6 ફોટો ગેલેરી

ખતરનાક / શું ટ્રેનના દરેક પાટા પર કરંટ હોય છે? વીજળી વગરના પાટા પણ જીવલેણ બની શકે ?

Last Updated: 01:47 PM, 11 October 2026

FOLLOW ON

શેર કરો

ઘણા લોકોના મનમાં આ સવાલ હોય છે કે શું ટ્રેનના દરેક પાટામાં હંમેશા હાઈ-વોલ્ટેજ કરન્ટ વહેતો રહે છે. જો કે પાટાઓમાં સતત કરન્ટ હોતો નથી, પરંતુ સિગ્નલિંગ સિસ્ટમ અને રિટર્ન કરન્ટ જેવા કારણોસર તેને સ્પર્શ કરવો જીવલેણ સાબિત થઈ શકે છે.

1/6

1. શું ટ્રેનના દરેક પાટા પર કરંટ હોય છે? વીજળી વગરના પાટા પણ જીવલેણ બની શકે ?

ટ્રેનમાં સફર કરતી વખતે આપણે સૌએ રેલવે ટ્રેક જરૂર જોયા હશે. લોહેની બે પટરીઓ, તેની નીચે લાગેલા સ્લીપર અને આસપાસથ પથ્થરો. પરંતુ, શું તમારા મનમાં ક્યારેય એ સવાલ આવ્યો છે કે આ પટરીઓમાં કરન્ટ વહેતો હશે કે નહીં? શું ટ્રેનની દરેક પટરીમાં વીજળી દોડતી રહે છે? જો ના, તો પછી રેલવે ટ્રેક પર ઉતરવું કે તેને પાર કરવું ખતરનાક કેમ માનવામાં આવે છે? ચાલો જાણીએ આના પાછળનું વૈજ્ઞાનિક કારણ.

આ તસવીર શેર કરો

2/6

2. જોખમ ઊભું થઈ શકે

હકીકતમાં રેલવે ટ્રેક અને ટ્રેનને વીજળી મળવાની પદ્ધતિ થોડી અલગ હોય છે. દરેક પટરીમાં સતત કરન્ટ ફ્લો થતો નથી, પરંતુ તેનો અર્થ એવો બિલકુલ નથી કે પટરી પર ઉતરવું કે તેને સ્પર્શ કરવો સુરક્ષિત છે. કેટલીક રેલવે લાઈનોમાં વીજળી સાથે જોડાયેલા ઉપકરણો હોય છે, જ્યારે કેટલીક જગ્યાએ ટ્રેનના પસાર થવા અને સિગ્નલિંગ સિસ્ટમને કારણે પણ જોખમ ઊભું થઈ શકે છે.

આ તસવીર શેર કરો

3/6

3. શું દરેક રેલવે ટ્રેકમાં કરન્ટ આવે છે?

બધી રેલવે પટરીઓમાં દરેક સમયે વીજળીનો કરન્ટ વહેતો નથી. ભારતમાં ઘણી રેલવે લાઈનો ઇલેક્ટ્રિક ટ્રેનો માટે ઉપયોગમાં લેવાય છે, જ્યારે કેટલીક જગ્યાએ ડિઝાઈન ઇંજનવાળી ટ્રેનો પણ દોડે છે. જોકે, કોઈ લાઈન પર ઇલેક્ટ્રિક ટ્રેન દોડે છે કે નહીં, માત્ર તેના આધારે પટરીને સુરક્ષિત માની શકાતી નથી. ઇલેક્ટ્રિક ટ્રેનોને સામાન્ય રીતે ઉપર લાગેલા વીજળીના તાર (ઓવરહેડ વાયર્સ) દ્વારા વીજળી મળે છે. ભારતમાં મુખ્ય રેલવે લાઈનો પર આ તારોમાં આશરે 25,000 વોલ્ટ એટલે કે 25 કિલોવોલ્ટની વીજળી હોય છે. ટ્રેનની ઉપર લાગેલ પેન્ટોગ્રાફ નામનું ઉપકરણ આ તારોમાંથી વીજળી ખેંચે છે. ઉપરના વીજળીના તાર અને નીચેની રેલની પટરી બંને એક વસ્તુ નથી. વીજળી આપનાર તારમાં ખૂબ જ વધારે વોલ્ટેજ હોય છે, જ્યારે પટરીઓનો ઉપયોગ ટ્રેનના પૈડાને રસ્તો આપવા તેમજ સિગ્નલિંગ સિસ્ટમ માટે થાય છે.

