રથયાત્રા 2025 / આજે ભગવાન જગન્નાથની દિવ્ય રથયાત્રા, જાણો રથને ખેંચનાર ત્રણ દોરડાઓના પણ છે વિશેષ નામ અને મહત્ત્વ

Jagannath Puri Rath Yatra Interesting Facts: ઓડિશાના પુરી શહેરમાં દર વર્ષે યોજાતી જગન્નાથ રથયાત્રાને વિશ્વભરના લોકો ખૂબ જ શ્રદ્ધા અને ઉત્સાહથી જુએ છે. આ વર્ષે આ યાત્રા 27 જૂન એટલે કે આજથી શરૂ થશે અને 8 જુલાઈ સુધી ચાલુ રહેશે. ભગવાન જગન્નાથ તેમના ભાઈ બલભદ્ર અને બહેન સુભદ્રા સાથે વિશાળ રથ પર સવાર થઈને પુરીના મુખ્ય મંદિરથી ગુંડિચા મંદિર સુધી જશે. આ રથયાત્રા 12 દિવસ ચાલે છે અને દરેક દિવસનું વિશેષ મહત્ત્વ હોય છે. ચાલો જાણીએ પુરીની રથયાત્રા વિશે વધુ વિગતો.

રથયાત્રાનો પ્રારંભ અને સમય

આ વખતે અષાઢ શુક્લ પક્ષની બીજી તિથિ 27 જૂને છે. આ દિવસે રથયાત્રા શરૂ થશે. પંચાંગ મુજબ, 27 જૂને સવારે 5:25 થી 7:22 સુધી સર્વાર્થ સિદ્ધિ યોગ છે. આ પુષ્ય નક્ષત્ર પછી. આજનો શુભ સમય બપોરે 11:56 થી 12:52 સુધીનો છે, જેને અભિજીત મુહૂર્ત કહેવામાં આવે છે. આ સમયે જ પ્રભુની યાત્રા શરૂ થાય છે.

27 જૂન, શુક્રવાર – રથયાત્રાનો પ્રારંભ સમારોહ

રથયાત્રાના પહેલા દિવસે, પુરીના રાજા પોતે 'છેરા પંહારા' વિધિ કરે છે, જેમાં તેઓ સોનાના સાવરણીથી રથના નીચેના ભાગને સાફ કરે છે. આ નમ્રતા અને સેવાનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. 'હેરા પંચમી'ના દિવસે, દેવી લક્ષ્મી ગુંડિચા મંદિરમાં જઈને નારાજગી વ્યક્ત કરે છે કે ભગવાન તેમને છોડીને કેમ આવી ગયા. આ આયોજન પુરીની રથયાત્રાને વધુ રસપ્રદ બનાવે છે.

શું રસ્સીઓના પણ હોય છે નામ?

બહુ ઓછા લોકો જાણે છે કે ભગવાનના આ ત્રણ રથોને ખેંચતી રસ્સીઓના પણ નામ હોય છે. ભગવાન જગન્નાથના 16 પૈડાવાળા રથને "નંદી ઘોષ" કહેવામાં આવે છે. આ રથની રસ્સીનું નામ શંખચુડા નાડી છે. બલભદ્રજીના રથ, જેમાં 14 પૈડા હોય છે, તેને "તાલધ્વજ" કહેવામાં આવે છે અને તેની રસ્સીને બાસુકી નામથી ઓળખવામાં આવે છે. દેવી સુભદ્રાના રથ, જેમાં 12 પૈડાં હોય છે અને તેને "દર્પદલન" કહેવામાં આવે છે, તેની રસ્સીનું નામ સ્વર્ણચુડા નાડી છે. આ રસ્સીનો ઉપયોગ રથ ખેંચવા માટે તો થાય જ છે, સાથે જ આ રસ્સીઓને સ્પર્શ કરવું પણ એક મહાન સૌભાગ્ય માનવામાં આવે છે.

કોણ ખેંચી શકે છે રથ?

પુરીની રથયાત્રાની સૌથી મોટી વિશેષતાઓમાંની એક એ છે કે તેમાં કોઈ પણ પ્રકારનો ભેદભાવ નથી થતો. કોઈપણ વ્યક્તિ, કોઈ પણ ધર્મ-જાતિ કે દેશનો હોય, રથ ખેંચી શકે છે. શરત માત્ર એટલી છે કે તેનું મન સાચી લાગણીઓથી ભરેલું હોવું જોઈએ. એવું માનવામાં આવે છે કે રથની રસ્સી ખેંચનાર વ્યક્તિ જીવન અને મૃત્યુના ચક્રમાંથી મુક્તિ મેળવીને મોક્ષ તરફ આગળ વધે છે. જો કે કોઈપણ વ્યક્તિ લાંબા સમય સુધી રથ ખેંચી શકતો નથી. આવું એટલા માટે કરવામાં આવે છે જેથી આવનાર દરેક ભક્તને આ તક મળી શકે. અને જો કોઈ રથ ખેંચી ન શકે તો પણ ચિંતાની વાત નથી, કારણ કે સાચા હૃદયથી આ યાત્રામાં ભાગ લેવો એ પણ હજારો યજ્ઞો જેટલું પુણ્યશાળી માનવામાં આવે છે.

રથયાત્રાની શરૂઆત કેવી રીતે થઈ?

