ન્યૂઝ અપડેટ્સ
VTV / ધર્મ / મૃત્યુ પછી આત્મા ક્યારે પહોંચે છે યમલોક? ક્યાંથી પસાર થાય છે અને શું હોય છે તેની યાત્રા?
11 ફોટો ગેલેરી
Last Updated: 03:39 PM, 16 November 2026
1/11
મૃત્યુ પછી માનવ શરીરનું અસ્તિત્વ સમાપ્ત થઈ જાય છે, પરંતુ આત્માનું શું થાય છે? શરીર છોડ્યા પછી, શું આત્મા સીધો પરલોકમાં જતો રહે છે, કે પછી તે થોડા સમય માટે પોતાના ઘર અને પરિવારની આસપાસ જ ભટકતો રહે છે? શું તે પોતાના પ્રિયજનોને જોઈ શકે છે, અને શું તેને ભૂખ કે તરસનો અનુભવ થાય છે? આ એવા પ્રશ્નો છે જેણે હંમેશાં લોકોના મનમાં જિજ્ઞાસા જગાડી છે.
2/11
આ પ્રશ્નોના ઉત્તરો હિન્દુ ધર્મના મુખ્ય ગ્રંથોમાંના એક, 'ગરુડ પુરાણ'માં મળી શકે છે. ભગવાન વિષ્ણુ અને ગરુડ વચ્ચેના સંવાદ દ્વારા, તેમાં મૃત્યુ, આત્મા, સારા-નરસા કર્મો અને પરલોક જેવા વિષયો પર ચર્ચા કરવામાં આવી છે. ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, મૃત્યુ પછી આત્માની એક નવી યાત્રા શરૂ થાય છે. આ યાત્રામાં વ્યક્તિના સારા અને ખરાબ કર્મોનું વિશેષ મહત્વ હોય છે. આવો જાણીએ કે મૃત્યુ પછી આત્મા વિશે ગરુડ પુરાણ શું કહે છે.
ADVERTISEMENT
3/11
ગરુડ પુરાણમાં જીવન અને મૃત્યુ અંગે અનેક મહત્વપૂર્ણ સમજણ આપવામાં આવી છે. તે મુજબ, વ્યક્તિના કર્મોનાં પરિણામો માત્ર તેના જીવનકાળ સુધી જ સીમિત રહેતાં નથી, પરંતુ મૃત્યુ પછી પણ તેની સાથે જોડાયેલાં રહે છે. માન્યતા છે કે, જીવન દરમિયાન કરેલાં સારાં કે ખરાબ કર્મોના આધારે વ્યક્તિને જે ફળ મળે છે, તે મૃત્યુ પછી પણ તેની પાછળ આવે છે. આ લખાણમાં વર્ણવવામાં આવ્યું છે કે મૃત્યુ સમયે આત્મા કઈ રીતે શરીરનો ત્યાગ કરે છે અને ત્યારબાદની તેની યાત્રાનું સ્વરૂપ કેવું હોય છે. આ ઉપરાંત, તેમાં પાપ-પુણ્ય, યમલોક, તથા શ્રાદ્ધ, તર્પણ અને પિંડદાન જેવી ધાર્મિક વિધિઓના મહત્વ વિશે પણ સમજૂતી આપવામાં આવી છે.
4/11
ગરુડ પુરાણ અનુસાર, વ્યક્તિના મૃત્યુ પછી તેનો આત્મા શરીર છોડીને નીકળી જાય છે. આ ગ્રંથમાં 'યમદૂતો'નો પણ ઉલ્લેખ છે. તેમાં વર્ણવ્યા મુજબ, તેમનું સ્વરૂપ ભયાનક હોય છે અને તેઓ પોતાના હાથમાં પાશ તથા દંડ ધારણ કરે છે. ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, વ્યક્તિ તેના જીવનકાળ દરમિયાન જે કર્મો કરે છે, તેની અસર મૃત્યુ પછી પણ ચાલુ રહે છે. એવું કહેવાય છે કે જે લોકોએ પાપપૂર્ણ કાર્યો કર્યા હોય છે, તેઓને મૃત્યુ સમયે ભય અને પીડાનો અનુભવ થાય છે. ત્યારબાદ, આત્મા તેની આગળની યાત્રા પર પ્રયાણ કરે છે, જે તેના ભૂતકાળના કર્મો દ્વારા નિર્ધારિત થાય છે.
