નેશનલ / વિઠ્ઠલ ભાઈ પટેલ હાઉસ બન્યું CJP અને સરકાર વચ્ચે વાટાઘાટોનું કેન્દ્ર: જાણો આ ઐતિહાસિક ભવનનો રોચક ઇતિહાસ

સીજેપી (CJP) અને કેન્દ્ર સરકાર વચ્ચેની પ્રસ્તાવિત વાર્તાલાપ અગાઉ 'કોન્સ્ટિટ્યુશન ક્લબ ઓફ ઈન્ડિયા' ખાતે યોજાવાની હતી, પરંતુ છેલ્લી ઘડીએ તેનું સ્થળ બદલીને 'વિઠ્ઠલ ભાઈ પટેલ હાઉસ' (VP હાઉસ) કરવામાં આવ્યું હતું. આ મહત્વપૂર્ણ બેઠક આ ઇમારતના રૂમ નંબર 405 માં યોજાઈ હતી. નવી દિલ્હીના સત્તાના કેન્દ્ર ગણાતા રફી માર્ગ પર આવેલી આ બંને ઇમારતો વચ્ચે માત્ર થોડા જ કદમોનું અંતર છે, પરંતુ બંનેનો ઇતિહાસ અને લોકશાહી મહત્વ અલગ-અલગ છે.

સંવાદને સંસ્થાકીય ઓળખ આપતું 'કોન્સ્ટિટ્યુશન ક્લબ'

કોન્સ્ટિટ્યુશન ક્લબ ઓફ ઈન્ડિયાની સ્થાપના ફેબ્રુઆરી 1947 માં બંધારણ સભાના સભ્યો વચ્ચે વિચાર-વિમર્શ અને અનોપચારિક બેઠકો માટે કરવામાં આવી હતી. બંધારણ ઘડતરના યુગમાં આ સ્થળ માત્ર એક ક્લબ નહીં પણ લોકશાહી સંવાદનું મુખ્ય કેન્દ્ર હતું. આઝાદી પછીના છેલ્લા 80 વર્ષોમાં અહીં રાજકીય પક્ષો, સાંસદો, સામાજિક સંગઠનો અને નિષ્ણાતો વચ્ચે સેંકડો મહત્વપૂર્ણ બેઠકો યોજાઈ છે.

હવે વાટાઘાટોનું સરનામું બન્યું 'વિઠ્ઠલ ભાઈ પટેલ હાઉસ'

શુક્રવારની સવારે બેઠકનું સ્થળ બદલીને વિઠ્ઠલ ભાઈ પટેલ હાઉસ (VP હાઉસ) કરવામાં આવ્યું હતું. પટેલ ચોક મેટ્રો સ્ટેશન, આકાશવાણી ભવન, કૃષિ ભવન અને સંસદ ક્ષેત્રની નજીક રફી માર્ગ પર આવેલું આ ભવન દિલ્હીના સૌથી મહત્વપૂર્ણ સરકારી સ્થાનોમાં ગણાય છે. સ્થળ બદલાયું હોવા છતાં, વાર્તાલાપ દેશના એ જ લોકશાહી અને વહીવટી કેન્દ્રમાં આગળ વધી રહ્યો છે જ્યાં સંસદ અને મુખ્ય મંત્રાલયો આવેલા છે.

60ના દાયકામાં થયું હતું નિર્માણ

દિલ્હીના ઇતિહાસના ઊંડા અભ્યાસુ અને વરિષ્ઠ પત્રકાર વિવેક શુક્લાના જણાવ્યા અનુસાર, વિઠ્ઠલ ભાઈ પટેલ હાઉસનું નિર્માણ 1960 ના દાયકામાં થયું હતું. આ ભવનની ડિઝાઇન દેશના પ્રખ્યાત વાસ્તુકાર હબીબ રહમાને તૈયાર કરી હતી, જેમણે રાજઘાટના વિકાસ, આર.કે. પુરમના સરકારી ભવનો અને દિલ્હીના ઘણા પ્રતિષ્ઠિત જાહેર માળખાઓનું નિર્માણ કર્યું હતું. આ ભવન મૂળભૂત રીતે સાંસદો અને પૂર્વ સાંસદોના નિવાસસ્થાન તરીકે વિકસાવવામાં આવ્યું હતું. લાંબા સમય સુધી જ્યારે સાંસદો દિલ્હી આવતા ત્યારે તેમને વીપી હાઉસ અને વેસ્ટર્ન કોર્ટમાં રોકાવાની સુવિધા આપવામાં આવતી હતી.

