વર્લ્ડ / આજે પૃથ્વી પર આફત આવશે? વૈજ્ઞાનિકોની ડરામણી આગાહી, જાણો કેટલો ખતરો?

સૂર્ય પર થયેલી શક્તિશાળી ઘટનાને કારણે નીકળેલું Coronal Mass Ejection એટલે કે CME આજે પૃથ્વીના ચુંબકીય ક્ષેત્રને અસર કરી શકે છે. વૈજ્ઞાનિકોના પૂર્વાનુમાન પ્રમાણે તેની અસરથી G1 શ્રેણીનું હળવું ભૂચુંબકીય તોફાન આવી શકે છે. જોકે આ સમાચાર સાંભળીને ગભરાવાની જરૂર નથી. G1 geomagnetic storm સૌથી નીચી શ્રેણીનું તોફાન છે અને સામાન્ય લોકો માટે તેની અસર સામાન્ય રીતે મર્યાદિત રહે છે.

14 ઓગસ્ટે સૂર્ય પર શું થયું?

14 ઓગસ્ટે સૂર્ય પર એક Magnetic Filamentમાં વિસ્ફોટ થયો હતો. આ ઘટના દરમિયાન સૂર્યના વાતાવરણમાંથી ગરમ પ્લાઝમા અને ચાર્જ્ડ કણોનો વિશાળ જથ્થો અવકાશમાં ફેંકાયો. આવી ઘટનાને Coronal Mass Ejection એટલે કે CME કહેવામાં આવે છે. CME પોતાના સાથે પ્લાઝમા ઉપરાંત ચુંબકીય ક્ષેત્ર પણ લઈને અવકાશમાં આગળ વધે છે. જો તેનો માર્ગ પૃથ્વી તરફ હોય અને તે પૃથ્વીના ચુંબકીય ક્ષેત્ર સાથે યોગ્ય રીતે ક્રિયા કરે તો Geomagnetic Storm સર્જાઈ શકે છે. NOAA મુજબ CME પૃથ્વી સુધી પહોંચવામાં તેની ઝડપ પ્રમાણે એક દિવસથી લઈને ચાર-પાંચ દિવસ સુધીનો સમય લઈ શકે છે.

આ વખતે પૂર્વાનુમાનમાં CMEની પૃથ્વી સાથે સીધી અને ખૂબ જ શક્તિશાળી ટક્કર કરતાં હળવી અથવા કિનારેથી પસાર થતી અસરની શક્યતા દર્શાવવામાં આવી છે. એટલે તેની અસર કેટલી થશે તે CMEના વાસ્તવિક માર્ગ અને પૃથ્વી નજીકના ચુંબકીય ક્ષેત્રની સ્થિતિ પર પણ નિર્ભર રહેશે.

17 ઓગસ્ટે પૃથ્વી પર શું થશે?

મોજૂદા પૂર્વાનુમાન મુજબ 17 ઓગસ્ટે આ CME પૃથ્વીની નજીક પહોંચી શકે છે. જો CME પૃથ્વીના ચુંબકીય ક્ષેત્ર સાથે પૂરતી ક્રિયા કરશે તો G1 સ્તરનું ભૂચુંબકીય તોફાન સર્જાઈ શકે છે. અહીં G1નો અર્થ સમજવો જરૂરી છે. NOAAની Space Weather Scaleમાં G1ને Minor એટલે કે નાની શ્રેણીનું geomagnetic storm કહેવામાં આવે છે. તેની અસર G5 જેવી ગંભીર શ્રેણીની સરખામણીમાં ઘણી ઓછી હોય છે. G1 તોફાન દરમિયાન ઊંચા અક્ષાંશવાળા વિસ્તારોમાં Aurora એટલે કે આકાશમાં રંગીન પ્રકાશ જોવા મળી શકે છે. કેટલીક પરિસ્થિતિઓમાં સેટેલાઇટ કામગીરી અને હાઇ-ફ્રિક્વન્સી રેડિયો સંચાર પર પણ નાની અસર થઈ શકે છે.

આ પણ વાંચોઃ નાગ પંચમીએ વર્ષમાં એક જ વાર ખુલે છે આ રહસ્યમયી મંદિર, જાણો ધાર્મિક મહત્વ

Geomagnetic Storm એટલે શું?

