જાણવું જરૂરી / Explainer: Anti Paper Leak Bill, ડિટેઈલમાં સમજો નવા બિલથી શું બદલાશે, કરોડોનો દંડ અને સજા કેટલી?

પેપર લીકના મુદ્દે વિદ્યાર્થીઓના આંદોલન તો સમાપ્ત થઈ ચૂક્યું છે, સંસદમાં પણ બિલ ટેબલ પર ચર્ચામાં આવી ચૂક્યું છે. સરકાર હવે કાયદામાં મોટા ફેરફાર કરવાની તૈયારીમાં છે. નવા 'એન્ટી પેપર લીક બિલ'માં સજા વધારવાથી લઈને કરોડો રૂપિયાના દંડ અને ફાસ્ટ ટ્રેક કોર્ટ સુધીની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. જો બિલ પસાર થાય તો પેપર લીકના આરોપીઓ સામેની કાર્યવાહી કેટલી ઝડપી અને કડક બનશે? 2024ના કાયદા કરતાં નવો કાયદો કેટલો અલગ હશે? સમજો ડિટેઈલમાં.

પેપર લીક અને પરીક્ષામાં ગેરરીતિના મુદ્દે ચાલી રહેલી રાજકીય અને સામાજિક ચર્ચા હવે સંસદ સુધી પહોંચી છે. સરકાર દ્વારા પેપર લીક સામેના કાયદાને વધુ કડક બનાવવા માટે સંસદમાં 'એન્ટી પેપર લીક બિલ' રજૂ કરવામાં આવ્યું છે. કેન્દ્રીય મંત્રી જિતેન્દ્ર સિંહે લોકસભામાં રજૂ કરેલા બિલમાં પ્રસ્તાવિત ફેરફારોનો મુખ્ય ઉદ્દેશ પેપર લીક અને પરીક્ષામાં થતી ગેરરીતિના કેસમાં કાર્યવાહી ઝડપી બનાવવાનો છે. આ માટે તપાસથી લઈને કોર્ટની સુનાવણી અને નિર્ણય સુધીની પ્રક્રિયા માટે સમયમર્યાદા નક્કી કરવાની વાત કરવામાં આવી છે. સરકારના જણાવ્યા મુજબ, પેપર લીકના કેસમાં હવે લાંબી કાનૂની પ્રક્રિયાને બદલે ઝડપી કાર્યવાહીનો માર્ગ અપનાવવામાં આવશે. આ માટે ફાસ્ટ ટ્રેક કોર્ટની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.

સમજો પોઈન્ટ્સમાં

• પહેલા 3થી 5 વર્ષ સજા, હવે 5થી 10 વર્ષ કરવાની દરખાસ્ત
• નવા સંશોધન બિલમાં પેપર લીક સાથે જોડાયેલા ગુનામાં સજાની જોગવાઈ વધુ કડક કરવાની વાત છે.
• 2024ના કાયદા મુજબ: 3થી 5 વર્ષ સુધીની સજા
• નવા બિલ મુજબ: 5થી 10 વર્ષ સુધીની સજાની દરખાસ્ત
• એટલે કે, પેપર લીકના ગુનામાં મહત્તમ સજાની અવધિ વધારવાની દરખાસ્ત કરવામાં આવી છે.
• ₹10 લાખનો દંડ વધારીને ₹10 કરોડ કરવાની વાત
• પેપર લીકના કેસમાં માત્ર જેલની સજા જ નહીં, પરંતુ આર્થિક દંડ પણ ઘણો વધારવાની દરખાસ્ત છે.
• જૂની જોગવાઈ: ₹10 લાખ સુધીનો દંડ
• નવા બિલમાં દરખાસ્ત: ₹10 કરોડ સુધીનો દંડ
• સરકારનો હેતુ પેપર લીક જેવા ગુનામાં સંડોવાયેલા લોકો પર કડક આર્થિક કાર્યવાહી કરવાનો હોવાનું જણાવાયું છે.
• તપાસ માટે સ્પેશિયલ ટાસ્ક ફોર્સની દરખાસ્ત

નવા બિલમાં પેપર લીકના કેસની તપાસ માટે સ્પેશિયલ ટાસ્ક ફોર્સ (STF) બનાવવાની વાત કરવામાં આવી છે. અગાઉના કાયદા હેઠળ તપાસની પ્રક્રિયા અલગ રીતે હાથ ધરાતી હતી, જ્યારે નવા પ્રસ્તાવિત માળખામાં વિશેષ તપાસ ટીમ દ્વારા કેસની તપાસ ઝડપી બનાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવશે.

તપાસ માટે પણ સમયમર્યાદા નક્કી થશે

જૂના કાયદામાં પેપર લીક કેસની તપાસ પૂર્ણ કરવા માટે ચોક્કસ સમયમર્યાદા નક્કી ન હોવાનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.

નવા સંશોધન બિલમાં તપાસ 2 મહિનામાં પૂર્ણ કરવાની જોગવાઈની દરખાસ્ત છે.

અર્થાત્, તપાસ એજન્સીએ કેસને લાંબો ખેંચવાને બદલે નિર્ધારિત સમયગાળામાં તપાસ પૂર્ણ કરવાની રહેશે.

