ન્યૂઝ અપડેટ્સ
ન્યૂઝ અપડેટ્સ
VTV / ધર્મ / શ્રાદ્ધ કર્મ કેટલા પ્રકારના હોય છે? નિત્ય શ્રાદ્ધથી પાર્વણ, સપિંડન અને પ્રેત શ્રાદ્ધ સુધી 12 મુખ્ય પ્રકાર અને તેમનું મહત્વ જાણો
16 ફોટો ગેલેરી
Last Updated: 11:33 AM, 27 September 2026
FOLLOW ON
શેર કરો
1/16
વિશ્વામિત્ર સ્મૃતિ અને ભવિષ્ય પુરાણ સાથે જોડાયેલા વર્ણનોમાં નિત્ય, નૈમિત્તિક, કામ્ય, વૃદ્ધિ, સપિંડન, પાર્વણ, ગોષ્ઠી, શુદ્ધ્યર્થ, કર્માંગ, દૈવિક, યાત્રાર્થ અને પુષ્ટ્યર્થ સહિત 12 પ્રકારના શ્રાદ્ધનો ઉલ્લેખ મળે છે.
આ તસવીર શેર કરો
2/16
નિત્ય શ્રાદ્ધ એટલે કોઈ ખાસ મનોકામના રાખ્યા વગર નિયમિત રીતે કરવામાં આવતું શ્રાદ્ધ. તેમાં પિતરોના સ્મરણ સાથે જળ, તલ અને અન્ન વગેરે અર્પણ કરવામાં આવે છે. શાસ્ત્રીય વર્ણનોમાં જરૂરિયાત હોય ત્યારે માત્ર જળથી પણ નિત્ય શ્રાદ્ધ કરવાની વાત મળે છે.
આ તસવીર શેર કરો
ADVERTISEMENT
3/16
નૈમિત્તિક શ્રાદ્ધ કોઈ ખાસ પિતરને ધ્યાનમાં રાખીને કરવામાં આવે છે. તેને એકોદિષ્ટ શ્રાદ્ધ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. કોઈ વ્યક્તિના મૃત્યુ પછી અથવા દર વર્ષે તેની મૃત્યુ તિથિએ કરવામાં આવતા શ્રાદ્ધને આ પ્રકાર સાથે જોડવામાં આવે છે.
આ તસવીર શેર કરો
4/16
કોઈ ખાસ મનોકામના પૂર્ણ થાય અથવા કોઈ વિશેષ હેતુ સિદ્ધ થાય તે માટે કરવામાં આવતા શ્રાદ્ધને કામ્ય શ્રાદ્ધ કહેવામાં આવે છે. એટલે કે આ શ્રાદ્ધ પાછળ ચોક્કસ ઈચ્છા અથવા કામના જોડાયેલી હોય છે. વિવિધ ધાર્મિક વર્ણનોમાં કામ્ય શ્રાદ્ધને વિશેષ ઈચ્છા પૂર્તિ સાથે જોડવામાં આવ્યું છે.
આ તસવીર શેર કરો
ADVERTISEMENT
5/16
નાન્દી શ્રાદ્ધને વૃદ્ધિ શ્રાદ્ધ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. ઘરમાં લગ્ન, સંતાન જન્મ જેવા શુભ અને માંગલિક પ્રસંગો પહેલાં અથવા દરમિયાન પિતરોનું સ્મરણ કરીને આ શ્રાદ્ધ કરવાની પરંપરા વર્ણવવામાં આવે છે. માન્યતા પ્રમાણે આવા પ્રસંગોમાં પિતરોના આશીર્વાદ મેળવવા માટે આ વિધિ કરવામાં આવે છે.
આ તસવીર શેર કરો
6/16
પિતૃ પક્ષ દરમિયાન કરવામાં આવતા મુખ્ય શ્રાદ્ધને પાર્વણ શ્રાદ્ધ કહેવામાં આવે છે. અમાવસ્યા અથવા અન્ય પર્વની તિથિએ કરવામાં આવતા શ્રાદ્ધનો પણ તેમાં સમાવેશ થાય છે. પિતૃ પક્ષ સાથે પાર્વણ શ્રાદ્ધનું ખાસ જોડાણ માનવામાં આવે છે.
