નેશનલ / UCC કયા રાજ્યમાં લાગુ છે? ઉત્તરાખંડથી ગુજરાત સુધી જાણો સમાન નાગરિક સંહિતાની સંપૂર્ણ સ્થિતિ

દેશભરમાં યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ (UCC) ની વ્યાપક ચર્ચા થઈ રહી છે. કેટલાક રાજ્યોએ તેનો અમલ કરી દીધો છે, જ્યારે અન્ય તેને અમલમાં મૂકવાની તૈયારીમાં છે. દરેક રાજ્ય સરકાર તેના ફાયદાઓનો પ્રચાર કરી રહી છે. બંધારણના રાજ્ય નીતિના નિર્દેશક સિદ્ધાંતોની કલમ 44 રાજ્યોને બધા નાગરિકો માટે યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ લાગુ કરવાનો પ્રયાસ કરવાનો આદેશ આપે છે. એ જોવું રસપ્રદ રહેશે કે શું 79 વર્ષથી વધુ સ્વતંત્રતા પછી દેશના તમામ રાજ્યોમાં યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ લાગુ કરી શકાતો નથી.

હાલમાં, ઉત્તરાખંડે યુસીસી લાગુ કર્યું છે, જે આવું કરનાર દેશનું પ્રથમ રાજ્ય બન્યું છે. દરમિયાન, ગોવામાં પહેલાથી જ સમાન નાગરિક સંહિતા લાગુ છે. ગુજરાત અને મધ્યપ્રદેશ જેવા કેટલાક રાજ્યોએ યુસીસી સંબંધિત બિલ પસાર કર્યા છે. રાજસ્થાન પણ કાયદો રજૂ કરવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે, જ્યારે પશ્ચિમ બંગાળમાં રાજકીય ચર્ચા હજુ પણ ચાલુ છે.

તો, ચાલો વિગતવાર સમજીએ કે દરેક રાજ્યમાં UCC કયા તબક્કામાં છે અને તેમના કાયદાઓ અથવા દરખાસ્તો વચ્ચે શું તફાવત છે.

ઉત્તરાખંડ: યુસીસી લાગુ કરનાર પ્રથમ રાજ્ય

ઉપર જણાવ્યા મુજબ, ઉત્તરાખંડમાં સમાન નાગરિક સંહિતા અમલમાં આવી ગઈ છે. 27 જાન્યુઆરી, 2025 ના રોજ, ઉત્તરાખંડ સમાન નાગરિક સંહિતા લાગુ કરનાર દેશનું પ્રથમ રાજ્ય બન્યું. રાજ્ય સરકાર જણાવે છે કે તેનો ઉદ્દેશ્ય લગ્ન, છૂટાછેડા, વારસો, મિલકત અને કૌટુંબિક બાબતોમાં તમામ નાગરિકો માટે સમાન કાનૂની વ્યવસ્થા સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.

જોકે, બંધારણની જોગવાઈઓ મુજબ, અનુસૂચિત જનજાતિઓને આ કાયદાના કાર્યક્ષેત્રમાંથી બાકાત રાખવામાં આવ્યા છે.

ઉત્તરાખંડમાં આ કાયદામાં શું ખાસ છે?

અહીંની જોગવાઈઓ બધા લગ્નોની ફરજિયાત નોંધણીને ફરજિયાત બનાવે છે. લિવ-ઇન રિલેશનશિપ પણ નોંધાયેલી છે. લગ્ન, છૂટાછેડા અને વારસા માટે સમાન નિયમો સ્થાપિત છે. બહુપત્નીત્વ પ્રતિબંધિત છે. વિવિધ ધાર્મિક અંગત કાયદાઓનું સ્થાન એક સમાન નાગરિક કાયદો પ્રણાલી લે છે. ઉત્તરાખંડ સરકારનો દાવો છે કે આનાથી મહિલાઓ અને બાળકોના અધિકારોનું વધુ રક્ષણ થશે અને કૌટુંબિક વિવાદો માટે એક સમાન કાનૂની પ્રક્રિયા સુનિશ્ચિત થશે.

