Gujarat Rain / ગુજરાતમાં આ કારણે પડ્યો ધમધોમાર વરસાદ, અલનીનો નહીં, આ ઈફેક્ટે સર્જી તારાજી

Climate Change: ગુજરાતમાં ભારે વરસાદને લઇને જનજીવન અસ્તવ્યસ્ત થઇ ગયુ છે. રાજ્યના અનેક વિસ્તારોમાં 14 કલાકમાં 400-450 મીમી વરસાદને કારણે પૂર આવ્યું. વૈજ્ઞાનિકોએ અલ નીનોનો હાઉ ઉભો કર્યો પણ નેગેટિવ પીડીઓને ઓછો આંક્યો, જેણે ચોમાસાને મજબૂત બનાવ્યું.

ગુજરાતમાં બે દિવસથી સતત ધોધમાર વરસાદ વરસી રહ્યો છે. ચોમાસાએ તેનું રૌદ્ર સ્વરૂપ બતાવ્યું છે. જે જોવા મળી રહ્યું છે આ સામાન્ય વરસાદ નથી, પરંતુ પુર લાવતી તબાહી છે. માત્ર 14 કલાકમાં, ઘણા વિસ્તારોમાં 400 મીમીથી વધુ વરસાદ પડ્યો છે. ચીખલી (નવસારી) માં 451 મીમી, ધોળકા (અમદાવાદ) માં 440 મીમી, ખેરગામમાં 431 મીમી, ઉમરપાડા (સુરત) માં 405 મીમી અને ઉમરગાંવ (વલસાડ) માં 365 મીમી વરસાદ નોંધાયો છે.

નદીઓ બંને કાંઠે વહી રહી છે જેને લઇને આસપાસના વિસ્તારોમાં પુરની સ્થીતી જોવા મળી રહી છે. સ્તાઓ પાણીમાં ડૂબી ગયા છે. ખેતરો છલકાઈ ગયા છે. સામાન્ય જનજીવન ખોરવાઈ ગયું છે. આ વરસાદ સામાન્ય ચોમાસા કરતા ઘણો વધુ તીવ્ર અને વિનાશક સાબિત થઈ રહ્યો છે. આ વરસાદી આફત વચ્ચે હવામાનશાસ્ત્રીઓ અને સોશિયલ મીડિયા પર ચર્ચા શરૂ થઈ છે. કેટલાક મહિનાઓ પહેલા અલ નીનોને લઈને ચર્ચા એટલી બધી ફેલાઈ ગઈ હતી કે લોકો દુષ્કાળની શક્યતાથી ગભરાઈ ગયા હતા.

સ્થાનિક આગાહી કરનારાઓથી લઈને અમેરિકન વૈજ્ઞાનિકો સુધી બધાએ મોડેલ ચલાવ્યા અને દુષ્કાળની આગાહી કરી. પરંતુ વાસ્તવિકતા તેનાથી વિપરીત નીકળી. ચોમાસામાં માત્ર સામાન્ય જ નહીં પણ અતિશય વરસાદ પણ પડ્યો છે. પ્રશ્ન એ ઊભો થાય છે કે વૈજ્ઞાનિકોએ પેસિફિક ડિકેડલ ઓસિલેશન (PDO) ને કેમ નજર અંદાજ કર્યો?

પેસિફિક ડિકેડલ ઓસિલેશન શું છે?

પેસિફિક ડિકેડલ ઓસિલેશન (PDO) એ પેસિફિક મહાસાગરમાં સમુદ્ર સપાટીના તાપમાનમાં લાંબા ગાળાના થતા ફેરફારોની એક પેટર્ન છે. તે એક દશક ચક્રમાં થાય છે, એટલે કે, 20-30-વર્ષના ચક્રમાં. તે અલ નીનો અને લા નીના (ENSO) જેવું જ છે, પરંતુ તેનો સમયગાળો ઘણો લાંબો છે. ENSO થોડા મહિનાઓથી બે વર્ષ સુધી ચાલે છે, જ્યારે PDO દાયકાઓ સુધી તેની અસર બતાવે છે.

પીડીઓના બે મુખ્ય તબક્કા છે: સકારાત્મક અને નકારાત્મક. સકારાત્મક તબક્કામાં ઉત્તરપૂર્વીય પેસિફિક મહાસાગરના કિનારાની નજીકનું પાણી ગરમ હોય છે, જ્યારે મધ્ય પેસિફિક ઠંડુ હોય છે. નકારાત્મક તબક્કામાં વિપરીત પેટર્ન જોવા મળે છે - ઉત્તરપૂર્વીય કિનારો ઠંડો અને મધ્યભાગ પ્રમાણમાં ગરમ. હાલમાં 2026 માં PDO ખૂબ મજબૂત નકારાત્મક તબક્કામાં છે, જેમાં ઇંડેક્સ વૈલ્યૂ -1.3 થી -1.6 આસપાસ નોધાયો છે.

આ ઓસિલેશન માત્ર સમુદ્રના તાપમાનમાં ફેરફાર કરતું નથી પરંતુ હવાના દબાણ, પવનની દિશા અને એકંદર વૈશ્વિક વાતાવરણીય પરિભ્રમણને પણ પ્રભાવિત કરે છે. તેનો ભારતીય ચોમાસા સાથે મજબૂત સંબંધ છે.

નેગેટિવ PDO અને ભારતીય ચોમાસા વચ્ચે મજબૂત કડી

વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસો દર્શાવે છે કે નેગેટિવ PDO તબક્કો ભારતીય ગ્રીષ્મકાલીન મોનસૂનને મજબૂત બનાવે છે. તે ભારત પર ભેજયુક્ત પવનોના પ્રવાહમાં સુધારો કરે છે. પશ્ચિમ પેસિફિક અને હિંદ મહાસાગરોમાંથી ભેજ ખેંચે ચોમાસાનો પ્રવાહ મજબૂત બને છે, પરિણામે સામાન્ય કરતા વધારે અને કેટલાક વિસ્તારોમાં અત્યંત ભારે વરસાદ પડે છે.