આ તસવીર શેર કરો
ADVERTISEMENT
7/16
સપિંડન શ્રાદ્ધ મૃત્યુ પછીની મહત્વની વિધિ સાથે જોડાયેલું છે. તેમાં પ્રેત પિંડને પિતૃ પિંડ સાથે જોડવાની વિધિ કરવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતા પ્રમાણે આ વિધિ પછી મૃત વ્યક્તિને પિતરોની શ્રેણીમાં સ્થાન મળવાની પ્રક્રિયા સાથે જોડવામાં આવે છે.
આ તસવીર શેર કરો
8/16
ગોષ્ઠી શ્રાદ્ધ સામૂહિક રીતે કરવામાં આવતું શ્રાદ્ધ છે. પરિવાર, કુળ અથવા એક સમૂહના લોકો સાથે મળીને શ્રાદ્ધ કર્મ કરે ત્યારે તેને ગોષ્ઠી શ્રાદ્ધ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. પિતૃ પક્ષ દરમિયાન સામૂહિક રીતે કરવામાં આવતા શ્રાદ્ધને પણ આ પ્રકાર સાથે જોડવામાં આવે છે.
આ તસવીર શેર કરો
ADVERTISEMENT
9/16
શુદ્ધ્યર્થ શ્રાદ્ધ નામ પ્રમાણે શુદ્ધિ સાથે જોડાયેલું છે. ધાર્મિક પરંપરામાં કોઈ પ્રકારની અશુદ્ધિ અથવા દોષમાંથી મુક્તિ અને આત્મશુદ્ધિના હેતુથી આ પ્રકારનું શ્રાદ્ધ કરવામાં આવે છે. તેના માધ્યમથી પિતરોનું સ્મરણ અને ધાર્મિક વિધિ કરવામાં આવે છે.
આ તસવીર શેર કરો
10/16
કોઈ મુખ્ય ધાર્મિક કર્મ અથવા સંસ્કારના એક ભાગ તરીકે કરવામાં આવતા શ્રાદ્ધને કર્માંગ શ્રાદ્ધ કહેવામાં આવે છે. ગર્ભાધાન, નામકરણ, ઉપનયન જેવા વિવિધ સંસ્કારો સાથે જોડાયેલી શ્રાદ્ધ વિધિઓને આ પ્રકારમાં ગણવામાં આવે છે. એટલે કે મુખ્ય ધાર્મિક વિધિની સાથે પિતૃ કર્મ કરવામાં આવે છે.
આ તસવીર શેર કરો
ADVERTISEMENT
11/16
દૈવિક શ્રાદ્ધ દેવતાઓ સાથે જોડાયેલી ધાર્મિક વિધિ તરીકે વર્ણવવામાં આવે છે. તેમાં દેવતાઓને સમર્પણ અને તેમની કૃપા મેળવવાના હેતુ સાથે શ્રાદ્ધ કર્મ કરવામાં આવે છે. વિવિધ શાસ્ત્રીય વર્ણનોમાં દૈવિક શ્રાદ્ધનો અલગ સંદર્ભ પણ જોવા મળે છે.
આ તસવીર શેર કરો
12/16
તીર્થ યાત્રા સાથે જોડાયેલું શ્રાદ્ધ યાત્રાર્થ શ્રાદ્ધ કહેવાય છે. તીર્થ સ્થળે જઈને પિતરો માટે શ્રાદ્ધ કરવું અથવા યાત્રા સાથે સંકળાયેલી શ્રાદ્ધ વિધિને આ પ્રકારમાં ગણવામાં આવે છે. ગયા અને અન્ય પવિત્ર તીર્થ સ્થળો પિતૃ કર્મ માટે મહત્વના માનવામાં આવે છે.
