ચુકાદો / હવે ઘરમાં રાખેલા સોનાનો હિસાબ પણ આપવો પડશે? ગોલ્ડ રાખવાની છૂટછાટ મુદ્દે સુપ્રીમ કોર્ટનો મોટો આદેશ

સુપ્રીમ કોર્ટે સોનાના દાગીના માટે 500, 250 અને 100 ગ્રામની મર્યાદા અંગે એક મહત્વપૂર્ણ કાનૂની નિર્ણય લીધો છે. કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે આવકવેરા વિભાગ દ્વારા સર્ચ દરમિયાન ચોક્કસ રકમ સુધીનું સોનું જપ્ત કરવાની મનાઈનો અર્થ એ નથી કે સોનાનો સ્ત્રોતનો હિસાબ આપવો નહી પડે.

ભારતમાં એક સામાન્ય માન્યતા છે કે જો પરિણીત મહિલા પાસે 500 ગ્રામ, અપરિણીત મહિલા પાસે 250 ગ્રામ અને પુરુષ પાસે 100 ગ્રામ હોય તો આવકવેરા વિભાગ સોનાના દાગીના પર પ્રશ્ન ઉઠાવી શકતું નથી. જોકે, સુપ્રીમ કોર્ટના 2 નવેમ્બર 2026ના નિર્ણયે આ માન્યતાની કાનૂની મર્યાદા સ્પષ્ટ કરી છે. આ કેસ બિહારની એક મહિલા ફુલપરી કુમારી સાથે સંબંધિત છે, જે અપ્રમાણસર સંપત્તિ રાખવાના આરોપમાં કેસનો સામનો કરી રહી હતી. કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે સરકારી માર્ગદર્શિકામાં ઉલ્લેખિત સોનાની માત્રાનો ઉલ્લેખ કરીને મિલકતના સ્ત્રોતના પ્રશ્નનો ઉકેલ લાવી શકાતો નથી.

ફુલપરી કુમારી કેસ: સમગ્ર વિવાદ શું છે?

હકીકતમાં બિહારમાં પૂર્વ સીડીપીઓ (બાળ વિકાસ પ્રોજેક્ટ ઓફિસર) ફુલપરી કુમારી સામે ભ્રષ્ટાચારના આરોપો મૂકવામાં આવ્યા હતા. 11 મે 2015 ના વિજિલન્સ વિભાગે તેમની આવક કરતાં વધુ સંપત્તિ ધરાવવા બદલ તેમની સામે એફઆઈઆર દાખલ કરી હતી. આ કેસમાં તેમના પતિનું પણ નામ આરોપી તરીકે રાખવામાં આવ્યું હતું.

તપાસ દરમિયાન તેમના ઘરમાંથી મિલકતના દસ્તાવેજો અને 646.400 ગ્રામ સોનાના દાગીના મળી આવ્યા હતા.

ફુલપરી કુમારીએ દાવો કર્યો હતો કે જપ્ત કરાયેલા દાગીના ફક્ત તેમના જ નહીં, પરંતુ પરિવારના અન્ય સભ્યો અને તેમની અપરિણીત પુત્રીના પણ છે. પોતાના બચાવમાં, તેમણે અગાઉના સીબીડીટીના નિર્દેશોનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો અને કાનૂની રાહત માંગી હતી. આ કેસ પટણા હાઈકોર્ટમાં પહોંચ્યો હતો.

પટણા હાઈકોર્ટનો નિર્ણય શું હતો?

ફુલપરી કુમારીએ વિજિલન્સ વિભાગની કાર્યવાહી અને સોનાની જપ્તી સામે પટણા હાઈકોર્ટમાં કાનૂની લડાઈ લડવાનું નક્કી કર્યું. તેમના વકીલે દલીલ કરી હતી કે કૌટુંબિક દાગીના સીબીડીટી માર્ગદર્શિકા હેઠળ સરકાર દ્વારા નિર્ધારિત મર્યાદામાં આવે છે. તેથી, ફક્ત સોનુ મળવાને લઇ તેમની સામે કાર્યવાહી ઉચિત નથી. પટણા હાઈકોર્ટે 14 મે, 2026 ના રોજ ફુલપરી કુમારી સામે ચાલી રહેલી કાનૂની કાર્યવાહીને રદ કરી દીધી હતી. ત્યારબાદ બિહાર સરકારે હાઈકોર્ટના નિર્ણયને સુપ્રીમ કોર્ટમાં પડકાર્યો હતો.