સ્કંદ પુરાણ અનુસાર, એક દિવસ ભગવાન જગન્નાથની બહેન સુભદ્રાએ શહેર જોવાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી. ત્યારે જગન્નાથ અને બલભદ્રે તેમને રથ પર બેસાડીને નગર ભ્રમણ કરવા લઈ ગયા. આ દરમિયાન, તેઓ તેમના માસી ગુંડીચાના ઘરે પણ ગયા અને ત્યાં સાત દિવસ રહ્યા. ત્યારથી, આ યાત્રાની પરંપરા શરૂ થઈ. આજે પણ આ યાત્રા રથ દ્વારા મુખ્ય મંદિરથી ગુંડીચા મંદિર સુધી થાય છે.

રથની બનાવટ કેવી હોય શું છે?

ત્રણેય રથની ઊંચાઈ અને બનાવટ પણ અલગ અલગ હોય છે. આ યાત્રામાં ભગવાન જગન્નાથ તેમના ભાઈ બલભદ્ર અને બહેન સુભદ્રા સાથે ત્રણ અલગ અલગ રથ પર સવારી કરે છે.

• જગન્નાથનો રથ (નંદી ઘોષ): 45 ફૂટ ઊંચો, 16 પૈડા
• બલભદ્રનો રથ (તાલધ્વજ): 43 ફૂટ ઊંચો, 14 પૈડા
• સુભદ્રાનો રથ (દર્પદલન): 42 ફૂટ ઊંચો, 12 પૈડા

ત્રણેય રથ ખાસ લાકડાના બનેલા હોય છે અને દર વર્ષે નવા બનાવવામાં આવે છે. આ રથ પુરીના મુખ્ય મંદિરથી ગુંડીચા મંદિર સુધી ખેંચવામાં આવે છે. ભક્તો જડી રસ્સીથી રથ ખેંચે છે અને માને છે કે તેનાથી જીવનમાં સુખ અને શાંતિ આવે છે.

ભગવાનની મૂર્તિમાં છુપાયેલું છે શ્રી કૃષ્ણનું હૃદય

એક ખાસ માન્યતા એવી છે કે ભગવાન કૃષ્ણનું હૃદય, જે મૃત્યુ પછી પણ બળ્યું ન હતું, તે પછીથી લાકડાના રૂપમાં દરિયા કિનારે મળી આવ્યું હતું. ઓડિશાના રાજા ઇન્દ્રદ્યુમ્નને સપનામાં આ વાતની ખબર પડી અને તેમણે તે લાકડું ભગવાન જગન્નાથની મૂર્તિમાં સ્થાપિત કર્યું. આજે પણ આ લાકડું મૂર્તિની અંદર હાજર છે.

આ પણ વાંચો: આજથી 147 વર્ષ પૂર્વે અમદાવાદમાં થયેલો રથયાત્રાનો પ્રારંભ, જે કોરોના કાળમાં પણ નહોતી અટકી, જાણો રસપ્રદ વાતો

દર 12 વર્ષે કેમ બદલવામાં આવે છે ભગવાનની મૂર્તિ?

ભગવાન જગન્નાથની મૂર્તિ લીમડાના લાકડાની બનેલી છે અને દર 12 વર્ષે તેને બદલવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયાને નવ કલેવર કહેવામાં આવે છે. મૂર્તિની અંદર રહેલા લાકડાના ટુકડાને બદલવામાં આવતો નથી. આ વિધિ દરમિયાન, આખા શહેરની વીજળી બંધ કરી દેવામાં આવે છે. પુજારી આંખો પર પાટા બાંધીને અને હાથ પર કપડું બાંધીને મૂર્તિ બદલી નાખે છે જેથી તે તેને જોઈ કે સ્પર્શ ન કરી શકે. એવું કહેવાય છે કે જે કોઈ આ લાકડાને જોઈ લે છે, તેનું મૃત્યુ નિશ્ચિત હોય છે.

રથયાત્રાનું ધાર્મિક મહત્ત્વ

એવું માનવામાં આવે છે કે રથયાત્રામાં ભાગ લેવાથી જૂના કર્મોનો ભાર ઓછો થાય છે અને મનને શાંતિ મળે છે. એવું કહેવાય છે કે આ યાત્રામાં ભાગ લેનારા ભક્તોને સો યજ્ઞો જેટલું પુણ્ય મળે છે.

DISCLAIMER: ધર્મને લગતો આ આર્ટિકલ માત્ર અલગ-અલગ મળતી માહિતીને આધારિત છે. નહીં કે તમે તેને સત્ય જ માની લો. કારણ કે ધર્મ દરેકની આસ્થાનો વિષય છે. અહીં આપવામાં આવેલી જાણકારીને અનુસરતા પહેલા ધર્મ કે શાસ્ત્ર આધારિત જ્ઞાન ધરાવનારા વિદ્ધાનોની સલાહ લેવી અતિ આવશ્યક રહેશે. નહીં તો કોઇ મુશ્કેલી સર્જાય તો જવાબદારી vtvgujarati.com નહીં રહે. કારણ કે આ આર્ટિકલ ફક્ત ન્યૂઝના હેતુસર પબ્લિશ કરવામાં આવ્યો છે.

બધા જ સમાચાર અને અપડેટ્સ મેળવવા માટે પ્લેસ્ટોર/એપ સ્ટોર પર જઇને અથવા આ લાઇન પર ક્લિક કરીને ડાઉનલોડ કરો અમારી લેટેસ્ટ એપ