આ તસવીર શેર કરો
13/16
પુષ્ટ્યર્થ શ્રાદ્ધને વૃદ્ધિ શ્રાદ્ધ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. પરિવારની સુખ-સમૃદ્ધિ, આર્થિક વૃદ્ધિ, સંતાન પ્રાપ્તિ અથવા જીવનમાં શુભ વૃદ્ધિ જેવા હેતુઓ સાથે તેને જોડવામાં આવે છે. શાસ્ત્રીય વર્ણનોમાં પુષ્ટ્યર્થ શ્રાદ્ધને શારીરિક અને આર્થિક ઉન્નતિના હેતુ સાથે પણ જોડવામાં આવ્યું છે.
આ તસવીર શેર કરો
14/16
પ્રેત શ્રાદ્ધને 12 પ્રકારની ઉપરોક્ત યાદીથી અલગ મૃત્યુ પછીની શ્રાદ્ધ વિધિ તરીકે સમજવામાં આવે છે. વ્યક્તિના મૃત્યુ બાદ સપિંડન સુધી કરવામાં આવતી કેટલીક શ્રાદ્ધ વિધિઓને પ્રેત શ્રાદ્ધ સાથે જોડવામાં આવે છે. તેમાં મૃત્યુ પછીના દિવસોમાં કરવામાં આવતી વિવિધ વિધિઓનો સમાવેશ થાય છે.ધાર્મિક માન્યતા પ્રમાણે મૃત્યુ પછીની આ વિધિઓનો હેતુ મૃત વ્યક્તિ માટે પિંડદાન, તર્પણ અને અન્ય કર્મ દ્વારા આગળની યાત્રા માટે ધાર્મિક રીતે સંબળ આપવાનો હોય છે. દશગાત્ર, એકાદશાહ અને દ્વાદશાહ જેવી વિધિઓનો ઉલ્લેખ આ સંદર્ભમાં કરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ સપિંડન શ્રાદ્ધ દ્વારા પ્રેત પિંડને પિતૃ પિંડ સાથે જોડવાની વિધિ કરવામાં આવે છે.
આ તસવીર શેર કરો
15/16
પિતૃ કર્મ અને શ્રાદ્ધની પરંપરા ભારતના અલગ-અલગ વિસ્તારોમાં અલગ નામથી ઓળખાય છે. ઉત્તર અને ઉત્તર-પૂર્વ ભારતમાં પિતૃ પક્ષનું વિશેષ મહત્વ છે. તમિલનાડુમાં તેને 'આદિ અમાવસાઈ', કેરળમાં 'કરિકડા વાવુબલી' અને મહારાષ્ટ્રમાં 'પિતૃ પંધરવડા' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. પિતૃ કર્મની રીત અને પરંપરામાં પણ પ્રદેશ પ્રમાણે ફેરફાર જોવા મળે છે.
આ તસવીર શેર કરો
16/16
ધર્મને લગતો આ આર્ટિકલ માત્ર અલગ-અલગ મળતી માહિતીને આધારિત છે. નહીં કે તમે તેને સત્ય જ માની લો. કારણ કે ધર્મ દરેકની આસ્થાનો વિષય છે. અહીં આપવામાં આવેલી જાણકારીને અનુસરતા પહેલા ધર્મ કે શાસ્ત્ર આધારિત જ્ઞાન ધરાવનારા વિદ્ધાનોની સલાહ લેવી અતિ આવશ્યક રહેશે. નહીં તો કોઇ મુશ્કેલી સર્જાય તો જવાબદારી vtvgujarati.com નહીં રહે. કારણ કે આ આર્ટિકલ ફક્ત ન્યૂઝના હેતુસર પબ્લિશ કરવામાં આવ્યો છે.
આ તસવીર શેર કરો
સંકળાયેલા મુદ્દાઓ
સબસ્ક્રાઇબ કરો
ટોપ સ્ટોરીઝ
