વિશ્વ / ફ્રાન્સમાં શમોન્ડા વાયરસનો પ્રથમ માનવ કેસ નોંધાયો, દર્દીનું મોત થતાં ભારતમાં પણ ખતરાની આશંકા?

ફ્રાન્સમાં શમોંડા વાયરસથી એક માનવ સંક્રમિત થવાનો પહેલો મામલો સામે આવ્યા બાદ આ વાયરસને લઈને વૈશ્વિક સ્તરે ચિંતા વધી ગઈ છે. ફ્રાન્સમાં જે દર્દીમાં આ સંક્રમણની પુષ્ટિ થઈ હતી, તેની રોગપ્રતિકારક શક્તિ એટલે કે ઇમ્યુનિટી અત્યંત નબળી હતી. ઓક્ટોબર મહિનાની શરૂઆતમાં આ દર્દીનું અવસાન થયું હતું. આ ઘટનાએ ખાસ કરીને એવા દેશોમાં પ્રાણીઓમાંથી મનુષ્યોમાં ફેલાતા સંક્રમણો પર તીક્ષ્ણ નજર રાખવાની જરૂરિયાતને ઉજાગર કરી છે, જ્યાં પશુઓની વસ્તી ખૂબ જ વિશાળ પ્રમાણમાં છે. ભારત પણ આ જ પ્રકારના દેશોની યાદીમાં સામેલ છે.

જોકે, ફ્રાન્સમાં સામે આવેલા આ કિસ્સાની પરિસ્થિતિઓની હજુ સુધી ઊંડાણપૂર્વક તપાસ ચાલી રહી છે. નિષ્ણાતોનું એવું કહેવું છે કે આ મામલો પશુઓમાં થતા સંક્રમણો પર નજર રાખવા, રોગ ફેલાવનારા જીવાતો અથવા કીટકોની ઓળખ કરવા તેમજ મનુષ્યો અને પ્રાણીઓમાં બીમારીના અસામાન્ય પ્રવાહોની તપાસ કરવાની અનિવાર્ય આવશ્યકતા દર્શાવે છે. ભારતમાં દુનિયાની સૌથી મોટી પશુધન વસ્તી પૈકીની એક વસ્તી મોજૂદ છે અને અહીં અનેક પ્રકારના લોહી ચૂસનારા કીટકો પણ મોટી સંખ્યામાં જોવા મળે છે. આ કીટકોમાં ક્યુલિકોઈડ્સ મિજ પણ સામેલ છે, જે પશુઓમાં અનેક પ્રકારના રોગો ફેલાવવા માટે જાણીતા છે. તેમ છતાં, ભારતમાં આ કીટકોની ઉપસ્થિતિ અને પશુધનની વિશાળ સંખ્યાને માત્ર પોતાનાથી શમોંડા વાયરસના સંક્રમણનો સીધો ખતરો સાબિત માની શકાય નહીં.

ભારતની વિશાળ પશુ વસ્તી, દેખરેખ માટે એક મોટો પડકાર

ભારતનું પશુપાલન ક્ષેત્ર દેશના લાખો પરિવારોની આજીવિકા સાથે સીધી રીતે જોડાયેલું છે. ડેરી ઉદ્યોગ, માંસનો વેપાર અને તેની સાથે જોડાયેલા કૃષિ વ્યવસાયમાં પશુઓની ભૂમિકા અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. આ જ કારણે પશુઓમાં થતી બીમારીઓ પર સતત નજર રાખવી માત્ર કૃષિ ઉત્પાદન માટે જ આવશ્યક નથી, પરંતુ તેનાથી એવા સંક્રમણોનો સમયસર પતો પણ લગાવી શકાય છે, જે માનવ સ્વાસ્થ્ય પર વિપરીત અસર કરી શકે છે. વર્ષ 2019માં હાથ ધરી દેવાયેલી 20મી પશુઓની વસ્તી ગણતરી મુજબ, ભારતમાં અંદાજે 53.58 કરોડ પશુધન મોજૂદ હતા. જેમાં આશરે 19.25 કરોડ ગાય-બળદ, 10.99 કરોડ ભેંસો, 7.43 કરોડ ઘેટાં અને 14.89 કરોડ બકરીઓનો સમાવેશ થાય છે.

નિષ્ણાતોનો મત શું છે?

આરોગ્ય નિષ્ણાતો આ આંકડાઓને ધ્યાનમાં રાખીને જણાવે છે કે વેટરનરી અધિકારીઓ સામે જૂના અને નવા સંક્રમણો પર દેખરેખ રાખવાનું ખૂબ જ મોટું ઉત્તરદાયિત્વ છે. જોકે, તેમણે એ વાત પણ સ્પષ્ટ કરી હતી કે માત્ર પશુઓની સંખ્યા વધારે હોવાને કારણે શમોંડા વાયરસનો ખતરો વધેલો છે તેમ માની શકાય નહીં. ફ્રાન્સમાં સામે આવેલા પ્રકરણથી આ બાબત ચોક્કસપણે સામે આવે છે કે પ્રાણીઓમાં ફેલાતી બીમારીના અસામાન્ય પેટર્નની તપાસ કરવી અનિવાર્ય છે. આ સાથે એ પણ ચકાસવું પડશે કે પશુઓમાં ફેલાતા સંક્રમણ, રોગ ફેલાવનારા કીટકો અને મનુષ્યોમાં થતી બીમારીઓ વચ્ચે કોઈ પરસ્પર સંબંધ છે કે કેમ.