અનેક દિગ્ગજ નેતાઓનું રહ્યું છે સરનામું

વર્ષો સુધી આ ભવન ભારતીય રાજકારણનું જીવંત કેન્દ્ર રહ્યું છે. અહીં પૂર્વ કેન્દ્રીય મંત્રી રામવિલાસ પાસવાન, માર્ક્સવાદી નેતા સીતારામ યેચુરી, પૂર્વ રાજ્યપાલ અને લેખિકા મૃદુલા સિન્હા સહિત અનેક વરિષ્ઠ સાંસદો રહી ચૂક્યા છે. આ ઉપરાંત પ્રખ્યાત સાંસ્કૃતિક સંસ્થા 'સહમત'ની ઓફિસ પણ લાંબા સમય સુધી અહીંથી જ ચાલતી હતી, જેના કારણે આ ભવન રાજકારણની સાથે કળા, સંસ્કૃતિ અને સામાજિક આંદોલનોનું કેન્દ્ર પણ બન્યું હતું.

કોણ હતા વિઠ્ઠલ ભાઈ પટેલ?

આ ભવનનું નામ ભારતના મહાન સંસદીય નેતા વિઠ્ઠલ ભાઈ ઝવેરભાઈ પટેલના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે, જેઓ સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલના મોટા ભાઈ હતા.

રાજકીય અને સંસદીય સફર: ઈંગ્લેન્ડથી કાયદાનો અભ્યાસ કર્યા પછી તેમણે બોમ્બેમાં વકીલાત શરૂ કરી. ત્યારબાદ તેઓ બોમ્બે લેજિસ્લેટિવ કાઉન્સિલ અને ઇમ્પિરિયલ લેજિસ્લેટિવ કાઉન્સિલના સભ્ય બન્યા.

સ્વરાજ પાર્ટીની સ્થાપના: 1922 માં ચૌરી-ચૌરા ઘટના પછી જ્યારે મહાત્મા ગાંધીજીએ અસહકાર આંદોલન પાછું ખેંચ્યું, ત્યારે વિઠ્ઠલ ભાઈ પટેલે કોંગ્રેસ છોડીને ચિત્તરંજન દાસ અને મોતીલાલ નેહરુ સાથે મળીને 'સ્વરાજ પાર્ટી'ની સ્થાપના કરી હતી.

પ્રથમ ભારતીય સ્પીકર: 1924 માં તેઓ સેન્ટ્રલ લેજિસ્લેટિવ એસેમ્બલીના સભ્ય ચૂંટાયા અને 1925 માં તેના પ્રથમ ભારતીય અધ્યક્ષ (સ્પીકર) બન્યા, જે તે સમયની મોટી સંસદીય સિદ્ધિ માનવામાં આવે છે.

સંસદીય પરંપરાઓને આપી નવી દિશા

વિઠ્ઠલ ભાઈ પટેલે ભારતીય સંસદીય વ્યવસ્થાને અનેક સ્થાયી પરંપરાઓ આપી:

વોચ એન્ડ વાર્ડ સિસ્ટમ: તેમણે સંસદની સુરક્ષા માટે 'વોચ એન્ડ વાર્ડ' વ્યવસ્થા લાગુ કરી, જેથી સુરક્ષા સંપૂર્ણપણે સ્પીકરના નિયંત્રણ હેઠળ રહે. આ પ્રણાલી લગભગ એક સદી સુધી પ્રભાવશાળી રહી.

સંસદીય સ્વાયત્તતાની રક્ષા: 1929 માં જ્યારે ભગતસિંહે અને બટુકેશ્વર દત્તે સેન્ટ્રલ એસેમ્બલીમાં બોમ્બ ફેંક્યો, ત્યારે બ્રિટિશ સરકાર સુરક્ષા પોતાના હાથમાં લેવા માંગતી હતી. પરંતુ વિઠ્ઠલ ભાઈ પટેલે અધ્યક્ષ તરીકે સંસદીય સ્વાયત્તતાની રક્ષા કરી.

સ્વતંત્ર સંસદ સચિવાલય: તેમણે સ્વતંત્ર સંસદ સચિવાલયની સ્થાપનાનો પાયો નાખ્યો, જેથી અધ્યક્ષને સ્વતંત્ર વહીવટી સહયોગ મળી શકે.

વધુ વાંચો : કોકરોચ જનતા પાર્ટી અને સરકાર વચ્ચે શું થઇ ચર્ચા? કઇ બે શરતો પર થઇ સહમતિ, ક્યાં અટકી વાત

આજે પણ વિઠ્ઠલ ભાઈ પટેલ હાઉસ અને કોન્સ્ટિટ્યુશન ક્લબ એ વાતના પ્રતીક છે કે લોકશાહી રાજકારણ માત્ર સંસદની અંદર જ નહીં, પરંતુ સંવાદ અને ચર્ચાના આવા ઐતિહાસિક સ્થળો પર પણ આગળ વધે છે.

બધા જ સમાચાર અને અપડેટ્સ મેળવવા માટે પ્લેસ્ટોર/એપ સ્ટોર પર જઇને અથવા આ લાઇન પર ક્લિક કરીને ડાઉનલોડ કરો અમારી લેટેસ્ટ એપ