ઓપરેશન સિંદૂર / 'જો ભારત પાસે 10 અબ્દુલ કલામ હોત તો...', આકાશ મિસાઇલ બનાવનાર વૈજ્ઞાનિકનું મોટું નિવેદન

સ્વ. અબ્દુલ કલામનો ફાળો ભારતના મિસાઇલ ક્ષેત્રમાં કેટલો બહોળો છે તે વિશે આપણે સૌ જાણીએ જ છીએ. ત્યારે DRDOના ભૂતપૂર્વ વૈજ્ઞાનિક પ્રહલાદ રામા રાવે તેમના આકાશ મિસાઇલ સિસ્ટમના વિકાસમાં પોતાના અનુભવો શેર કર્યા અને કહ્યું કે ભારતે સ્વદેશી નવીનતાઓ અને ટીમવર્ક પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાની જરૂર છે. આ ઉપરાંત તેમને કહ્યું કે "જો ભારતમાં એપીજે અબ્દુલ કલામ જેવા 10 લોકો હોત તો આપણે સંશોધન અને વિકાસ કરવાની રીત ખરેખર બદલી શકીએ છીએ."

રામા રાવ બેંગ્લોરમાં છે અને ભારતના "મિસાઇલ મેન" અને ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ એપીજે અબ્દુલ કલામ દ્વારા એકત્ર કરાયેલી મિસાઇલ પ્રોડક્શન ટીમનો ભાગ હતા. આકાશ નામની સ્વદેશી સપાટીથી હવામાં પ્રહાર કરતી મિસાઇલ સિસ્ટમ જેના પર તેમણે અને તેમની ટીમે લગભગ 15 વર્ષ સુધી કામ કર્યું. 8 અને 9 મેના રોજ પાકિસ્તાની મિસાઇલ અને ડ્રોન હુમલાઓએ આ વિસ્તારને તબાહ કરી દીધો.

રામા રાવે કહ્યું કે ભારત માટે સૌથી મોટી મુશ્કેલી એ છે કે આપણે વ્યક્તિગત રીતે સારા છીએ પણ એક ટીમ તરીકે કામ કરી શકતા નથી. કલામ આ સમસ્યાનો ઉકેલ લાવવામાં ખૂબ જ સારા હતા. તેમણે મને શીખવ્યું કે કોઈ હેતુ પ્રાપ્ત કરવા માટે વ્યક્તિગત ઉર્જાઓનું સંકલન કેવી રીતે કરવું. તો મને લાગે છે કે જો આપણી પાસે 10 કલામ જેવા લોકો હોત તો ભારત ખરેખર આગળ વધી શક્યું હોત.

કલામ 34 વર્ષની ઉંમરે મિસાઇલ પ્રોજેક્ટના વડા હતા

રામા રાવે કહ્યું કે જ્યારે તેઓ માત્ર 34 વર્ષના હતા ત્યારે તેમને સપાટીથી હવામાં પ્રહાર કરતા મિસાઇલ પ્રોજેક્ટના પ્રોજેક્ટ ડિરેક્ટર બનાવવામાં આવ્યા હતા. જેનું મૂળ નામ SAM-X હતું અને બાદમાં તેનું નામ બદલીને આકાશ સિસ્ટમ રાખવામાં આવ્યું હતું.

તેમણે કહ્યું કે આજના યુવા વૈજ્ઞાનિકો ભારતને સ્વદેશી નવીનતાઓથી સજ્જ કરવા માટે વધુ સક્ષમ છે. મને ખાતરી છે કે જો તમે બીજી મિસાઇલ સિસ્ટમ બનાવવા માંગતા હો, તો તેમાં કદાચ પાંચ વર્ષ લાગશે કારણ કે પાયો નંખાઈ ગયો છે.

ભારત 25 વર્ષમાં નિષ્ણાત બન્યું, હવે પ્રભુત્વ સ્થાપવાનો વારો

રામા રાવે એમ પણ કહ્યું કે ભારતીય ઉત્પાદકોની ક્ષમતામાં પણ ઘણો વધારો થયો છે. તેમણે કહ્યું કે હવે ભારતીય ઉદ્યોગો એટલા સ્માર્ટ છે કે જો તમે તેમને એક ખ્યાલ આપો, તો તેઓ તે બનાવી શકે છે.

તેમણે સ્વીકાર્યું કે ભારતે છેલ્લા 25 વર્ષમાં ગાઇડેડ મિસાઇલો અને રોકેટમાં પરિપક્વતા પ્રાપ્ત કરી છે. આ પ્રદેશમાં સંપૂર્ણ પ્રભુત્વ મેળવવા માટે હજુ ઘણી લાંબી મજલ કાપવાની છે.

