વિશ્વ / વિશ્વના દેવાનો આંકડો ₹34,675 લાખ કરોડને પાર, અમેરિકા, ફ્રાન્સથી ભારત સુધી કેટલું છે દેવાનું ભારણ?

સમગ્ર વિશ્વના દેશો પર હાલમાં કુલ મળીને 34,675 લાખ કરોડ રૂપિયાથી પણ વધુનું માતબર દેવું થઈ ગયું છે, જેના કારણે સરકારો પર દેવાનું વ્યાજ ચૂકવવાનો બોજ સતત વધી રહ્યો છે. યુરોપના દેશોમાં સરકારોની આર્થિક નીતિઓ, સરકારી ખર્ચમાં ઘટાડો કરવાના પગલાં અને સામાન્ય પ્રજા પર વધતા જતા નાણાકીય દબાણને લઈને મોટા પાયે વિરોધ પ્રદર્શનો થઈ રહ્યા છે. ફ્રાન્સમાં પણ વધતા જતા સરકારી દેવા અને બજેટ ખાધ વચ્ચે સરકાર માટે ઉધાર લેવાનું મોંઘું સાબિત થઈ રહ્યું છે. ઓક્ટોબર 2026ના સમયગાળામાં ફ્રાન્સના 10 વર્ષની મુદતના સરકારી બોન્ડની યીલ્ડ વધીને આશરે 5% સુધી પહોંચી ગઈ છે, જ્યારે જર્મનીમાં આ દર 3.41% જેટલો નોંધાયો હતો. આનો સ્પષ્ટ અર્થ એ થાય છે કે ફ્રાન્સને જર્મનીની સરખામણીમાં દેવું મેળવવા માટે ઘણું વધારે વ્યાજ ચૂકવવું પડી રહ્યું છે.

વૈશ્વિક સ્તરે જોવા જઈએ તો કુલ દેવામાં માત્ર સરકારો જ નહીં, પરંતુ મોટી કંપનીઓ અને પારિવારિક ધિરાણનો પણ સમાવેશ થાય છે. એકલા અમેરિકા પર અંદાજે 3,933 લાખ કરોડ રૂપિયા અને જાપાન પર 826.5 લાખ કરોડ રૂપિયાનું પ્રચંડ સરકારી દેવું ફેલાયેલું છે. વિકસિત દેશોનું વાર્ષિક સરકારી બોન્ડ વ્યાજ બિલ 313.5 લાખ કરોડ રૂપિયાથી પણ વધારે છે. દેવાનું વ્યાજ ચૂકવવામાં જ મોટો ભંડોળ ખર્ચાઈ જવાના કારણે સરકારો પાસે આરોગ્ય, શિક્ષણ, પેન્શન અને અન્ય કલ્યાણકારી યોજનાઓ પાછળ ખર્ચ કરવા માટે મર્યાદિત નાણાં જ બચે છે.

સરકારો કેવી રીતે મેળવે છે દેવું અથવા લોન?

દેશની સરકારો પોતાની નિયમિત આવક એટલે કે કરવેરા અને અન્ય માધ્યમોમાંથી મળતા નાણાં ઉપરાંત સરકારી બોન્ડ જારી કરીને પણ બજારમાંથી દેવું મેળવતી હોય છે. જ્યારે સરકારને માર્ગ નિર્માણ, રેલવે, હોસ્પિટલો, રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને અન્ય વિકાસલક્ષી યોજનાઓ પર ખર્ચ કરવા માટે ભંડોળની આવશ્યકતા ઊભી થાય છે, ત્યારે તે બોન્ડના માધ્યમથી બેંકો, વીમા કંપનીઓ, મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ અને અન્ય રોકાણકારો પાસેથી નાણાં એકત્રિત કરે છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો સરકાર 10 વર્ષનો બોન્ડ જારી કરે અને કોઈ રોકાણકાર તેને 100 રૂપિયામાં ખરીદે, તો તેનો સીધો અર્થ એ થાય છે કે તેણે સરકારને 100 રૂપિયાની લોન આપી છે. તેના બદલામાં સરકાર નક્કી કરેલી શરતો અનુસાર નિયમિત વ્યાજ આપવાનું અને મુદત પૂરી થતાં મૂળ રકમ પરત કરવાનું વચન આપે છે.

