ECI Removal Process / દિલ્હીમાં જેની માટે આંદોલન ચાલી રહ્યું છે તે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરને પદ પરથી હટાવવા માટે શું છે બંધારણીય પ્રક્રિયા ?

દિલ્હીનું જંતર-મંતર ફરી એકવાર ચર્ચાના કેન્દ્રમાં છે. 'કોકરોચ જનતા પાર્ટી' (CJP) એ ત્યાં ફરી એકવાર વિરોધ પ્રદર્શન કર્યું છે, પરંતુ આ વખતે મુદ્દો વિદ્યાર્થીઓ સાથે સંબંધિત નથી; તેના બદલે, તે સરકાર અને મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરને લગતો છે. ખાસ કરીને, CJP નો આરોપ છે કે મતદાર યાદીને અપડેટ કરવાની પ્રક્રિયા એટલે કે 'સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન' (SIR)દરમિયાન ભૂલો થઈ છે.

આ મુદ્દે પાર્ટી ચૂંટણી પંચ પાસે જવાબદારીની માંગ કરી રહ્યો છે અને તેના માટે દબાણ લાવવા વિરોધ પ્રદર્શન યોજી રહ્યો છે. જોકે, અરજી મોડી મળવી અને અગાઉના વિરોધ પ્રદર્શન દરમિયાન નિયમોના ઉલ્લંઘનનું કારણ આપીને દિલ્હી પોલીસે આ પ્રદર્શન માટે મંજૂરી આપી ન હતી, તેમ છતાં મોટી સંખ્યામાં લોકો તે સ્થળે એકઠા થઈ રહ્યા છે.

જોકે, આ પરિસ્થિતિમાં ઘણા લોકોના મનમાં એવો પ્રશ્ન થાય છે કે શું માત્ર વિરોધ પ્રદર્શનો દ્વારા મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારને તેમના પદ પરથી હટાવી શકાય? તેનો સ્પષ્ટ જવાબ છે ના. આ માટે એક લાંબી અને નિર્ધારિત પ્રક્રિયા છે. તેથી, આવો સમજીએ કે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરને તેમના પદ પરથી કેવી રીતે હટાવી શકાય છે.

નોંધનીય છે કે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરને હોદ્દા પરથી દૂર કરવાની પ્રક્રિયા હાઈકોર્ટ કે સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશોને દૂર કરવાની પ્રક્રિયા સમાન જ છે અને તેનો ઉલ્લેખ ભારતીય બંધારણની કલમ 324માં કરવામાં આવ્યો છે.

જોકે, બંધારણ એ સુનિશ્ચિત કરે છે કે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર સરકારી દબાણથી સુરક્ષિત રહે, જેથી તેઓ નિષ્પક્ષ અને સ્વતંત્ર રીતે કાર્ય કરી શકે. મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરનું પદ બંધારણીય અને સ્વતંત્ર હોવાથી, માત્ર સાદી બહુમતી દ્વારા તેમને હોદ્દા પરથી દૂર કરી શકાતા નથી. તેમને દૂર કરવાની પ્રક્રિયા સંસદમાં શરૂ થાય છે; આ પ્રક્રિયા સાબિત થયેલ ગેરવર્તણૂક અથવા અસમર્થતાના આધારે તેમને હોદ્દા પરથી દૂર કરવાના પ્રસ્તાવની રજૂઆત સાથે શરૂ થાય છે, જે ત્યારબાદ લોકસભા અથવા રાજ્યસભામાં રજૂ કરવામાં આવે છે.

આ પ્રસ્તાવ લોકસભામાં ઓછામાં ઓછા 100 સાંસદોની અને રાજ્યસભામાં 50 સાંસદોની સહી સાથે રજૂ કરવામાં આવે છે. પ્રસ્તાવ રજૂ થયા બાદ, સંબંધિત ગૃહના અધ્યક્ષે આ બાબત પર વિચારણા કરવી પડે છે. જોકે પ્રસ્તાવને સ્વીકારવો કે નકારવો તે તેમનો વિવેકાધિકાર છે, પરંતુ જો તે સ્વીકારવામાં આવે, તો આરોપોની તપાસ કરવા માટે ત્રણ સભ્યોની સમિતિની રચના કરવામાં આવે છે.