આ તસવીર શેર કરો

4/6

4. તો પછી રેલવે પટરીઓમાં વીજળી કેમ હોય છે?

રેલવે ટ્રેકમાં વીજળી સાથે જોડાયેલા સિસ્ટમ નીચેના કારણોસર કામ કરે છે. સિગ્નલિંગ સિસ્ટમ: રેલવેમાં એ જાણવું જરૂરી હોય છે કે ટ્રેક પર ટ્રેન હાજર છે કે નહીં. આ માટે ટ્રેક સર્કિટનો ઉપયોગ થાય છે, જેમાં રેલની પટરીઓ ઇલેક્ટ્રિક સર્કિટનો ભાગ બને છે. જ્યારે ટ્રેનના પૈડા પટરીને જોડે છે, ત્યારે સર્કિટમાં બદલાવ આવે છે. વીજળીનો પરત ફરવાનો રસ્તો (Return Current): ઇલેક્ટ્રિક ટ્રેનને ઉપરના તારમાંથી વીજળી મળ્યા બાદ કરન્ટને પાછો પહોંચાડવા માટે રેલની પટરીઓનો ઉપયોગ પણ થઈ શકે છે. આ કારણોસર કેટલીક પરિસ્થિતિઓમાં પટરી અથવા તેનાથી જોડાયેલા ભાગો પર ખતરનાક વોલ્ટેજ પેદા થઈ શકે છે. તકનીકી ઉપકરણો: રેલવે ટ્રેકની આસપાસ સિગ્નલિંગ અને અન્ય ઉપકરણોની વાયરિંગ કે ખરાબીના કારણે પણ જોખમ પેદા થઈ શકે છે. સામાન્ય વ્યક્તિ માટે એ નક્કી કરવું અશક્ય છે કે કઈ પટરી સુરક્ષિત છે અને કઈ નહીં.

આ તસવીર શેર કરો

5/6

5. પટરીમાં હંમેશા કરન્ટ ન હોય તો પણ તેને સ્પર્શ કરવો કેમ ખતરનાક છે?

જો ઉપરનો કોઈ વીજળીનો તાર તૂટીને પટરી પર પડી જાય, તો ગંભીર અકસ્માત થઈ શકે છે. રેલવે ટ્રેક પર ટ્રેન ખૂબ જ ઝડપથી આવી શકે છે. ઘણીવાર અવાજ ન આવવા કે મોડના કારણે ટ્રેન મોડી દેખાય છે અને અચાનક ટ્રેનને રોકવી અશક્ય હોય છે. કોઈપણ ખરાબી કે તૂટેલી પટરીના કારણે અણધાર્યો કરન્ટ આવી શકે છે.

આ તસવીર શેર કરો

6/6

6. રેલવે ટ્રેક પાર કરવાનો સાચો રસ્તો કયો છે?

સ્ટેશન પર એક પ્લેટફોર્મથી બીજા પ્લેટફોર્મ પર જવા માટે હંમેશા ફૂટ ઓવરબ્રિજ (FOB) અથવા અંડરપાસનો જ ઉપયોગ કરવો જોઈએ. ક્યારેય પણ ટ્રેનની નીચેથી કે ઊભેલી ટ્રેનની વચ્ચેથી પટરી પાર કરવાનો પ્રયાસ ન કરવો જોઈએ. જો પટરી પર કોઈ તાર તૂટેલો દેખાય તો તરત જ રેલવે કર્મચારીઓને સૂચના આપવી જોઈએ. સુરક્ષિત રહો અને નિયમોનું પાલન કરો.

આ તસવીર શેર કરો

સંકળાયેલા મુદ્દાઓ

RailwaySafety TrainTracks IndianRailways