ADVERTISEMENT
5/11
લોકો ઘણીવાર વિચારતા હોય છે કે શું કોઈ પ્રિયજનના મૃત્યુ પછી તેમનો આત્મા થોડા સમય માટે ઘરમાં જ રહે છે. ગરુડ પુરાણ સાથે જોડાયેલી માન્યતાઓ અનુસાર, મૃત્યુ પછી પણ આત્માને પોતાના ઘર અને પરિવાર પ્રત્યે લગાવ રહી શકે છે. એવું કહેવાય છે કે આત્મા પોતાના પરિવારના સભ્યોને જોઈ શકે છે, પરંતુ ભૌતિક શરીરના અભાવે તે તેમની સાથે વાતચીત કરી શકતો નથી. એવી પણ માન્યતા છે કે આત્મા પોતાના ઘર અને સ્વજનોથી અલગ થવાનું દુઃખ અનુભવે છે. આ કારણસર, હિન્દુ ધર્મમાં મૃત્યુ પછી વિવિધ વિધિઓ કરવામાં આવે છે. જોકે, આત્મા કેટલા સમય સુધી ઘરમાં રહે છે તે અંગે ભિન્ન ધાર્મિક માન્યતાઓ પ્રવર્તે છે. આ બાબતને સંપૂર્ણપણે ધાર્મિક માન્યતાના વિષય તરીકે જ જોવી જોઈએ.
6/11
હિન્દુ ધર્મમાં, કોઈ વ્યક્તિના મૃત્યુ પછી 'પિંડદાન' અને 'તર્પણ' કરવાની પરંપરા છે. 'ગરુડ પુરાણ'માં પણ તેના મહત્વ જણાવવામાં આવ્યુ છે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, 'પિંડદાન'માં મૃત વ્યક્તિના નામે અન્ન અર્પણ કરવામાં આવે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે આ પ્રક્રિયા આત્માને તેની આગળની યાત્રામાં સહાયરૂપ થાય છે અને તેને શાંતિ પ્રદાન કરે છે. આ કારણસર, પરિવારના સભ્યો મૃત્યુ પછીના ચોક્કસ દિવસોમાં પિંડદાન, તર્પણ અને અન્ય ધાર્મિક વિધિઓ કરે છે.
ADVERTISEMENT
7/11
હિન્દુ ધર્મમાં, મૃત્યુ પછીના દસમા, અગિયારમા અને બારમા દિવસે વિશેષ પ્રાર્થનાઓ અને વિધિઓ કરવામાં આવે છે. ગરુડ પુરાણમાં પણ આ દિવસો દરમિયાન કરવામાં આવતા 'પિંડદાન' અને અન્ય સંસ્કારોનો ઉલ્લેખ છે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, આ દિવસો દરમિયાન કરવામાં આવતી 'પિંડદાન' વિધિઓ મૃત વ્યક્તિના સૂક્ષ્મ શરીરના નિર્માણની પ્રક્રિયાને પૂર્ણ કરે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે આ પ્રક્રિયા આત્માને તેની આગળની યાત્રામાં સહાયરૂપ થાય છે. આ ઉપરાંત, એવી માન્યતાઓનું પણ વર્ણન મળે છે જે આત્માની 'યમલોક' સુધીની યાત્રા સાથે સંકળાયેલી છે.