શમોંડા વાયરસ શું છે?

શમોંડા વાયરસ સિમ્બૂ સીરોગ્રુપ સાથે સંબંધ ધરાવે છે. આ વાયરસ મુખ્યત્વે પશુઓ, વિશેષ કરીને ગાય-ભેંસ જેવા મવેશ સાથે જોડાયેલો માનવામાં આવે છે. તેના ફેલાવવાનો મુખ્ય માર્ગ લોહી ચૂસનારા કીટકો સાથે સંકળાયેલો છે, જેમાં ક્યુલિકોઈડ્સ મિજ પણ સામેલ છે. પશુઓમાં આ વાયરસ સાથે જોડાયેલા સંક્રમણ દરમિયાન તાવ, ઝાડા, દૂધ ઉત્પાદનમાં ઘટાડો અને બચ્ચા પેદા કરવા સાથે સંબંધિત સમસ્યાઓ જેવી તકલીફો જોવા મળી શકે છે. જોકે, આ લક્ષણો માત્ર શમોંડા વાયરસના સંક્રમણમાં જ જોવા મળે તેવું નથી. પશુઓની અન્ય ઘણી બીમારીઓમાં પણ સમાન પ્રકારના લક્ષણો પ્રદર્શિત થઈ શકે છે.

નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ, કોઈપણ શંકાસ્પદ સંક્રમણ પાછળનું સાચું કારણ જાણવા માટે પ્રયોગશાળામાં ટેસ્ટ એટલે કે લેબ ટેસ્ટ અને બીમારીના ફેલાવા સાથે જોડાયેલી ઊંડાણપૂર્વક તપાસ કરવી અત્યંત આવશ્યક છે. માત્ર લક્ષણોના આધારે એ વાતની પુષ્ટિ કરી શકાતી નથી કે કોઈ ચોક્કસ વાયરસનું જ સંક્રમણ થયું છે. કોઈપણ મનુષ્યના શરીરમાં વાયરસનું સંક્રમણ મળી આવવું એ વાતનો પુરાવો નથી કે તે વાયરસ માનવ સમુદાયમાં ખૂબ જ સરળતાથી ફેલાઈ શકે છે. ફ્રાન્સના દર્દીને સંક્રમણ કયા માર્ગથી લાગ્યું હતું અને તેના મૃત્યુમાં આ વાયરસની વાસ્તવિક ભૂમિકા શું હતી, આ બંને મહત્ત્વના સવાલોની હજુ પણ સાવચેતીપૂર્વક તપાસ થવી જરૂરી છે.

વધુ વાંચો : VIDEO : રાજીવ ગાંધીની કઈ અદા પર ફિદા થઈ ગઈ હતી સોનિયા ગાંધી? પ્રેમમાં પડવાની કહાની શેર કરી

ક્યુલિકોઈડ્સ મિજ પર શા માટે રાખવામાં આવી રહી છે નજર?

ક્યુલિકોઈડ્સ એ અત્યંત સૂક્ષ્મ કદના લોહી ચૂસનારા કીટકો હોય છે, જે દુનિયાના અનેક હિસ્સાઓમાં જોવા મળે છે. ભારતમાં પણ આ કીટકોની અનેક જાતો મોજૂદ છે. તેમની સક્રિયતા અને સંખ્યા પર તાપમાન, ભેજ, વરસાદ અને પ્રજનન માટે ઉપલબ્ધ યોગ્ય જગ્યા જેવા મોસમી પરિબળોની ઊંડી અસર પડે છે. ક્યુલિકોઈડ્સની કેટલીક પ્રજાતિઓ પશુઓમાં ફેલાતી બીમારીઓના સંક્રમણમાં સક્રિય ભૂમિકા ભજવે છે. આમાં બ્લૂટંગ વાયરસ અને સિમ્બૂ સમૂહ સાથે જોડાયેલા કેટલાક અન્ય વાયરસ પણ સામેલ છે. જોકે, ભારતમાં આ કીટકોનું મળી આવવું એ વાતનો કોઈ પુરાવો નથી કે તેઓ નિષ્ણાતો વાયરસ પણ ફેલાવી રહ્યા છે.

બધા જ સમાચાર અને અપડેટ્સ મેળવવા માટે પ્લેસ્ટોર/એપ સ્ટોર પર જઇને અથવા આ લાઇન પર ક્લિક કરીને ડાઉનલોડ કરો અમારી લેટેસ્ટ એપ