8 ફોટો ગેલેરી

ધર્મ / Navratri 2026: શૈવ, શાક્ત અને વૈષ્ણવ પરંપરામાં નવરાત્રીના ખાનપાનના નિયમો કેમ અલગ છે?

Last Updated: 10:16 AM, 14 October 2026

FOLLOW ON

શેર કરો

નવરાત્રી દરમિયાન ઉપવાસ અને ખાનપાનના નિયમો દરેક જગ્યાએ સરખા હોતા નથી. શૈવ, શાક્ત અને વૈષ્ણવ પરંપરામાં ધાર્મિક માન્યતાઓથી લઈને ભોજનની રીતો સુધી શું તફાવત છે અને તેની પાછળનાં કારણો શું છે?

1/8

1. નવરાત્રીમાં ખાણીપીણીના નિયમો અલગ કેમ?

નવરાત્રીમાં ઘણા લોકો નવ દિવસ ઉપવાસ કરે છે અને ડુંગળી-લસણથી લઈને અનાજ સુધીની કેટલીક વસ્તુઓ ખાવાનું ટાળે છે. જોકે, દરેક હિંદુ પરંપરામાં ખાનપાનના નિયમો સરખા નથી. ધાર્મિક માન્યતાઓ, પ્રદેશની પરંપરા, આબોહવા અને સ્થાનિક રીતે મળતા ખોરાકના આધારે શાકાહાર અને માંસાહાર અંગે અલગ-અલગ રીતો જોવા મળે છે.

આ તસવીર શેર કરો

2/8

2. નવરાત્રીમાં ઉપવાસના નિયમો અલગ કેમ હોય છે?

નવરાત્રી દરમિયાન કેટલાક લોકો આખો દિવસ ઉપવાસ રાખે છે તો કેટલાક ફળાહાર અથવા એક સમયનું ભોજન લે છે. ઉપવાસમાં સાબુદાણા, બટાકા, શિંગોડાનો લોટ અને કૂટુના લોટ જેવી વસ્તુઓનો ઉપયોગ થાય છે. ઘણા લોકો ડુંગળી, લસણ અને અનાજથી પણ દૂર રહે છે. જોકે, આ નિયમો દરેક પરિવારમાં સરખા નથી. વ્યક્તિની ધાર્મિક માન્યતા, કુટુંબની પરંપરા અને સ્થાનિક રિવાજ પ્રમાણે ઉપવાસની પદ્ધતિ બદલાઈ શકે છે.

આ તસવીર શેર કરો

3/8

3. શૈવ પરંપરામાં ખાનપાનને લઈને શું માન્યતા છે?

શૈવ પરંપરામાં ભગવાન શિવની ઉપાસના કરવામાં આવે છે. આ પરંપરાને અનુસરતા લોકોમાં શાકાહારી અને માંસાહારી બંને પ્રકારના લોકો જોવા મળે છે. ઘણા શિવભક્તો પૂજા અને ઉપવાસના દિવસોમાં સાદું તથા સાત્વિક ભોજન લે છે. બીજી તરફ, કેટલીક સ્થાનિક પરંપરાઓમાં માંસાહાર પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ નથી. એટલે તમામ શિવભક્તો એકસરખા આહારના નિયમો પાળે છે એવું કહી શકાય નહીં.

આ તસવીર શેર કરો

4/8

4. શાક્ત પરંપરામાં બલિ અને પ્રસાદની પ્રથા

શાક્ત પરંપરામાં દેવી દુર્ગા, કાળી અને શક્તિના વિવિધ સ્વરૂપોની ઉપાસના કરવામાં આવે છે. કેટલીક જગ્યાએ ધાર્મિક વિધિના ભાગરૂપે પશુબલિ આપવાની પરંપરા પણ જોવા મળે છે. પશુબલિની પ્રથા દરેક શક્તિપીઠ કે મંદિર સાથે જોડાયેલી નથી અને અનેક સ્થળોએ ફળ, મીઠાઈ તથા શાકાહારી વાનગીઓનો પ્રસાદ ધરાવવામાં આવે છે. આથી દેવીની પૂજામાં ખાનપાનના નિયમો પ્રદેશ અને સ્થાનિક પરંપરા પ્રમાણે અલગ હોઈ શકે છે.