રામા રાવે કહ્યું કે હવે નીતિ નિર્માતાઓ પર નિર્ભર છે કે તેઓ આ વિશાળ સંસાધનનો ઉપયોગ દેશના હિતમાં કરે. આપણને ચોક્કસપણે કલામ જેવા વ્યક્તિની જરૂર છે, જે આપણા જેવી બિનઅનુભવી ટીમને પ્રેરણા આપી શકે.

આ પણ વાંચો: 'અમે પાકિસ્તાનમાં'... જયશંકરે અમેરિકાના વિદેશ મંત્રી પાસે જાહેર કરી ખાનગી વાત, બધાના મોં ખુલ્લા રહી ગયા!

આકાશ એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ

આકાશ એ ભારતની સ્વદેશી મધ્યમ-અંતરની સપાટીથી હવામાં પ્રહાર કરતી મિસાઇલ સિસ્ટમ છે. જેને સંરક્ષણ સંશોધન અને વિકાસ સંગઠન (DRDO) દ્વારા વિકસાવવામાં આવી છે. તે 2014 થી ભારતીય સેના અને વાયુસેનામાં તૈનાત છે. તેનું અદ્યતન સંસ્કરણ આકાશ-એનજી (નેક્સ્ટ જનરેશન) 2021 માં સામેલ કરવામાં આવ્યું હતું. આ સિસ્ટમ ઓછી અને મધ્યમ ઊંચાઈ પર ફાઇટર જેટ, ડ્રોન અને ક્રુઝ મિસાઇલ જેવા હવાઈ જોખમોનો નાશ કરવામાં સક્ષમ છે.

• રેન્જ: 45-70 કિમી (આકાશ-એનજી)
• ટાર્ગેટ : ફાઇટર જેટ, ડ્રોન, ક્રુઝ મિસાઇલ અને બેલિસ્ટિક મિસાઇલ
• માર્ગદર્શન: રડાર-આધારિત કમાન્ડ માર્ગદર્શન અને સક્રિય રડાર હોમિંગ (આકાશ-એનજી)
• વોરહેડ: 60 કિલોગ્રામ હાઇ-એક્સપ્લોઝિવ
• ચોકસાઈ: 90-100% અવરોધ દર
• જમાવટ: મોબાઇલ લોન્ચર, ટેન્ક અને ટ્રક પર જમાવટ કરી શકાય છે, જે તેને ગતિશીલતા આપે છે.
• ઇલેક્ટ્રોનિક કાઉન્ટરમેઝર્સ (ECCM): દુશ્મનના જામિંગ અને ઇલેક્ટ્રોનિક હસ્તક્ષેપનો સામનો કરવાની ક્ષમતા.
• સ્વદેશીકરણ: 96% થી વધુ સ્વદેશી ઘટકો, જે તેને "મેક ઇન ઇન્ડિયા" નું પ્રતીક બનાવે છે.

ગયા વર્ષે જ, આકાશ મિસાઇલનો ઉપયોગ કરીને ચાર લક્ષ્યોને નષ્ટ કરવામાં આવ્યા હતા. આ સાથે, ભારત વિશ્વનો પહેલો દેશ બન્યો જે એક જ મિસાઇલ યુનિટથી ચાર હવાઈ લક્ષ્યોને નષ્ટ કરી શકે છે. આકાશ મિસાઇલ સિસ્ટમના એક યુનિટમાં ચાર મિસાઇલો હોય છે. જે વિવિધ લક્ષ્યોને નષ્ટ કરી શકે છે.

પાકિસ્તાની હુમલાઓને નિષ્ફળ બનાવવું

7-10 2025 ના રોજ પાકિસ્તાન દ્વારા કરવામાં આવેલા હવાઈ હુમલા ઓપરેશન સિંદૂરના જવાબમાં હતા. જેમાં ભારતે 7 મે ના રોજ પીઓકે અને પાકિસ્તાનમાં નવ આતંકવાદી છાવણીઓનો નાશ કર્યો હતો. આ કાર્યવાહી 22 એપ્રિલના રોજ પહેલગામમાં થયેલા આતંકવાદી હુમલાના જવાબમાં કરવામાં આવી હતી.

• 7-8 મે: 15 શહેરો (શ્રીનગર, જમ્મુ, પઠાણકોટ, અમૃતસર, ચંદીગઢ, વગેરે) પર ડ્રોન અને મિસાઈલ હુમલા.
• 9 મે: સવારે 1:40 વાગ્યે, પંજાબ એરબેઝ પર ફતેહ-૧ મિસાઇલથી હુમલો કરવામાં આવ્યો.
• મે 10: JF-17, F-16, J-10, PL-15 AAM, AMRAAM અને DJI લશ્કરી ડ્રોન દ્વારા શ્રીનગરથી નલિયા સુધીના 26 સ્થળો (બારામુલ્લા, અવંતિપુરા, જમ્મુ, ફિરોઝપુર, જેસલમેર, ભુજ વગેરે) પર હુમલા.

