PMLA કાયદો / EDએ જે PMLAમાં કેજરીવાલની ધરપકડ કરી તેમાં આસાનીથી નથી મળતા જામીન, જાણો કેમ?

Arvind Kejriwal Arrest : દિલ્હીના મુખ્યમંત્રી અરવિંદ કેજરીવાલની EDએ ધરપકડ કરી એ તો તમે બધા જાણતા હશો. પણ શું તમે જાણો છો કે કયા કાયદા હેઠળ કેજરીવાલની ધરપકડ કરાઇ છે. વાત જાણે એમ છે કે, એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટ (ED) એ ગુરુવારે PMLA હેઠળ દિલ્હીના મુખ્યમંત્રી અરવિંદ કેજરીવાલની દારૂ કૌભાંડ સંબંધિત મની લોન્ડરિંગ કેસની તપાસના સંબંધમાં ધરપકડ કરી હતી. કેજરીવાલને આજે વિશેષ PMLA કોર્ટમાં રજૂ કરવામાં આવશે અને ED પૂછપરછ માટે તેમની કસ્ટડી માંગશે. દિલ્હીના મુખ્યમંત્રીએ ગુરુવારે મોડી રાત્રે પોતાની ધરપકડને પડકારતા સુપ્રીમ કોર્ટમાં અરજી કરી હતી. સુપ્રીમ કોર્ટ પણ આજે આ મામલે સુનાવણી કરશે.

વાસ્તવમાં જે કાયદા હેઠળ EDએ અરવિંદ કેજરીવાલ (પ્રિવેન્શન ઓફ મની લોન્ડરિંગ એક્ટ, 2002)ની ધરપકડ કરી છે તેને જામીન મળવા ખૂબ જ મુશ્કેલ છે. આ કાયદો વર્ષ 2002માં પસાર કરવામાં આવ્યો હતો અને 1 જુલાઈ, 2005ના રોજ અમલમાં આવ્યો હતો. આ કાયદાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય મની લોન્ડરિંગ અટકાવવાનો છે. વર્ષ 2012માં PMLAમાં સુધારો કરીને બેંકો, મ્યુચ્યુઅલ ફંડ અને વીમા કંપનીઓને પણ તેના દાયરામાં લાવવામાં આવી હતી. 

જાણો શું છે જામીન માટેની શરતો ? 
આ કાયદાની કલમ 45માં આરોપીના જામીન માટે બે કડક શરતો છે. PMLA હેઠળના તમામ ગુનાઓ કોગ્નિઝેબલ અને બિનજામીનપાત્ર હશે. આ કાયદામાં આગોતરા જામીનની જોગવાઈ નથી. PMLA  એક્ટ હેઠળ ED પાસે વોરંટ વિના આરોપીની જગ્યાની તપાસ કરવાની અને તેની ધરપકડ કરવાની અમુક શરતોને આધીન મિલકત જપ્ત કરવા અને જપ્ત કરવાની સત્તા છે. PMLA હેઠળ ધરપકડ કરાયેલ વ્યક્તિએ કોર્ટમાં સાબિત કરવું પડશે કે તેની સામેના આરોપો પાયાવિહોણા છે. જેલમાં રહીને આરોપી માટે પોતાને નિર્દોષ સાબિત કરવું સહેલું નથી.

ઉદાહરણ તરીકે દિલ્હીની આમ આદમી પાર્ટી સરકારના બે ભૂતપૂર્વ પ્રધાનો, મનીષ સિસોદિયા અને સત્યેન્દ્ર જૈન, PMLA  હેઠળ જેલમાં છે. AAPના અન્ય એક નેતા સંજય સિંહની પણ PMLAમાં ધરપકડ કરવામાં આવી હતી અને તે હાલમાં જેલમાં છે.

PMLAની કલમ 45માં જામીનની બે કડક શરતો
2018માં વર્તમાન સરકારે PMLAમાં વધુ એક સુધારો કર્યો હતો અને તેની કલમ 45 માં આરોપીના જામીન માટે બે કડક શરતો ઉમેરી હતી. આ બે શરતો એવી હતી કે, જામીન અરજી સામે સરકારી વકીલની સુનાવણી પહેલાં અદાલત પાસે એવું માનવા માટે વાજબી આધાર હોવા જોઈએ કે, આરોપી ગુનામાં દોષિત નથી અને જામીન પર હોય ત્યારે તેણે કોઈ ગુનો કર્યો હોવાની કોઈ શક્યતા નથી. PMLAમાં આ સુધારાને લઈને સુપ્રીમ કોર્ટમાં લગભગ 100 અરજીઓ દાખલ કરવામાં આવી હતી. આ અરજીઓમાં EDને PMLA એક્ટ હેઠળ ધરપકડ, સંપત્તિ જપ્ત કરવાની સત્તા અને જામીનની બેવડી શરતો પર પ્રશ્નો ઉઠાવવામાં આવ્યા હતા. 

અરજીઓમાં EDને આપવામાં આવેલી આ સત્તાઓ CrPCના અવકાશની બહાર હોવાનું જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું અને PMLA એક્ટને ગેરબંધારણીય જાહેર કરવામાં આવ્યો હતો. સુપ્રીમ કોર્ટે 27 જુલાઈ 2022ના રોજ આ કેસમાં પોતાનો ચુકાદો આપ્યો હતો અને EDના અધિકારોને સમર્થન આપ્યું હતું. આ ઉપરાંત સુપ્રીમ કોર્ટે PMLAમાં 2018ના સુધારાને પણ માન્ય રાખ્યો હતો. જસ્ટિસ એએમ ખાનવિલકરની આગેવાની હેઠળની ત્રણ સભ્યોની બેન્ચે કહ્યું હતું કે, મની લોન્ડરિંગ એ જઘન્ય અપરાધ છે, જે માત્ર રાષ્ટ્રના સામાજિક અને આર્થિક માળખાને જ અસર કરતું નથી પરંતુ અન્ય જઘન્ય અપરાધોને પણ પ્રોત્સાહન આપે છે. આ બેન્ચના અન્ય બે જજ જસ્ટિસ દિનેશ મહેશ્વરી અને જસ્ટિસ સીટી રવિકુમાર હતા.

વધુ વાંચો: 'ઘેરથી ધાબળો અને દવાઓ મંગાવી', કેજરીવાલે ED લોકઅપમાં આવી રીતે વીતાવી રાત

SCએ EDના અધિકારો, 2 જામીનની શરતો જાળવી રાખી
PMLA હેઠળ જામીનની બેવડી શરતો પર સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું હતું કે, જો કે બે શરતો આરોપીના જામીનના અધિકારને મર્યાદિત કરે છે, પરંતુ તેના પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકતો નથી. 2018માં સુધારા પછી લાગુ પડતી આ જોગવાઈ વાજબી છે અને તેમાં મનસ્વીતા કે અન્યાયીતા નથી. તમને જણાવી દઈએ કે મની લોન્ડરિંગનો અર્થ છે ગેરકાયદેસર રીતે કમાયેલી આવક અથવા પૈસા છુપાવવા અથવા કાયદેસર કરવા. ગુનેગારો આવું એટલા માટે કરે છે કે તેઓ ગેરકાયદેસર રીતે મેળવેલા નાણાં કાયદેસરના સ્ત્રોતોમાંથી આવ્યા હોવાનું જણાય છે.

VTV Gujarati Newsની તમામ અપડેટ સૌથી પહેલા મેળ​વ​વા માટે અમારી WhatsApp ચેનલ ફોલો કરો