સામાન્ય કોર્ટ નહીં, ફાસ્ટ ટ્રેક કોર્ટમાં સુનાવણી

પેપર લીકના કેસમાં સૌથી મોટો ફેરફાર કોર્ટની સુનાવણીને લઈને કરવામાં આવી શકે છે.

જૂની વ્યવસ્થા: સામાન્ય કોર્ટમાં સુનાવણી

નવી દરખાસ્ત: ફાસ્ટ ટ્રેક કોર્ટમાં સુનાવણી

આ કોર્ટમાં કેસની રોજબરોજ સુનાવણી કરવાની અને ઝડપી નિર્ણય આપવાની વ્યવસ્થા કરવાની વાત કરવામાં આવી છે.

90 દિવસમાં ટ્રાયલ પૂરો કરવાની વાત

પ્રસ્તાવિત કાયદા મુજબ પેપર લીકના કેસમાં ટ્રાયલ ઝડપથી પૂર્ણ કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવશે. આપેલી માહિતી પ્રમાણે ફાસ્ટ ટ્રેક કોર્ટમાં રોજિંદી સુનાવણી કરીને 90 દિવસની અંદર ટ્રાયલ પૂર્ણ કરવાની જોગવાઈની વાત છે. આ સાથે જ નવા બિલના અન્ય ભાગમાં 3 મહિનામાં નિર્ણય આપવાની સમયમર્યાદાનો પણ ઉલ્લેખ છે.

હાઈકોર્ટમાં અપીલ માટે 30 દિવસનો સમય

નવા પ્રસ્તાવિત કાયદામાં અપીલ પ્રક્રિયા માટે પણ સમયમર્યાદા નક્કી કરવાની વાત છે.

જૂના કાયદામાં: હાઈકોર્ટમાં અપીલ માટે ચોક્કસ સમયમર્યાદા ન હોવાનો ઉલ્લેખ

નવા બિલમાં: 30 દિવસની અંદર અપીલ કરવાની જોગવાઈ

હાઈકોર્ટ દ્વારા પણ આવા કેસમાં 3 મહિનાની અંદર નિર્ણય આપવાની દરખાસ્ત કરવામાં આવી છે. સંસદીય કાર્ય મંત્રી કિરણ રિજિજુએ વિપક્ષને અપીલ કરતા કહ્યું હોવાનું આપવામાં આવેલી માહિતીમાં જણાવાયું છે કે વિદ્યાર્થીઓના ભવિષ્ય સાથે જોડાયેલા આ સુધારા પર ચર્ચા થવી જરૂરી છે. સરકારની પ્રાથમિકતા વિદ્યાર્થીઓ માટે કડક કાયદો બનાવવાની છે અને આ મુદ્દે રાજકારણને બદલે ચર્ચા થવી જોઈએ.

પેપર લીક મુદ્દે સરકારના અન્ય પગલાં શું?

પેપર લીકના મુદ્દે સરકાર દ્વારા અન્ય કેટલાક પગલાં લેવામાં આવ્યા હોવાનો પણ દાવો કરવામાં આવ્યો છે. આપેલી માહિતી પ્રમાણે NTAના 47 અધિકારીઓને બરતરફ કરવામાં આવ્યા છે અને તેમની સામે ક્રિમિનલ કેસ દાખલ કરવાની પણ વાત છે. આ ઉપરાંત NTAમાં મોટા પાયે ફેરફાર, આઉટસોર્સિંગ વ્યવસ્થામાં બદલાવ અને ટેક્નોલોજી આધારિત સુધારા કરવાની તૈયારી હોવાનો ઉલ્લેખ છે. દિલ્હી પોલીસે પણ દેશની પ્રતિષ્ઠિત પરીક્ષાઓમાં થતી ગેરરીતિની તપાસ માટે STFની રચના કરી હોવાની માહિતી આપવામાં આવી છે. તેના દાયરામાં UPSCથી લઈને NTA સુધીની મુખ્ય પરીક્ષાઓને આવરી લેવાની વાત છે.

PM મોદીએ પણ પેપર લીક મુદ્દે યુવાનો સાથે સંવાદ કર્યો

પેપર લીકના મુદ્દે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ યુવાનો સાથે સતત સંવાદ કર્યો હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. તેમના વીડિયો સંદેશમાં પેપર લીક રોકવા માટે નવા કાયદાની વાત કરવામાં આવી હતી. આ સાથે પરીક્ષા વ્યવસ્થામાં પારદર્શિતા વધારવા માટે હાઈ પાવર ટાસ્ક ફોર્સ બનાવવાની પણ જાહેરાત કરવામાં આવી હોવાનુ જણાવાયું છે. આ 6 સભ્યોની કમિટીની આગેવાની નંદન નીલેકણી કરશે. કમિટી સરકારને પેપર લીક રોકવા, પરીક્ષા વ્યવસ્થામાં પારદર્શિતા લાવવા અને ટેક્નોલોજીના ઉપયોગથી પરીક્ષાઓને વધુ સુરક્ષિત બનાવવા અંગે સૂચનો આપશે.

હવે સવાલ એ છે- કાયદો કડક બનશે, તો પેપર લીક અટકશે?

નવા બિલમાં સજા, દંડ અને તપાસની પ્રક્રિયાને વધુ કડક બનાવવાની સાથે કેસના ઝડપી નિકાલ પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. પરંતુ કાયદો કેટલો અસરકારક સાબિત થશે તે તેના અમલ પર નિર્ભર રહેશે.