આકાશની ભૂમિકા

• ફતેહ-1 નો વિનાશ: 9 મેના રોજ પંજાબમાં છોડવામાં આવેલી ફતેહ-1 મિસાઈલને આકાશ-એનજી દ્વારા હવામાં જ નાશ કરવામાં આવી હતી. મિસાઇલ આકાશ (70 કિમી) ની રેન્જમાં આવતાની સાથે જ તેને ટ્રેક કરીને અટકાવવામાં આવી.
• JF-17 અને F-16: 10 મેના રોજ, જમ્મુ અને પઠાણકોટમાં તૈનાત આકાશ સિસ્ટમોએ JF-17 જેટને તોડી પાડ્યું. એક F-16 ને પણ નુકસાન થયું હતું.
• ડ્રોન ગ્રુપ: આકાશે શ્રીનગર, બારામુલ્લા અને ભૂજમાં હુમલો કરવાનો પ્રયાસ કરી રહેલા DJI લશ્કરી ડ્રોન અને અન્ય ડ્રોન ટોળાને નષ્ટ કરી દીધા. આ માટે, આકાશની ECCM ક્ષમતા અને રડાર ચોકસાઈ મહત્વપૂર્ણ હતી.
• મિસાઇલ હુમલા: પંજાબ અને રાજસ્થાનમાં આકાશ દ્વારા PL-15 અને AMRAAM મિસાઇલોનો નાશ કરવામાં આવ્યો.

આ મિસાઇલમાં ઘણી વસ્તુઓ અપગ્રેડ કરવામાં આવી હતી

આકાશ મિસાઇલની ગ્રાઉન્ડ સિસ્ટમને અપગ્રેડ કરવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત, રડાર, EOTS અને ટેલિમેટ્રી સ્ટેશન, મિસાઇલ ટ્રેજેક્ટરી અને ફ્લાઇટ પરિમાણોમાં સુધારો કરવામાં આવ્યો છે. સેના, સરકાર કે DRDO દ્વારા હજુ સુધી કોઈ વધુ માહિતી આપવામાં આવી નથી.

આકાશ મિસાઇલના ત્રણ પ્રકાર છે

દેશમાં તેના 3 પ્રકારો ઉપલબ્ધ છે - પ્રથમ આકાશ એમકે - તેની રેન્જ 30 કિમી છે. બીજું આકાશ MK-2 - રેન્જ 40 કિમી છે. ત્રીજું આકાશ-NG – રેન્જ 80KM છે. આકાશ-એનજી 20 કિમીની ઊંચાઈ સુધી પહોંચી શકે છે અને દુશ્મનના વિમાન અથવા મિસાઈલનો નાશ કરી શકે છે.

સ્પીડ તેની સૌથી મોટી તાકાત છે

તેની સ્પીડ 2.5 મેક એટલે કે 3087 કિમી/કલાક છે. આકાશ-એનજી એટલે કે આકાશ ન્યૂ જનરેશન મિસાઇલ એ જમીનથી હવામાં પ્રહાર કરતી મિસાઇલ છે. તેની રેન્જ 40 થી 80 કિમી છે. તે એક્ટિવ ઇલેક્ટ્રોનિકલી સ્કેન્ડ એરે (AES) મલ્ટી-ફંક્શન રડારથી પણ સજ્જ છે જે એકસાથે અનેક દુશ્મન મિસાઇલો અથવા વિમાનોને સ્કેન કરી શકે છે.

આકાશ-એનજી મિસાઇલને મોબાઇલ પ્લેટફોર્મ પરથી લોન્ચ કરી શકાય છે. આકાશ-એનજીનું કુલ વજન ૭૨૦ કિલો છે. તેની લંબાઈ 19 ફૂટ અને વ્યાસ 1.16 ફૂટ છે. તે 60 કિલો વજનના શસ્ત્રો લઈ જઈ શકે છે.

આ પણ વાંચો: પાકિસ્તાન પર સતત બાજ નજર રાખી રહ્યાં છે ISROના આ 10 સેટેલાઇટ્સ, જાણો મુખ્ય કાર્ય

ગયા વર્ષે ચીન સાથેના સરહદ વિવાદ દરમિયાન લદ્દાખમાં વાસ્તવિક નિયંત્રણ રેખા (LAC) પર આકાશ-NG મિસાઇલનું જૂનું સંસ્કરણ પણ તૈનાત કરવામાં આવ્યું હતું. આ ઉપરાંત, ભારતીય વાયુસેનાએ ગ્વાલિયર, જલપાઈગુડી, તેજપુર, જોરહાટ અને પુણે બેઝ પર આકાશ મિસાઈલ પણ તૈનાત કરી છે.

બધા જ સમાચાર અને અપડેટ્સ મેળવવા માટે પ્લેસ્ટોર/એપ સ્ટોર પર જઇને અથવા આ લાઇન પર ક્લિક કરીને ડાઉનલોડ કરો અમારી લેટેસ્ટ એપ