તેનાથી વિપરીત હકારાત્મક PDO ઘણીવાર ભારતમાં નબળા ચોમાસા અને દુષ્કાળની સ્થિતિ તરફ લઇ જાય છે. છેલ્લા કેટલાક દાયકાઓના રેકોર્ડ પર નજર કરીએ તો નકારાત્મક PDO સમયગાળા દરમિયાન ભારતમાં વધુ વરસાદ જોવા મળ્યો છે. આ અસર પશ્ચિમ ભારતના કેટલાક ભાગોમાં વધુ મજબૂત છે, જેમ કે ગુજરાત, જ્યાં અરબી સમુદ્રમાંથી ભેજ PDO પેટર્નથી સીધો પ્રભાવિત થાય છે.

આ વર્ષે વૈજ્ઞાનિકોએ મુખ્યત્વે ENSO (અલ નીનો) પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું. અલ નીનો નબળો પડવા અને લા નીનાની શક્યતા હોવા છતાં ઘણા મોડેલોએ વરસાદ ઓછો રહેશે દર્શાવ્યું. પરંતુ પીડીઓનો નેગિટિવ તબક્કો એટલો મજબૂત હતો કે તેણે ENSO અસરને ઓવરરાઇડ કરી દીધી. આ જ કારણ છે કે ઘણી આગાહીઓ ખોટી સાબિત થઈ.

PDO ને કેમ ઓછો આંકવામાં આવે છે?

PDO ને ઓછો આંકવામાં આવે છે તેના ઘણા કારણો છે. સૌથી મહત્વપૂર્ણ કારણ એ છે કે પીડીઓ એક દશાંશ ચક્ર છે, જ્યારે હવામાન આગાહીઓ મુખ્યત્વે મોસમી સ્કેલ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. ENSO જેવા ટૂંકા ગાળાના ડ્રાઇવર્સ સરળતાથી મોડલ્સમાં કેપ્ચર થઈ જાય છે, પરંતુ PDO જેવા લાંબા ગાળાના ડ્રાઇવર્સ સંપૂર્ણપણે સમજવું અને મોડલમાં સામેલ કરવું પડકારજનક છે.

બીજું કારણ આબોહવા પરિવર્તનનું ઓવરલેપ છે. ગ્લોબલ વોર્મિંગ સમુદ્રના તાપમાનમાં વધારો કરી રહ્યું છે, જેના કારણે પીડીઓ પેટર્નમાં કેટલાક ફેરફારો થઈ રહ્યા છે. કેટલાક અભ્યાસો સૂચવે છે કે ગરમી PDO ના નકારાત્મક તબક્કાને વધુ તીવ્ર બનાવી શકે છે, પરંતુ મોડેલો આ ક્રિયાપ્રતિક્રિયાને સંપૂર્ણપણે સમજી નથી શકતું.

ગુજરાતમાં તબાહી પાછળનું વિજ્ઞાન

ગુજરાતમાં ભારે વરસાદ કોઈ એક સિસ્ટમનું પરિણામ નથી પરંતુ મોટા ક્લાઇમેટ પેટર્નનો ભાગ છે. નેગિટિવ પીડીઓએ ચોમાસાના પ્રવાહને દક્ષિણ તરફ ખસેડવામાં મદદ કરી. અરબી સમુદ્રમાંથી સતત ભેજ આવી રહ્યો છે. સ્થાનિક પરિબળો જેમ કે ભૂગોળ અને શહેરી પૂરે પરિસ્થિતિને વધુ ખરાબ કરી.

ચીખલી અને ઉમરગાંવ જેવા વિસ્તારો ભૌગોલિક રીતે એવા વિસ્તાર છે જ્યાં પર્વતીય ભૂપ્રદેશ અને સમુદ્રની નિકટતા ભારે વરસાદને આમંત્રે છે. 24 કલાકમાં 400 મીમીથી વધુ વરસાદ સામાન્ય નથી - તે એક આત્યંતિક ઘટના છે જે આબોહવા પરિવર્તનના યુગમાં વધુ સામાન્ય બની રહી છે.

આ પણ વાંચોઃ વરસાદ અપડેટ / અમદાવાદમાં રસ્તા-સોસાયટીથી દુકાનો અને પાર્કિંગ સુધી પાણી; 55 મુસાફરો ભરેલી બસનું રેસ્ક્યૂ, 11 કલાકથી ફસાયેલા 3 લોકો પણ બચાવાયા

જો પીડીઓ નેગેટિવ તબક્કામાં રહેશે, તો આગામી કેટલાક વર્ષોમાં ભારતના ઘણા ભાગોમાં ભારે વરસાદ અને પૂર આવવાની શક્યતા છે. વધુમાં આબોહવા પરિવર્તન આત્યંતિક ઘટનાઓની તીવ્રતામાં વધારો કરી રહ્યું છે. ગુજરાતમાં આ વરસાદી આફતે ફરી એકવાર સાબિત થયું છે કે પ્રકૃતિને ફક્ત એક જ દ્રષ્ટિકોણથી જોઈ શકાતી નથી.

બધા જ સમાચાર અને અપડેટ્સ મેળવવા માટે પ્લેસ્ટોર/એપ સ્ટોર પર જઇને અથવા આ લાઇન પર ક્લિક કરીને ડાઉનલોડ કરો અમારી લેટેસ્ટ એપ