જાણવા જેવું / ગુજરાતમાં મળ્યો 5 કરોડ વર્ષ જૂનો 'વાસુકી' નાગ, દુનિયાના સૌથી લાંબા સાપ વિશે વૈજ્ઞાનિકોએ કર્યો ખુલાસો

વૈજ્ઞાનિકોએ એક મોટી શોધ કરી છે. વૈજ્ઞાનિકોને સ્કુલ બસ કરતા પણ લાંબા નાગના અવશેષો મળી આવ્યા છે. લગભગ 5 કરોડ વર્ષો પહેલા ભારતમાં એક એવો નાગ હતો કે આજના સૌથી મોટા અજગર અને એનાકોન્ડા પણ તેની સામે બચ્ચા લાગતા હશે. વૈજ્ઞાનિકોએ તેને 'વાસુકી ઇન્ડિક્સ' નામ આપ્યું છે. 'વાસુકી' નામ ભગવાન શિવના ગળામાં વીંટળાયેલા નાગ પરથી લેવામાં આવ્યું છે. અને 'ઇન્ડિક્સ' શબ્દનો અર્થ 'ભારતનો' થાય છે. વૈજ્ઞાનિકોએ આ નામથી દર્શાવ્યું છે કે આ નાગ ફક્ત ભારતમાં જ જોવા મળતો હતો અને તે ભગવાન શિવના નાગરાજ જેટલો શક્તિશાળી અને વિશાળ હતો.

IIT રૂરકીના સંશોધકોએ દાવો કર્યો છે કે હવે લુપ્ત થઈ ગયેલો આ નાગ વિશ્વના સૌથી લાંબા સાપમાંનો એક હોઈ શકે છે. આજના 6 મીટર (20 ફૂટ) એનાકોન્ડા અને અજગર આની સરખામણીમાં કંઈ નહોતા. આ સંશોધન અહેવાલ તાજેતરમાં 'સાયન્ટિફિક રિપોર્ટ્સ' નામની જર્નલમાં પ્રકાશિત થયો છે.

IIT Roorkee's Prof. Sunil Bajpai & Debajit Datta discovered Vasuki Indicus, a 47-million-year-old snake species in Kutch, Gujarat. Estimated at 11-15 meters, this extinct snake sheds light on India's prehistoric biodiversity. Published in Scientific Reports. #SnakeDiscovery pic.twitter.com/ruLsfgPQCc

— IIT Roorkee (@iitroorkee) April 18, 2024

પહેલા વૈજ્ઞાનિકોએ મગરમચ્છ સમજી લીધું 

2005માં, ઉત્તરાખંડના રૂરકીમાં ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ ટેક્નોલોજી (IIT) ના વૈજ્ઞાનિકોને ગુજરાતના કચ્છમાં કોલસાની ખાણમાંથી 27 મોટા હાડપિંજરના ટુકડા મળ્યા હતા. કેટલાંક હાડકાં એકબીજા સાથે જોડાયેલાં પણ જોવા મળ્યાં હતાં. ત્યારથી અત્યાર સુધી આ અવશેષોને વિશાળ મગર જેવા જીવના અવશેષો માનવામાં આવતા હતા. પરંતુ હવે વૈજ્ઞાનિકોએ ખુલાસો કર્યો છે કે તે ખરેખર વિશ્વમાં સૌથી મોટા સાપમાંનો એક હતો. અભ્યાસ જણાવે છે કે આ હાડપિંજરના ટુકડાઓ સંપૂર્ણ વિકસિત પુખ્ત સાપના છે. વૈજ્ઞાનિકોનું કહેવું છે કે આટલો મોટો સાપ કેવી રીતે અસ્તિત્વમાં હોઈ શકે તેના ઘણા કારણો હોઈ શકે છે. શક્ય છે કે તે સમયે વાતાવરણ તેમના માટે ખૂબ જ અનુકૂળ હશે, ખાવા માટે પુષ્કળ ખોરાક હશે અને પછી કદાચ તેમનો શિકાર કરવા માટે કોઈ નહીં રહ્યું હોય. 

રસપ્રદ વાત એ છે કે વૈજ્ઞાનિકોનું માનવું છે કે આ સાપ ભારતમાં જ પેદા થયો હશે. કરોડો વર્ષો પહેલા, આ સાપની પ્રજાતિ દક્ષિણ યુરેશિયા થઈને ઉત્તર આફ્રિકા પહોંચી હશે. આ સાપ એવા સમયે રહેતા હતા જ્યારે પૃથ્વીનું વાતાવરણ ગરમ હતું, એટલે કે સરેરાશ તાપમાન 28 ડિગ્રી સેલ્સિયસની આસપાસ હશે. આટલો મોટો સાપ ફક્ત આવા ગરમ વાતાવરણમાં જ જીવી શકે છે, જેમ કે તે કરોડો વર્ષો પહેલા રહેતો હતો.

દાવો છે કે આ નાગ લગભગ 10 કરોડ વર્ષ પહેલા ધરતી પર જોવા મળતા હતા. તે મુખ્યત્વે ગોંડવાના મહાદ્વીપ પર રહેતા હતા. આ સાપ એ સમયે મેડાગાસ્કર, દક્ષિણ અમેરિકા, ભારત, આફ્રિકા અને યુરોપના દ્વીપસમૂહમાં મળી આવ્યા હતા. પરંતુ પછીના સમયમાં તેઓ માત્ર ઉત્તર આફ્રિકા, દક્ષિણ અમેરિકા, ભારત અને ઓસ્ટ્રેલિયા પૂરતા જ મર્યાદિત રહ્યા.