ગોવા: ભારતનો સૌથી જૂનો સામાન્ય નાગરિક સંહિતા

ગોવામાં ભારતનો સૌથી જૂનો સામાન્ય નાગરિક સંહિતા છે. પોર્ટુગીઝ શાસન દરમિયાન લાગુ કરાયેલ 1867નો પોર્ટુગીઝ નાગરિક સંહિતા આજે પણ સુધારેલા સ્વરૂપમાં અમલમાં છે. આના કારણે ગોવા ભારતમાં સમાન નાગરિક સંહિતાનું સૌથી જૂનું ઉદાહરણ માનવામાં આવે છે.

અહીં શું ખાસ છે તે અમને જણાવો.

ગોવાના કોમન સિવિલ કોડમાં જણાવાયું છે કે મોટાભાગના નાગરિકો માટે એક સમાન સિવિલ કાયદો હશે. લગ્ન અને મિલકતના કાયદા મોટાભાગે સમાન છે. તે સમુદાય મિલકત માટે જોગવાઈ કરે છે. ચોક્કસ ધાર્મિક સમુદાયોને ખાસ પરિસ્થિતિઓમાં મુક્તિ આપવામાં આવે છે. રાષ્ટ્રીય યુસીસી ચર્ચામાં ગોવા મોડેલને ઘણીવાર ઉદાહરણ તરીકે ટાંકવામાં આવે છે.

ગુજરાત: કાયદો પસાર થયો, હજુ અમલમાં મુકાયો નથી

ગુજરાત વિધાનસભાએ યુસીસી બિલને મંજૂરી આપી દીધી છે. જોકે, આ કાયદો હજુ અમલમાં આવ્યો નથી. સરકાર હાલમાં જરૂરી નિયમો, વહીવટી માળખું અને ડિજિટલ સિસ્ટમ્સ વિકસાવી રહી છે. રાજ્ય સરકારનું કહેવું છે કે કાયદાનો અમલ કરતા પહેલા, નાગરિકોને કોઈ મુશ્કેલીઓનો સામનો ન કરવો પડે તે માટે તમામ પ્રક્રિયાઓને સુવ્યવસ્થિત કરવામાં આવશે.

ગુજરાતની ખાસિયત શું છે?

ગુજરાતે પણ ઉત્તરાખંડ મોડેલમાંથી ઘણી જોગવાઈઓ અપનાવી છે. લગ્ન, છૂટાછેડા અને વારસા માટે સમાન નિયમોનો પ્રસ્તાવ છે. કાયદો અમલમાં આવે તે પહેલાં વિગતવાર નિયમો ઘડવામાં આવશે. એક ઓનલાઈન નોંધણી સિસ્ટમ વિકસાવવામાં આવી રહી છે.

મધ્યપ્રદેશ: વિધાનસભા દ્વારા પસાર, પણ હજુ સુધી અમલમાં નથી

મધ્યપ્રદેશે પણ યુસીસી લાગુ કરવા માટે નોંધપાત્ર પગલાં લીધાં છે. સંબંધિત બિલ વિધાનસભા દ્વારા પસાર કરવામાં આવ્યું છે, પરંતુ તેને લાગુ કરતા પહેલા રાજ્યપાલની મંજૂરી અને અન્ય બંધારણીય પ્રક્રિયાઓમાંથી પસાર થવાની જરૂર પડશે.

સરકારે સ્પષ્ટપણે કહ્યું છે કે યુસીસી લાગુ થયા પછી, વ્યક્તિગત કાયદાઓને સમાન નાગરિક સંહિતા દ્વારા બદલવામાં આવશે.

શું ખાસ છે?

મધ્યપ્રદેશના કાયદામાં લગ્ન અને છૂટાછેડા માટે એક સમાન કાનૂની વ્યવસ્થા અને વારસા અને મિલકતના વિવાદો માટે સમાન નિયમોની જોગવાઈ છે. વહીવટી નિયમો ઘડવામાં આવશે અને તેનો અમલ કરવામાં આવશે. અંતિમ સૂચના જારી થયા પછી નાગરિકો માટે કાયદો અમલમાં આવશે.

રાજસ્થાન: ડ્રાફ્ટ તૈયાર, કાયદો તૈયાર

રાજસ્થાન સરકાર પણ યુસીસી લાગુ કરવા માટે કામ કરી રહી છે. સરકારે પ્રારંભિક મુસદ્દો તૈયાર કર્યો છે અને વિધાનસભામાં બિલ રજૂ કરવાની તૈયારી કરી રહી છે. જોકે, કાયદો હજુ સુધી લાગુ થયો નથી અને કાયદાકીય પ્રક્રિયા હજુ બાકી છે.