સુપ્રીમ કોર્ટે કાયદેસર અને ગેરકાયદેસર સોના વચ્ચેનો તફાવત સમજાવતા ચિત્ર સ્પષ્ટ કર્યું

સુપ્રીમ કોર્ટે સુપ્રીમ કોર્ટમાં કેસની સુનાવણી કરી અને પટણા હાઈકોર્ટના નિર્ણય સાથે તથ્યો પર પણ વિચાર કરવામાં આવ્યો.

સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે સોનું જપ્ત ન કરવાના સરકારી નિર્દેશો અને સંપત્તિના સ્ત્રોત માટે સમજૂતી પૂરી પાડવી એ બે અલગ અલગ બાબતો છે. અપ્રમાણસર સંપત્તિના કિસ્સાઓમાં આરોપીએ તેમની જાણીતી આવક અને સંપત્તિ વચ્ચેની વિસંગતતા સમજાવવી જરૂરી છે.

સુપ્રીમ કોર્ટે સોનાના દાગીના રાખવા માટે ૫૦૦, ૨૫૦ અને ૧૦૦ ગ્રામની મર્યાદા અંગે એક મહત્વપૂર્ણ કાનૂની સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરી. કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે આવકવેરાની તપાસ દરમિયાન ચોક્કસ રકમ સુધી સોનાની જપ્તી પર પ્રતિબંધ મૂકવાના નિયમનો અર્થ એ નથી કે સોનાના સ્ત્રોતનો હિસાબ નહી આપવો પડે. સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે ફક્ત સોનાના ચોક્કસ જથ્થાનો ઉલ્લેખ કરવાથી તેની પ્રાપ્તીનો હિસાબ દેવાનો નથી.

કોર્ટે સ્પષ્ટતા કરી હતી કે ફક્ત સરકારી પરિપત્રનો ઉલ્લેખ કરવાથી એ સાબિત થતું નથી કે સોનું કાયદેસરની આવકમાંથી ખરીદવામાં આવ્યું હતું અથવા તેનો સ્ત્રોત સ્પષ્ટ છે. તેથી આ આધારે હાઇકોર્ટ દ્વારા કેસ રદ કરવાનો નિર્ણય વાજબી નહોતો. આખરે બેન્ચે પટણા હાઇકોર્ટના નિર્ણયને પલટાવી દીધો અને ભૂતપૂર્વ સીડીપીઓ ફુલપરી કુમારી સામે કાર્યવાહી ફરી શરૂ કરી.

આ પણ વાંચોઃ નેશનલ / ‘બિલોંગિંગઃ અ જર્ની ઓફ લવ’માં બચ્ચન પરિવારથી PM મોદી સુધીનો ઉલ્લેખ, કોના વિશે રહ્યા મૌન?

શું નિર્ધારિત મર્યાદાથી વધુ સોનું રાખવું ગેરકાયદે?

મુદ્દો એ છે કે ભારતીય કાયદાઓ વ્યક્તિ પાસે રાખી શકે તેવા સોનાના દાગીનાની મહત્તમ મર્યાદા નક્કી કરતા નથી. નાણા મંત્રાલયે 1 ડિસેમ્બર, 2016 ના સ્પષ્ટતા કરી હતી કે કાયદેસર અને સ્પષ્ટ આવકના સ્ત્રોતોમાંથી મેળવેલા સોના પર કોઈ નિશ્ચિત જથ્થાની મર્યાદા નથી. આમાં વારસાગત સોનું પણ શામેલ છે. તેથી 500, 250 અથવા 100 ગ્રામથી વધુ સોનું રાખવું એ ગુનો નથી.

બધા જ સમાચાર અને અપડેટ્સ મેળવવા માટે પ્લેસ્ટોર/એપ સ્ટોર પર જઇને અથવા આ લાઇન પર ક્લિક કરીને ડાઉનલોડ કરો અમારી લેટેસ્ટ એપ