પૃથ્વીની આસપાસ એક પ્રકારનું કુદરતી ચુંબકીય રક્ષણ કવચ છે જેને Magnetosphere કહેવામાં આવે છે. સૂર્યમાંથી આવતા ચાર્જ્ડ કણો જ્યારે આ ચુંબકીય ક્ષેત્ર સાથે ક્રિયા કરે છે ત્યારે પૃથ્વીના મેગ્નેટિક વાતાવરણમાં અશાંતિ પેદા થઈ શકે છે. આ અશાંતિને Geomagnetic Storm એટલે કે ભૂચુંબકીય તોફાન કહેવામાં આવે છે. NOAA મુજબ geomagnetic storm પૃથ્વીના ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં થતો અસ્થાયી ફેરફાર છે અને તેનું મુખ્ય કારણ ઘણી વખત CME અથવા સૂર્યમાંથી આવતો વધેલો Solar Wind હોય છે.

તોફાન જેટલું શક્તિશાળી હોય તેટલી તેની અસર પૃથ્વીના વધુ વિસ્તારો સુધી પહોંચી શકે છે. ખૂબ જ શક્તિશાળી તોફાનમાં વીજળીના ટ્રાન્સમિશન સિસ્ટમ, સેટેલાઇટ, GPS અને રેડિયો સંચાર જેવી ટેક્નોલોજી પર અસર થવાની શક્યતા વધી શકે છે.

શું મોબાઇલ અને ઈન્ટરનેટ બંધ થઈ જશે?

આ વખતે G1 સ્તરના પૂર્વાનુમાનને જોતા મોબાઇલ ફોન અને ઈન્ટરનેટ સેવાઓ મોટા પાયે બંધ થઈ જશે એવું માનવાનું કારણ નથી. હળવા geomagnetic stormની અસર સામાન્ય લોકોના રોજિંદા મોબાઇલ ઉપયોગ પર મોટા પ્રમાણમાં પડે તે જરૂરી નથી. જોકે ખૂબ શક્તિશાળી સોલર સ્ટોર્મમાં રેડિયો સંચાર, સેટેલાઇટ અને નેવિગેશન સિસ્ટમમાં વિક્ષેપ આવી શકે છે. NOAA પણ geomagnetic storm દરમિયાન વિવિધ ટેક્નોલોજિકલ સિસ્ટમ અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર સંભવિત અસર અંગે ચેતવણી આપે છે. એટલે “આજે મોબાઇલ બંધ થઈ જશે” અથવા “આખું ઈન્ટરનેટ ઠપ થઈ જશે” જેવા દાવાઓને આ ઘટનાના સંદર્ભમાં સાચા માનવા જોઈએ નહીં.

શું ભારતમાં Northern Lights જોવા મળશે?

CMEની અસરથી Aurora અથવા Northern Lights જોવા મળવાની શક્યતા રહે છે. સૂર્યમાંથી આવેલા ચાર્જ્ડ કણો જ્યારે પૃથ્વીના ઉપરના વાતાવરણમાં રહેલા ગેસ સાથે ક્રિયા કરે છે ત્યારે આકાશમાં લીલા, લાલ અને અન્ય રંગોની રોશની જોવા મળે છે. પરંતુ G1 સ્તરના તોફાનમાં Aurora મુખ્યત્વે ઊંચા અક્ષાંશવાળા વિસ્તારોમાં જોવા મળે છે. તેથી ભારતના મોટાભાગના વિસ્તારોમાંથી આ નજારો જોવા મળવાની શક્યતા ઘણી ઓછી છે. જો geomagnetic activity અપેક્ષા કરતાં વધારે મજબૂત બને તો Aurora સામાન્ય કરતાં થોડા નીચા અક્ષાંશો સુધી પહોંચી શકે છે. જોકે માત્ર CME આવવાની આગાહીના આધારે ભારતમાં Northern Lights જોવા મળશે એવું કહેવું યોગ્ય નથી.

G1થી G5 સુધી શું તફાવત છે?