ધારો કે સરકારે 100 રૂપિયાનો બોન્ડ 2.5% ના વાર્ષિક વ્યાજ દરે જારી કર્યો છે. આવી સ્થિતિમાં સરકાર રોકાણકારને દર વર્ષે 2.50 રૂપિયા વ્યાજ ચૂકવશે. 10 વર્ષના સમયગાળામાં કુલ 25 રૂપિયા વ્યાજ ચૂકવ્યા બાદ મુદત પૂર્ણ થતાં 100 રૂપિયાની મૂળ રકમ પણ પાછી આપી દેવામાં આવશે. જોકે, સરકાર દ્વારા લેવામાં આવતું દેવું હંમેશાં નવી યોજનાઓ પાછળ જ વપરાતું નથી, પરંતુ અગાઉના જૂના દેવાને ચૂકવવા માટે પણ નવું દેવું લેવું પડતું હોય છે. સરકારને દેવા પર કેટલું વ્યાજ ચૂકવવું પડશે તે બજારના વ્યાજ દરો, મોંઘવારી દર, રોકાણકારોની માંગ અને બોન્ડની શરતો પર આધાર રાખે છે.

જ્યારે દેવું લેવાનું મોંઘું બને છે ત્યારે શું થાય છે?

જ્યારે બોન્ડની કિંમતોમાં ઘટાડો થાય છે, ત્યારે તેની યીલ્ડ એટલે કે રોકાણ પર મળતું વળતર વધી જાય છે. આના પરિણામે સરકારો માટે બજારમાંથી દેવું મેળવવું અત્યંત મોંઘું બની જાય છે. આવી સ્થિતિમાં સરકારોએ વ્યાજની ચુકવણી પાછળ ખૂબ જ મોટો ભંડોળ ફાળવવો પડે છે, જેના કારણે શાળાઓ, હોસ્પિટલો અને રસ્તાઓ જેવી અત્યંત આવશ્યક જાહેર સેવાઓ પાછળ ખર્ચ કરવા માટે ઓછા નાણાં બચે છે. આ પરિસ્થિતિ બિલકુલ એવી જ છે જે રીતે હોમ લોનના વ્યાજ દરોમાં વધારો થવાથી સામાન્ય પરિવારના માસિક હપ્તાનો બોજ વધી જાય છે.

યુરોપની અગ્રણી આર્થિક સત્તાઓમાં 10 વર્ષના સરકારી બોન્ડ પર વ્યાજ દરો વર્ષ 2000ના દાયકાની શરૂઆત પછી ક્યારેય 5% સુધી પહોંચ્યા ન હતા. વર્ષ 2010 થી 2012 દરમિયાન યુરોઝોન દેવા સંકટના સમયગાળામાં ગ્રીસ, ઇટાલી અને સ્પેન જેવા ગંભીર આર્થિક મુશ્કેલીઓનો સામનો કરી રહેલા દેશોએ આટલા કે તેથી વધુ ઊંચા દરે દેવું લેવું પડ્યું હતું. આયર્લેન્ડ અને પોર્ટુગલમાં બોન્ડની યીલ્ડ 7% ની સપાટી વટાવી જતાં તેમને આંતરરાષ્ટ્રીય બેલઆউট પેકેજ લેવાની ફરજ પડી હતી. હવે ફ્રાન્સને 10 વર્ષની મુદતના દેવા માટે આશરે 5% વ્યાજ ચૂકવવું પડી રહ્યું છે, જ્યારે જર્મનીનો આ દર 3.41% છે. ફ્રાન્સનો આ વધતો દર દર્શાવે છે કે રોકાણકારો તેને દેવું આપવાના બદલામાં વધુ વળતરની માંગ કરી રહ્યા છે. હાલમાં ફ્રાન્સની બોન્ડ યીલ્ડ ઇટાલી અને ગ્રીસ કરતા પણ વધી ગઈ છે, જ્યારે બ્રિટનમાં આ દર ફ્રાન્સથી પણ ઉપર ચાલી રહ્યો છે.

