતત રહી. જેલમાં પણ તેમણે વાંચન અને લેખન ચાલુ રાખ્યું. તેમણે સામ્યવાદી સાહિત્યનો અભ્યાસ કર્યો અને પછીથી પોતાને નાસ્તિક માન્યા. જેલની મુશ્કેલ પરિસ્થિતિઓ પણ તેમના વિચારોને બદલી શકી નહીં. તેમણે ભારતના ક્રાંતિકારી ચળવળનો ઇતિહાસ લખવાનો પ્રયાસ કર્યો. આ માટે તેમણે બંગાળી ભાષા શીખી અને બંગાળી ક્રાંતિકારી સાહિત્યનો અભ્યાસ કર્યો. ફાંસીના થોડા સમય પહેલાં તેમણે યુવા રાજકીય કાર્યકરો માટે એક નિવેદન પણ તૈયાર કર્યું હતું. ભગતસિંહ માટે ક્રાંતિ માત્ર બોમ્બ અને પિસ્તોલ સુધી સીમિત નહોતી. તેમના વિચારોમાં એવી સામાજિક વ્યવસ્થાનો વિચાર પણ હતો જેમાં કામદારો અને ખેડૂતો શોષણથી મુક્ત હોય અને આર્થિક અસમાનતા દૂર થાય.

આ પણ વાંચો : આજથી શરૂ થનારી ત્રણ દિવસની રાષ્ટ્રવ્યાપી બેંક હડતાળ મુલતવી, હવે બેંકો રાબેતા મુજબ ખુલશે

28 સપ્ટેમ્બરનો દિવસ એટલે માત્ર એક ક્રાંતિકારીના જન્મદિવસની યાદ નહીં, પરંતુ એવા યુવાનને યાદ કરવાનો દિવસ છે જેણે પોતાના જીવનના ખૂબ ઓછા વર્ષોમાં વાંચન, વિચાર, સંગઠન, સંઘર્ષ અને બલિદાનની એવી છાપ છોડી જે આજે પણ ભારતીય સ્વતંત્રતા આંદોલનના ઇતિહાસમાં મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવે છે.

બધા જ સમાચાર અને અપડેટ્સ મેળવવા માટે પ્લેસ્ટોર/એપ સ્ટોર પર જઇને અથવા આ લાઇન પર ક્લિક કરીને ડાઉનલોડ કરો અમારી લેટેસ્ટ એપ