NOAA geomagnetic stormને G1થી G5 સુધીની પાંચ શ્રેણીમાં વહેંચે છે. G1 Minorથી શરૂ થાય છે જ્યારે G5 Extreme સૌથી ગંભીર શ્રેણી છે. G1 તોફાનમાં મુખ્ય અસર ઊંચા અક્ષાંશના વિસ્તારોમાં જોવા મળી શકે છે. G2 અને G3 જેવી વધુ શક્તિશાળી શ્રેણીમાં સેટેલાઇટ, GPS, રેડિયો સંચાર અને વીજળીના નેટવર્ક પર અસરનું જોખમ વધી શકે છે. G5 સૌથી ગંભીર સ્તર છે. આવી સ્થિતિમાં વીજળીના ગ્રીડમાં મોટી સમસ્યાઓ, સેટેલાઇટ કામગીરીમાં ગંભીર વિક્ષેપ અને નેવિગેશન સિસ્ટમમાં મુશ્કેલી જેવી અસરો થઈ શકે છે. પરંતુ હાલની ઘટનાને G1 સ્તરની શક્યતા સાથે જોવામાં આવી રહી છે તેથી તેને G5 જેવી ગંભીર સ્થિતિ સાથે સરખાવવી યોગ્ય નથી.

વૈજ્ઞાનિકો સૂર્ય પર સતત નજર કેમ રાખે છે?

સૂર્ય સતત બદલાતો રહે છે અને તેની સપાટી પર Sunspot, Solar Flare અને CME જેવી ઘટનાઓ બનતી રહે છે. ખાસ કરીને શક્તિશાળી CME પૃથ્વી તરફ આવે ત્યારે Space Weather વૈજ્ઞાનિકો તેના માર્ગ, ઝડપ અને ચુંબકીય ક્ષેત્રનું સતત નિરીક્ષણ કરે છે. CME પૃથ્વી સુધી પહોંચે તે પહેલાં તેના આગમનનો સમય અને સંભવિત અસરનો અંદાજ લગાવવામાં આવે છે. NOAAના Space Weather Prediction Center મુજબ CMEની પૃથ્વી પર અસરનું પૂર્વાનુમાન કરવામાં તેના પૃથ્વી તરફના માર્ગ અને ઝડપ જેવા પરિબળો મહત્વના હોય છે. આ પ્રકારની ઘટનાઓ વૈજ્ઞાનિકો માટે પણ મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે તેના આધારે સૂર્ય અને પૃથ્વીના ચુંબકીય વાતાવરણ વચ્ચેની ક્રિયાને વધુ સારી રીતે સમજવામાં મદદ મળે છે.

તો શું આજે પૃથ્વી પર મોટી આફત આવશે?

હાલના G1 સ્તરના પૂર્વાનુમાનના આધારે પૃથ્વી પર કોઈ મોટી કુદરતી આફત આવવાની આગાહી નથી. અહીં “સંકટ”નો અર્થ મુખ્યત્વે Space Weatherની ઘટના છે અને તેને સામાન્ય ભૂકંપ, સુનામી કે વાવાઝોડા જેવી પૃથ્વી પરની કુદરતી આફત તરીકે સમજવું યોગ્ય નથી.લ17 ઓગસ્ટે CMEના કારણે પૃથ્વીના ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં હળવી અશાંતિ થઈ શકે છે. તેની સૌથી નોંધપાત્ર અસર ઊંચા અક્ષાંશના વિસ્તારોમાં Aurora અથવા કેટલીક ટેક્નોલોજિકલ સિસ્ટમ પર જોવા મળી શકે છે. તેથી સામાન્ય લોકોએ ગભરાવાની જરૂર નથી. સાથે જ Space Weatherની સ્થિતિ બદલાઈ શકે છે તેથી વૈજ્ઞાનિકો અને સત્તાવાર એજન્સીઓના અપડેટ પર નજર રાખવી વધુ યોગ્ય રહેશે.

બધા જ સમાચાર અને અપડેટ્સ મેળવવા માટે પ્લેસ્ટોર/એપ સ્ટોર પર જઇને અથવા આ લાઇન પર ક્લિક કરીને ડાઉનલોડ કરો અમારી લેટેસ્ટ એપ