ન્યૂઝ અપડેટ્સ
ન્યૂઝ અપડેટ્સ
VTV / ધર્મ / 500 વર્ષ બાદ પણ ચિત્તોડગઢમાં જીવંત છે મીરાનું કૃષ્ણપ્રેમ, જાણો મીરાબાઈની અતૂટ ભક્તિની અમર કહાની!
8 ફોટો ગેલેરી
Last Updated: 01:15 PM, 4 September 2026
FOLLOW ON
શેર કરો
1/8
વિશ્વવિખ્યાત ચિત્તોડગઢનો કિલ્લો લાંબા સમયથી શક્તિ અને ભક્તિની ભૂમિ તરીકે જાણીતો છે, છતાં તેની ઓળખ માત્ર વીરતા અને સંઘર્ષની કથાઓ પૂરતી સીમિત નથી. તેની ધરામાં પ્રેમ અને ભક્તિની એવી ગાથા વણાયેલી છે જે આજે પણ શ્રદ્ધાળુઓ અને પ્રવાસીઓને મંત્રમુગ્ધ કરે છે. જ્યારે કૃષ્ણ પ્રત્યેના અનંત પ્રેમ અને ભક્તિની વાત નીકળે છે, ત્યારે ચિત્તોડગઢના કિલ્લામાં આવેલું મીરાં મંદિર અને સાથે જ શ્રદ્ધેય ભક્ત મીરાં બાઈની કથા સ્વાભાવિક રીતે જ સ્મૃતિપટ પર જીવંત થઈ ઊઠે છે. મીરાં બાઈ જયંતીના અવસરે, આ મંદિર અને કૃષ્ણ પ્રત્યેની તેમની ભક્તિની ગાથાનું સ્મરણ કરવું એ ઇતિહાસ અને આસ્થાના અદ્ભુત સંગમને અનુભવવાની એક વિશિષ્ટ તક પૂરી પાડે છે.
આ તસવીર શેર કરો
2/8
મીરાંબાઈનો જન્મ મેડતા નજીકના કુડકી નામના નાના ગામમાં થયો હતો. લોકવાયકા મુજબ, બાળપણમાં લગ્નપ્રસંગ જોયા પછી મીરાંએ પોતાની માતાને પૂછ્યું કે તેમનો પતિ કોણ હશે. માતાએ સહજભાવે જવાબ આપ્યો કે તેમના પતિ કૃષ્ણ કન્હૈયા હશે. આ વાતની મીરાંના મન પર એટલી ઊંડી અસર થઈ કે તેમણે કૃષ્ણને જ પોતાના આરાધ્ય દેવ અને જીવનસાથી માનવા લાગ્યા. ત્યારબાદ, મીરાંના લગ્ન મેવાડના મહારાણા સાંગાના પુત્ર ભોજરાજ સાથે થયા. લગ્ન પછી, તેમની સાથે સાસરે ઘણી દાસીઓ, સેવકો અને પરિચારકોને મોકલવામાં આવ્યા હતા; તેમ છતાં, મેવાડ પહોંચ્યા પછી પણ તેમનું મન સંસારિક જીવનમાં જરાય લાગ્યુ નહીં. તેમનું ચિત્ત સતત શ્રીકૃષ્ણની ભક્તિમાં જ લીન રહેતું હતું.
આ તસવીર શેર કરો
ADVERTISEMENT
3/8
દુર્ભાગ્યવશ મીરાંના પતિ ભોજરાજનું અવસાન થયું. તેમ છતાં, કૃષ્ણ પ્રત્યેની મીરાંની ભક્તિમાં જરા પણ ઓટ આવી નહીં. તેઓ સતત તેમના પ્રિય દેવ ગિરધર ગોપાલની આરાધનામાં લીન રહેતાં. આ ભક્તિભાવ જોઈને મહારાણા સાંગાએ ચિત્તોડગઢના કિલ્લામાં 'કુંભ શ્યામ મંદિર'નું નિર્માણ કરાવ્યું, જેથી મીરાં ત્યાં કૃષ્ણની પૂજા-અર્ચના કરી શકે. આમ, મીરાં અને આ મંદિર વચ્ચે એક ગાઢ સંબંધ બંધાયો અને સમય જતાં આ સ્થળ તેમની આધ્યાત્મિક યાત્રાનું એક મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર બની ગયું.
આ તસવીર શેર કરો
4/8
મહારાણા સાંગાના અવસાન બાદ તેમના પુત્ર વિક્રમાદિત્ય મેવાડની ગાદી પર બિરાજમાન થયા. વિક્રમાદિત્યને મીરાંની ભક્તિ અને ધાર્મિક આચરણ પસંદ નહોતા. પરંપરાગત કથાઓમાં તેમને હેરાન કરવા અને નુકસાન પહોંચાડવાના તેમના વિવિધ પ્રયાસોનો ઉલ્લેખ જોવા મળે છે. કહેવાય છે કે મીરાંને ખતમ કરવા માટે અનેક કાવતરાં રચવામાં આવ્યાં હતાં, પરંતુ તે દરેક વખતે નિષ્ફળ રહ્યાં. આવી પરિસ્થિતિમાં પણ મીરાંએ પોતાના આરાધ્ય દેવ પ્રત્યેની અડગ ભક્તિ જાળવી રાખી અને અંતે 'ચાર ધામ'ની યાત્રાએ નીકળવા માટે મેવાડનો ત્યાગ કર્યો.