ડ્રાફ્ટની ખાસ વાતો

60 દિવસની અંદર તમામ લગ્નોની ફરજિયાત નોંધણી, લગ્ન, છૂટાછેડા અને વારસા માટે સમાન નિયમો અને લિવ-ઇન સંબંધો માટે કાનૂની જોગવાઈઓ પર પણ વિચારણા કરવામાં આવશે. કૌટુંબિક વિવાદો માટે એક સમાન કાનૂની પ્રક્રિયાનો પ્રસ્તાવ છે.

સરકાર કહે છે કે તે કાયદાને અંતિમ સ્વરૂપ આપતા પહેલા વિવિધ હિસ્સેદારો પાસેથી પણ ઇનપુટ લેશે.

પશ્ચિમ બંગાળ: હાલ ફક્ત રાજકીય ચર્ચાઓ

પશ્ચિમ બંગાળમાં પરિસ્થિતિ ખૂબ જ ગરમ છે, શાસક પક્ષ અને વિપક્ષ વચ્ચે મતભેદ છે. જોકે, UCC સંબંધિત કોઈ બિલ હજુ સુધી વિધાનસભામાં રજૂ કરવામાં આવ્યું નથી. રાજ્ય સરકારે તેને લાગુ કરવા માટે કોઈ ઔપચારિક પગલાં લીધાં નથી. હાલમાં, રાજ્યમાં કોઈ કાયદાકીય પ્રક્રિયા શરૂ થઈ નથી.

બધા રાજ્યોમાં સમાન નાગરિક સંહિતા કાયદાની સમીક્ષા એક નજરમાં

રાજ્યની વર્તમાન સ્થિતિ મુખ્ય વિશેષતા

- ઉત્તરાખંડ - યુસીસી લાગુ કરનાર પ્રથમ રાજ્ય -

ગોવા - પહેલાથી જ અમલમાં મુકાયેલા પોર્ટુગીઝ નાગરિક સંહિતા પર આધારિત સમાન નાગરિક વ્યવસ્થા

- ગુજરાત - બિલ પસાર, નિયમો બન્યા પછી લાગુ કરવામાં આવશે

- મધ્યપ્રદેશ - બિલ પસાર, રાજ્યપાલની મંજૂરી અને નિયમોની રાહ જોઈ રહ્યું છે -

રાજસ્થાન - ડ્રાફ્ટ તૈયાર, વિધાનસભામાં બિલ લાવવાની તૈયારી

- પશ્ચિમ બંગાળ - રાજકીય ચર્ચા હજુ સુધી કોઈ બિલ રજૂ કરવામાં આવ્યું નથી

આ પણ વાંચોઃ વંદે માતરમ મુદ્દે સોનિયા ગાંધી પર વરસ્યા અમિત શાહ! કહ્યું- દેશની જનતા તમારુ પાપ ક્યારેય માફ નહીં કરે

સૌથી મોટો તફાવત શું છે?

આ અલગ અલગ રાજ્યોની પરિસ્થિતિ દર્શાવે છે કે યુસીસી દેશભરના અલગ અલગ રાજ્યોમાં અલગ અલગ તબક્કામાં છે. કેટલાકે તેનો સંપૂર્ણ અમલ કરી દીધો છે, કેટલાક કાયદેસર બનાવવાની પ્રક્રિયામાં છે, અને કેટલાક હજુ પણ રાજકીય ચર્ચામાંથી પસાર થઈ રહ્યા છે. એ જોવું રસપ્રદ રહેશે કે અન્ય રાજ્યો ઉત્તરાખંડના માર્ગને અનુસરે છે કે પોતાની અલગ કાનૂની વ્યવસ્થા જાળવી રાખે છે.

બધા જ સમાચાર અને અપડેટ્સ મેળવવા માટે પ્લેસ્ટોર/એપ સ્ટોર પર જઇને અથવા આ લાઇન પર ક્લિક કરીને ડાઉનલોડ કરો અમારી લેટેસ્ટ એપ