આ સમિતિનું નેતૃત્વ સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશ કરે છે, તેના સભ્યોમાં હાઈકોર્ટના મુખ્ય ન્યાયાધીશ અને એક ખ્યાતનામ કાયદાશાસ્ત્રીનો પણ સમાવેશ થાય છે. ગૃહ સમિતિના તપાસ અહેવાલ પર વિચાર-વિમર્શ કરે છે. મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર સામે કરવામાં આવેલા આક્ષેપોની તપાસ કરવી એ આ સમિતિનો કાર્યક્ષેત્ર છે. જ્યારે તપાસ શરૂ થાય છે, ત્યારે ECIને પણ પોતાનો પક્ષ રજૂ કરવાની તક આપવામાં આવે છે. સમિતિ તેની તપાસ પૂર્ણ કરી લે તે પછી, અહેવાલ સ્પીકર અથવા અધ્યક્ષને સુપરત કરવામાં આવે છે; જોકે, જો સમિતિ તેમને દોષિત ઠેરવે, તો હોદ્દા પરથી દૂર કરવાની પ્રક્રિયા આગળ વધે છે.

જો સમિતિના અહેવાલમાં તેઓ દોષિત જણાય, તો સંબંધિત ગૃહમાં તેમને હોદ્દા પરથી દૂર કરવા માટેનો પ્રસ્તાવ ચર્ચા માટે રજૂ કરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ, આ પ્રસ્તાવ ગૃહના કુલ સભ્યપદની બહુમતી એટલે ​​કે, 50 ટકાથી વધુ) અને હાજર રહીને મતદાન કરનારા સભ્યોની બે-તૃતીયાંશ બહુમતી દ્વારા પસાર થવો આવશ્યક છે, આ જરુરીયાતને "વિશેષ બહુમતી" તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. એકવાર એક ગૃહમાં આ પ્રસ્તાવ પસાર થઈ જાય, પછી તેને બીજા ગૃહમાં મોકલવામાં આવે છે. ત્યારબાદ તેને વિશેષ બહુમતી દ્વારા પસાર કરવામાં આવે છે. જ્યારે બંને ગૃહો દ્વારા આ પ્રસ્તાવ પસાર કરવામાં આવે છે, ત્યારે તેને રાષ્ટ્રપતિ પાસે મોકલવામાં આવે છે.

આ પણ વાંચોઃ દિલ્હીમાં વિરોધ પ્રદર્શનને પગલે આજે 170થી વધુ ટ્રેનો રદ, મુસાફરી પહેલાં ટ્રેનનું સ્ટેટસ અને રદ થયેલી ટ્રેનોની યાદી ચકાસી લો

સંસદ દ્વારા પ્રસ્તાવ પસાર થયા બાદ, રાષ્ટ્રપતિ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરને હોદ્દા પરથી દૂર કરવાનો આદેશ જારી કરે છે. જોકે, આ સમગ્ર પ્રક્રિયા એક જ સત્ર દરમિયાન પૂર્ણ કરવી ફરજિયાત છે. જ્યારે રાષ્ટ્રપતિ બંને ગૃહો દ્વારા પસાર કરાયેલા પ્રસ્તાવને મંજૂરી આપે છે, ત્યારે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરને હોદ્દા પરથી દૂર કરવામાં આવે છે.

બધા જ સમાચાર અને અપડેટ્સ મેળવવા માટે પ્લેસ્ટોર/એપ સ્ટોર પર જઇને અથવા આ લાઇન પર ક્લિક કરીને ડાઉનલોડ કરો અમારી લેટેસ્ટ એપ