વિવિધ દેશો પર કુલ સરકારી દેવાની સ્થિતિ

વિશ્વના મુખ્ય દેશો પર સરકારી દેવું

હાલના આંકડા મુજબ, વિશ્વની અગ્રણી અર્થવ્યવસ્થાઓ પર સરકારી દેવાનો બોજ નોંધપાત્ર પ્રમાણમાં જોવા મળે છે. વિશ્વમાં સૌથી વધુ સરકારી દેવું અમેરિકા પર છે, જે 41.4 ટ્રિલિયન ડોલર (આશરે 3,933 લાખ કરોડ રૂપિયા) એ પહોંચી ગયું છે. બીજા ક્રમે ચીન આવે છે, જેનું સરકારી દેવું 22.5 ટ્રિલિયન ડોલર (2,137.5 લાખ કરોડ રૂપિયા) છે. એશિયાની અન્ય એક મોટી અર્થવ્યવસ્થા જાપાન પર 8.7 ટ્રિલિયન ડોલર (826.5 લાખ કરોડ રૂપિયા) નું દેવું છે. યુરોપીયન દેશોની વાત કરીએ તો, બ્રિટન 4.4 ટ્રિલિયન ડોલર (418 લાખ કરોડ રૂપિયા) અને ફ્રાન્સ 4.2 ટ્રિલિયન ડોલર (399 લાખ કરોડ રૂપિયા) ના દેવા સાથે અનુક્રમે ચોથા અને પાંચમા ક્રમે છે. આ સિવાય ઇટાલી પર 3.7 ટ્રિલિયન ડોલર (351.5 લાખ કરોડ રૂપિયા) અને જર્મની પર 3.5 ટ્રિલિયન ડોલર (332.5 લાખ કરોડ રૂપિયા) નું સરકારી કરજ છે.ભારત આ યાદીમાં 8મા ક્રમે આવે છે, જેનું સરકારી દેવું 3.4 ટ્રિલિયન ડોલર (લગભગ 323 લાખ કરોડ રૂપિયા) છે. આ યાદીમાં છેલ્લે કેનેડા આવે છે, જેના પર 2.9 ટ્રિલિયન ડોલર (275.5 લાખ કરોડ રૂપિયા) નું દેવું નોંધાયું છે. આ ડેટા દર્શાવે છે કે વિશ્વના મોટાભાગના સુવિકસિત અને વિકાસશીલ દેશો પોતાની આર્થિક જરૂરિયાતો, માળખાકીય વિકાસ (ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર) અને જનકલ્યાણ યોજનાઓ માટે મોટા પાયે સરકારી દેવા પર નિર્ભર રહે છે.

દુનિયામાં સૌથી વધુ સરકારી દેવું અમેરિકા પર

આ વૈશ્વિક આંકડાઓ અનુસાર, દુનિયામાં સૌથી વધુ સરકારી દેવું અમેરિકા પર છે, જે અંદાજે 3,933 લાખ કરોડ રૂપિયા સુધી પહોંચ્યું છે. ત્યારબાદ ચીન પર 2,137.5 લાખ કરોડ રૂપિયા અને જાપાન પર 826.5 લાખ કરોડ રૂપિયાનું દેવું છે. બ્રિટન પર આશરે 418 લાખ કરોડ રૂપિયા, ફ્રાન્સ પર 399 લાખ કરોડ રૂપિયા અને ઇટાલી પર 351.5 લાખ કરોડ રૂપિયાનું સરકારી દેવું મોજૂદ છે. આ ઉપરાંત જર્મની પર 332.5 લાખ કરોડ રૂપિયા, ભારત પર 323 લાખ કરોડ રૂપિયા, કેનેડા પર 275.5 લાખ કરોડ રૂપિયા અને બ્રાઝિલ પર 247 લાખ કરોડ રૂપિયાનું દેવું નોંધાયું છે.

વધુ વાંચો : હત્યા કે આત્મહત્યાનું રહસ્ય, મોડલ શ્રદ્ધા દુબેના હાથમાં હાથ નાખીને જતો દેખાયો બિઝનેસમેન શિવા શર્મા

ભારત પર રહેલા દેવાની વાત કરીએ તો, તે દેશના અર્થતંત્રના કુલ કદની સરખામણીમાં અત્યંત મહત્વપૂર્ણ પાસું છે. આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય ભંડોળના વર્ષ 2026 ના અંદાજ મુજબ, કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારોનું સંયુક્ત કુલ દેવું દેશના કુલ ઘરગથ્થુ ઉત્પાદન એટલે કે જીડીપી (GDP) ના 83.4% જેટલું છે. જોકે, માત્ર દેવાનું પ્રમાણ વધારે હોવાનો અર્થ એ નથી કે દેશ આર્થિક સંકટમાં મુકાઈ ગયો છે. ઉદાહરણ તરીકે, જાપાન પરનું દેવું તેના જીડીપીના આશરે 199% જેટલું છે, જ્યારે ભારત માટે આ આંકડો 83.4% છે. આ જ રીતે અમેરિકા પર દેવું જીડીપીના 127% અને ફ્રાન્સ પર 118% છે. કોઈપણ દેશની વાસ્તવિક આર્થિક સ્થિતિનું મૂલ્યાંકન માત્ર કુલ દેવાના આંકડાથી નહીં, પરંતુ તેની વ્યાજ ચૂકવવાની ક્ષમતા, સરકારની કમાણી, આર્થિક વિકાસ દર અને દેવા મેળવવાની વાસ્તવિક પડતરના આધારે કરવામાં આવે છે.

બધા જ સમાચાર અને અપડેટ્સ મેળવવા માટે પ્લેસ્ટોર/એપ સ્ટોર પર જઇને અથવા આ લાઇન પર ક્લિક કરીને ડાઉનલોડ કરો અમારી લેટેસ્ટ એપ