અન્ય સાપથી અલગ છે વાસુકી નાગ 

વાસુકી ઇન્ડિકસ સાપના હાડકામાં કેટલાક ખાસ નિશાન જોવા મળ્યા છે જે તેને અન્ય સાપ કરતા અલગ બનાવે છે. ઉદાહરણ તરીકે, આ સાપના કરોડરજ્જુના હાડકાં વચ્ચે નાના ખાડાઓ દેખાય છે, જે મોટાભાગે માત્ર મેડસોઇડી સાપમાં જ જોવા મળે છે. તેનો આકાર મેડસોઇડી સાપ જેવો છે. આ સાપમાં કેટલાક ખાસ અંગો જોવા મળ્યા ન હતા જે અન્ય સાપમાં હોય છે. સૌથી અલગ બાબત એ છે કે તેના હાડકા અસાધારણ રીતે મોટા હોય છે. અત્યાર સુધી જોવા મળતા અન્ય કોઈ મેડસોઇડી સાપનું હાડકું આનાથી મોટું નથી. તેમની કરોડરજ્જુનો આકાર કોદાળી જેવો હોય છે. કરોડરજ્જુની નીચેના હાડકાનો અમુક ભાગ સંપૂર્ણ રીતે વિકસિત નથી જે તેને વધુ અલગ બનાવે છે. આ સાપની કરોડરજ્જુ નીચે એક ભાગની કિનારી તીક્ષ્ણ હોય છે.

મેડસોઇડી સાપનો ઇતિહાસ

મેડસોઇડી સાપ પ્રાચીન સમયમાં પૃથ્વી પર જોવા મળતા હતા. હવે તેમના અવશેષો વિવિધ ખંડોમાં મળે છે. વૈજ્ઞાનિકો એ સમજવાની કોશિશ કરી રહ્યા છે કે આ સાપ એક જગ્યાએથી બીજી જગ્યાએ કેવી રીતે પહોંચ્યા, કેવી રીતે ફેલાયા અને અમુક જગ્યાએ કેવી રીતે લુપ્ત થઈ ગયા. હવે આ નવા સાપ 'વાસુકી ઇન્ડિકસ'ની શોધ સાથે આ રહસ્ય વધુ જટિલ બની ગયું છે. આ સાપ ભારતના એક જૂના મેડસોઇડી સાપ અને ઉત્તર આફ્રિકામાં જોવા મળતા સાપના એક પ્રકાર સાથે ગાઢ સંબંધ ધરાવે છે. આનાથી પ્રશ્ન એ થાય છે કે શું લાખો વર્ષો પહેલા ભારત અને આફ્રિકા વચ્ચે ખરેખર કોઈ જમીની માર્ગ હશે જેના દ્વારા આ સાપ એક જગ્યાએથી બીજી જગ્યાએ જઈ શકતા હશે? 

કેટલો લાંબો હતો વાસુકી ઇન્ડિકસ

વાસુકી ઇન્ડિકસની લંબાઈનો અંદાજ કાઢવા વૈજ્ઞાનિકોએ તેની કરોડરજ્જુના સૌથી મોટા હાડકાંનો નજીકથી અભ્યાસ કર્યો. તેમણે વિવિધ પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરીને કેટલીક ગણતરીઓ કરી. આ સંશોધનમાં, સૌથી મોટા હાડકાનો ઉપયોગ કરીને અલગ-અલગ પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરીને લંબાઈનો અંદાજ કાઢવામાં આવ્યો. 

અંદાજો સૂચવે છે કે વાસુકી 10.9 મીટર અને 12.2 મીટરની વચ્ચે ઊંચો હશે. જયારે બીજી પદ્ધતિના આધારે, એવો અંદાજ છે કે તેની લંબાઈ 14.5 મીટરથી 15.2 મીટરની વચ્ચે હશે. જો કે, આ પરિણામોને સંપૂર્ણપણે સાચા ગણી શકાય નહીં કારણ કે વૈજ્ઞાનિકોને કરોડરજ્જુના કેટલાક ભાગો મળ્યા નથી. ઉપરાંત, તે જાણી શકાયું નથી કે મેડસોઇડી સાપની કરોડરજ્જુમાં કેટલો તફાવત હતો તેથી અત્યાર સુધીના અંદાજો સૂચવે છે કે વાસુકી ઇન્ડિકસ એક વિશાળ સાપ હતો અને તે અત્યાર સુધીના સૌથી મોટા સાપમાંનો એક હતો.

વધુ વાંચો: VIDEO: એક એવું પ્રાણી જે જીવનભર પાણી વિના જીવી શકે અને પાણી પીવે તો મરી જાય!

વૈજ્ઞાનિકોએ અવલોકન કર્યું કે વાસુકી ઇન્ડિકસના કરોડરજ્જુના હાડકાં ટાઇટનોબોઆ (જેને અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો સાપ માનવામાં આવે છે) ના હાડકાં કરતાં થોડા નાના છે. તેમ છતાં તેમની ગણતરી મુજબ વાસુકી ઇન્ડિકસની લંબાઈ ટાઇટનોબોઆ કરતા વધારે હશે. 

VTV Gujarati Newsની તમામ અપડેટ સૌથી પહેલા મેળ​વ​વા માટે અમારી WhatsApp ચેનલ ફોલો કરો