8/11
ગરુડ પુરાણમાં યમલોક સુધીના માર્ગનું વર્ણન અત્યંત કઠિન તરીકે કરવામાં આવ્યું છે. જે લોકોએ દુષ્કૃત્યો કર્યા છે, તેમના માટે આ યાત્રા વિશેષરૂપે કષ્ટદાયક હોય છે, જેમાં વિવિધ મુશ્કેલીઓ અને વિકટ પરિસ્થિતિઓનો સામનો કરવો પડે છે. આ યાત્રાના સંદર્ભમાં વૈતરણી નદીનો પણ ઉલ્લેખ જોવા મળે છે. ધાર્મિક ગ્રંથોમાં, આ નદીને પરલોકની યાત્રાના એક મહત્વપૂર્ણ અને કઠિન તબક્કા તરીકે દર્શાવવામાં આવી છે. માન્યતા અનુસાર, આ યાત્રા દરમિયાન આત્માએ પોતાના કર્મોને આધારે વિવિધ અનુભવોમાંથી પસાર થવું પડે છે. અંતે, તે ધર્મરાજની સભામાં પહોંચે છે, જ્યાં તેને પોતાના કર્મોનું ફળ મળે છે તેમ કહેવાય છે.
ADVERTISEMENT
9/11
ગરુડ પુરાણ અનુસાર, મૃત્યુ પછી તરત જ આત્માનો તેના પરિવાર અને પૂર્વ જીવન સાથેનો લગાવ સમાપ્ત થતો નથી. તેને પોતાના ઘર, પ્રિયજનો અને જીવનભર જે વસ્તુઓ સાથે તે જોડાયેલો હતો, તે પ્રત્યે લગાવ અનુભવાઈ શકે છે. એવું કહેવાય છે કે ભૌતિક શરીરનો ત્યાગ કર્યા પછી, આત્મા તેના પરિવારના સભ્યોને જોઈ તો શકે છે પરંતુ તેમની સાથે વાતચીત કરી શકતો નથી; માનવામાં આવે છે કે આના કારણે આત્મા અશાંતિ અને દુઃખનો અનુભવ કરે છે.આ માન્યતાના આધારે, હિન્દુ ધર્મમાં અંતિમ સંસ્કાર પછી શ્રાદ્ધ, તર્પણ અને પિંડદાન જેવા વિધિ-કર્મ કરવામાં આવે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે આ વિધિઓ મૃતકના આત્માને શાંતિ આપે છે અને તેની આગળની યાત્રાને સરળ બનાવે છે.
10/11
ગરુડ પુરાણમાં મૃત્યુ પછી આત્મા દ્વારા અનુભવાતી ભૂખ અને તરસનું પણ વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, શરીર છોડ્યા પછી પણ આત્માને થોડા સમય સુધી ભૂખ અને તરસનો અનુભવ થઈ શકે છે. આ કારણસર, મૃત વ્યક્તિ માટે 'પિંડદાન' અને 'તર્પણ' કરવામાં આવે છે, જેમાં અન્ન અને જળ અર્પણ કરવામાં આવે છે. એવી માન્યતા છે કે આનાથી આત્માને સંતોષ અને શાંતિ મળે છે. જોકે, આ વિચાર કે આત્મા ભૂખ અને તરસનો અનુભવ કરે છે, તે ધાર્મિક માન્યતાઓ પર આધારિત છે. આધુનિક વિજ્ઞાનમાં આ માટે કોઈ પુરાવો નથી.
ADVERTISEMENT
11/11
ધર્મને લગતો આ આર્ટિકલ માત્ર અલગ-અલગ મળતી માહિતીને આધારિત છે. નહીં કે તમે તેને સત્ય જ માની લો. કારણ કે ધર્મ દરેકની આસ્થાનો વિષય છે. અહીં આપવામાં આવેલી જાણકારીને અનુસરતા પહેલા ધર્મ કે શાસ્ત્ર આધારિત જ્ઞાન ધરાવનારા વિદ્ધાનોની સલાહ લેવી અતિ આવશ્યક રહેશે. નહીં તો કોઇ મુશ્કેલી સર્જાય તો જવાબદારી vtvgujarati.com નહીં રહે. કારણ કે આ આર્ટિકલ ફક્ત ન્યૂઝના હેતુસર પબ્લિશ કરવામાં આવ્યો છે.
સંકળાયેલા મુદ્દાઓ
ટોપ સ્ટોરીઝ