આ તસવીર શેર કરો

5/8

5. વૈષ્ણવ પરંપરામાં શાકાહાર પર ભાર

વૈષ્ણવ પરંપરામાં ભગવાન વિષ્ણુ અને તેમના અવતારોની ભક્તિ સાથે સાત્વિક આહારને વિશેષ મહત્ત્વ આપવામાં આવે છે. આ પરંપરાના ઘણા અનુયાયીઓ માંસ, માછલી અને ઈંડાથી દૂર રહે છે. નવરાત્રી દરમિયાન પણ તેઓ શાકાહારી ભોજન અને ઉપવાસના નિયમોનું પાલન કરે છે. જોકે, ખાનપાનની રીતો અલગ-અલગ વૈષ્ણવ સંપ્રદાયો અને પરિવારોમાં બદલાઈ શકે છે.

આ તસવીર શેર કરો

6/8

6. પ્રદેશ પ્રમાણે બદલાય છે લોકોની ખાણીપીણી

ભારતના દરેક પ્રદેશમાં ખોરાકની ઉપલબ્ધતા અને પરંપરા અલગ છે. દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં માછલી લોકોના રોજિંદા આહારનો ભાગ છે, જ્યારે અન્ય વિસ્તારોમાં અનાજ, દાળ અને શાકભાજી મુખ્ય ખોરાક છે. આબોહવા અને સ્થાનિક વ્યવસાયની પણ ખાણીપીણી પર અસર પડે છે. તેથી એક પ્રદેશની ભોજનપદ્ધતિને આખા દેશ માટે એકસરખો નિયમ માનવો યોગ્ય નથી.

આ તસવીર શેર કરો

7/8

7. ધાર્મિક આસ્થા સાથે અન્યની પરંપરાનો પણ આદર જરૂરી

નવરાત્રીમાં ઉપવાસ કરવો કે શાકાહારી ભોજન લેવું એ વ્યક્તિની શ્રદ્ધા અને પસંદગીનો વિષય છે. ઘણા લોકો આ દિવસોમાં સાત્વિક આહાર અપનાવે છે, જ્યારે કેટલાક સમુદાયોમાં અલગ પરંપરાઓ જોવા મળે છે. પોતાની માન્યતાઓનું પાલન કરવાની સાથે અન્ય લોકોની ધાર્મિક પરંપરા અને ખાનપાનની પસંદગીનો આદર કરવો પણ જરૂરી છે. તહેવારનો હેતુ ભક્તિ અને સંયમ સાથે સૌહાર્દ જાળવવાનો પણ છે.

આ તસવીર શેર કરો

8/8

8. DISCLAIMER

ધર્મને લગતો આ આર્ટિકલ માત્ર અલગ-અલગ મળતી માહિતીને આધારિત છે. નહીં કે તમે તેને સત્ય જ માની લો. કારણ કે ધર્મ દરેકની આસ્થાનો વિષય છે. અહીં આપવામાં આવેલી જાણકારીને અનુસરતા પહેલા ધર્મ કે શાસ્ત્ર આધારિત જ્ઞાન ધરાવનારા વિદ્ધાનોની સલાહ લેવી અતિ આવશ્યક રહેશે. નહીં તો કોઇ મુશ્કેલી સર્જાય તો જવાબદારી vtvgujarati.com નહીં રહે. કારણ કે આ આર્ટિકલ ફક્ત ન્યૂઝના હેતુસર પબ્લિશ કરવામાં આવ્યો છે.

આ તસવીર શેર કરો

સંકળાયેલા મુદ્દાઓ

Shaiva Shakta Vaishnav Traditions Navratri Fasting Navratri Food Rules