આ તસવીર શેર કરો
ADVERTISEMENT
5/8
મીરાની યાત્રા આખરે તેમને દ્વારકા લઈ ગઈ, જ્યાં તેઓ દ્વારકાધીશની ભક્તિમાં લીન થઈ ગયાં. લોકવાયકા મુજબ, તે સમયે મેવાડના સૈનિકો તેમને પાછા લઈ જવા માટે દ્વારકાધીશના મંદિરે પહોંચ્યા હતા. જ્યારે મીરાં પોતાના આરાધ્ય દેવને નમન કરવા માટે ગર્ભગૃહમાં પ્રવેશ્યાં, ત્યારે લાંબો સમય વીતી જવા છતાં તેઓ બહાર આવ્યાં નહીં. ધાર્મિક માન્યતા એવી છે કે, મીરાં તેમના પ્રિય દ્વારકાધીશની મૂર્તિમાં જ વિલીન થઈ ગયાં; આ ઘટનાને તેમની ભક્તિની પરાકાષ્ઠા માનવામાં આવે છે.
આ તસવીર શેર કરો
6/8
ચિત્તોડગઢ કિલ્લાનો ઇતિહાસ માત્ર મીરાંની ભક્તિ અને પ્રેમ પૂરતો સીમિત નથી. અહીં મેવાડના મહારાણાઓએ અનેક યુદ્ધો લડ્યા અને લાંબા સંઘર્ષો છતાં ક્યારેય કોઈની સત્તા સામે ઝૂક્યા નહીં. મેવાડના સન્માન, ગરિમા અને ગૌરવની રક્ષા માટે રાજપૂત મહિલાઓ (ક્ષત્રાણીઓ) અને સમગ્ર સમુદાયે ત્રણ પ્રસંગોએ 'જોહર' કર્યું હતું. પરિણામે, ચિત્તોડગઢ કિલ્લાએ શક્તિ, સાહસ અને બલિદાનની ભૂમિ તરીકે એક વિશિષ્ટ ઓળખ પ્રાપ્ત કરી છે.શૌર્ય અને વીરતાના આ ઇતિહાસની વચ્ચે, પરમ ભક્ત મીરાંબાઈએ કૃષ્ણ પ્રત્યે જે ભક્તિભાવ દર્શાવ્યો, તેણે આ કિલ્લાને ભક્તિના પ્રતીકમાં પણ પરિવર્તિત કરી દીધો. સામાજિક બંધનો કે લોકનિંદાના ભયની પરવા કર્યા વિના, રાત-દિવસ પોતાના પ્રિય આરાધ્ય દેવ પ્રત્યે સમર્પિત રહીને, મીરાંએ પોતાના હૃદયમાં બિરાજમાન ગિરિધર ગોપાલની મૂર્તિને જ પોતાના જીવનસર્વસ્વ તરીકે અપનાવી લીધી હતી.
આ તસવીર શેર કરો
ADVERTISEMENT
7/8
મીરાની કથાને ધાર્મિક શ્રદ્ધામાં ભક્તિની પરાકાષ્ઠાનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. તેમનું જીવનવૃત્તાંત એવો સંદેશ આપે છે કે જ્યારે કોઈ ભક્તની પોતાના ઈષ્ટદેવ પ્રત્યેની શ્રદ્ધા અને સમર્પણ સર્વોચ્ચ સ્તરે પહોંચે છે, ત્યારે તેઓ સાંસારિક બંધનોથી પર થઈ જાય છે.દ્વારકામાં મીરાં સાથે જોડાયેલી ઘટનાએ માત્ર મેવાડમાં જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર દેશના ભક્તો સુધી ભક્તિ અને સમર્પણનો સંદેશ પહોંચાડ્યો. આ જ કારણ છે કે મીરાં બાઈ આજે પણ ભક્તિના પર્યાય સમાન માનવામાં આવે છે. તેમના લોકપ્રિય ભજનો લોકો દ્વારા સર્વત્ર ગવાય છે અને ચિત્તોડગઢના કિલ્લામાં આવેલું મીરાં મંદિર તેમની સ્મૃતિ તથા કૃષ્ણ પ્રત્યેની તેમની ભક્તિને જીવંત રાખે છે.
આ તસવીર શેર કરો
8/8
ધર્મને લગતો આ આર્ટિકલ માત્ર અલગ-અલગ મળતી માહિતીને આધારિત છે. નહીં કે તમે તેને સત્ય જ માની લો. કારણ કે ધર્મ દરેકની આસ્થાનો વિષય છે. અહીં આપવામાં આવેલી જાણકારીને અનુસરતા પહેલા ધર્મ કે શાસ્ત્ર આધારિત જ્ઞાન ધરાવનારા વિદ્ધાનોની સલાહ લેવી અતિ આવશ્યક રહેશે. નહીં તો કોઇ મુશ્કેલી સર્જાય તો જવાબદારી vtvgujarati.com નહીં રહે. કારણ કે આ આર્ટિકલ ફક્ત ન્યૂઝના હેતુસર પબ્લિશ કરવામાં આવ્યો છે.
આ તસવીર શેર કરો
સંકળાયેલા મુદ્દાઓ
સબસ્ક્રાઇબ કરો
ટોપ સ્ટોરીઝ
